बैंक तथा वित्तीय संस्थाले औद्योगिक क्षेत्रमा गरेको लगानी १७ खर्ब ७८ अर्ब ३० करोड रुपैयाँ पुगेको छ। यो एक वर्षको अवधिमा ७.९९ प्रतिशतले बढेको हो। देशभरका साना, मझौला र ठूला उद्योगहरूमा यो लगानी पुगेको छ।
चालु आर्थिक वर्षको पहिलो ६ महिनामा देशभर ४ सय ६१ नयाँ उद्योग दर्ता भएका छन्। बागमती प्रदेशमा ३६३ उद्योग दर्ता भए। सुदूरपश्चिम प्रदेशमा जम्मा ४ उद्योग दर्ता भए। यी उद्योगहरूले ५५ अर्ब ८३ करोडको विदेशी लगानी प्रस्ताव गरेका छन्। २२ हजार ८ सय ८५ जनाले रोजगारी पाउनेछन्।
चालु आवको पहिलो ६ महिनामा उद्योगहरूको औसत क्षमता उपयोग ४२.११ प्रतिशत मात्र छ। गत वर्ष यो ४२.९४ प्रतिशत थियो। गार्मेन्ट उद्योगको क्षमता उपयोग ९५.७४ प्रतिशत छ। अन्य लत्ता कपडा उद्योगको क्षमता ९० प्रतिशत छ। जलविद्युत उद्योग ८२.७४ प्रतिशत क्षमतामा चलिरहेको छ। टायर तथा ट्यूव उद्योग ७६.२० प्रतिशत र चाउचाउ उद्योग ७० प्रतिशत क्षमतामा सञ्चालित छन्।
नेपाल राष्ट्र बैंकको अध्ययनले गार्मेन्ट, चिनी, स्टिल, भटमास तेल, आल्मुनियम, बियर, प्रशोधित छाला, मलम, टायर, रासायनिक पदार्थ, काठ, पेय पदार्थ, मदिरा, बिस्कुट, धागो र सिमेन्ट उद्योगको क्षमता उपयोग बढेको देखाएको छ।
जीआई पाइप, कच्चा छाला, वनस्पती घिउ, चुरोट, इँटा, जीआई तार, ड्राइ सिरप, फलाम, चप्पल, गहुँको पिठो, प्रशोधित चिया, प्रशोधित दूध, कागज, बिजुलीका तार र केबल, धातुका सामान उत्पादन गर्ने उद्योगहरूको क्षमता उपयोग भने घटेको छ।
प्रदेशगत रूपमा लुम्बिनी प्रदेशको क्षमता उपयोग ५०.४४ प्रतिशत छ। यो सबैभन्दा बढी हो। सुदूरपश्चिम प्रदेशको क्षमता उपयोग ३०.८२ प्रतिशत छ। यो सबैभन्दा कम हो। मधेश, बागमती, लुम्बिनी र कर्णाली प्रदेशको क्षमता उपयोग बढेको छ। कोशी, गण्डकी र सुदूरपश्चिम प्रदेशको क्षमता उपयोग घटेको छ।
बैंक तथा वित्तीय संस्थाले औद्योगिक क्षेत्रमा प्रवाह गरेको कर्जा पुस मसान्त २०८२ मा १७ खर्ब ७८ अर्ब ३० करोड पुगेको छ। यो अघिल्लो वर्षको तुलनामा ७.९९ प्रतिशतले बढी हो। गत वर्ष यो कर्जा १७.६६ प्रतिशतले बढेको थियो। कुल कर्जामा औद्योगिक क्षेत्रको अंश ३०.८२ प्रतिशत छ।
औद्योगिक कर्जामध्ये खानी उद्योगमा ०.६७ प्रतिशत लगानी छ। कृषि, वन तथा पेय पदार्थमा २०.६४ प्रतिशत छ। गैर–खाद्य वस्तु उत्पादनमा ३५.६७ प्रतिशत छ। निर्माणमा १२.२६ प्रतिशत छ। विद्युत, ग्यास तथा पानीमा २६.६२ प्रतिशत छ। धातु, मेसिनरी र इलेक्ट्रोनिक उद्योगमा ४.१४ प्रतिशत कर्जा प्रवाह भएको छ।
बागमती प्रदेशमा सबैभन्दा बढी १२ खर्ब ८४ अर्ब ३० करोड (७२.२२%) कर्जा लगानी छ। कर्णाली प्रदेशमा सबैभन्दा कम ४ अर्ब ४१ करोड (०.२५%) लगानी छ। कोशी प्रदेशमा ९.२२%, मधेस प्रदेशमा ७.२२%, गण्डकी प्रदेशमा १.६२%, लुम्बिनी प्रदेशमा ७.९१% र सुदूरपश्चिम प्रदेशमा १.५५% कर्जा प्रवाह भएको छ।
जलविद्युत विस्तार, विशेष आर्थिक क्षेत्र, औद्योगिक ग्राम निर्माण, कृषि उपज, जडिबुटी र खानीजन्य पदार्थको सम्भाव्यताले उद्योग क्षेत्रको विकासको सम्भावना देखाउँछ। सूचना प्रविधि, सफ्टवेयर विकास र आउटसोर्सिङ उद्योगको विकासको सम्भावना पनि उच्च छ।
सरकारी निकायमा स्वदेशी उत्पादन प्रयोग, निजी क्षेत्रसँग सहकार्य, सहज बैंकिङ, न्यून ब्याजदर, लगानीयोग्य रकमको उपलब्धता, सहरीकरण र डिजिटल प्रविधिको प्रयोगले औद्योगिक उत्पादन विस्तार हुने सम्भावना छ।
तर, उद्योगको प्रतिस्पर्धी क्षमता अभिवृद्धि गर्नु चुनौती छ। बाह्य उत्पादनसँग प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने बनाउनुपर्छ। औद्योगिक उत्पादन लागत घटाएर क्षमता बढाउनु मुख्य चुनौती हो।
