इजरायल र इरानले सोमबार एकअर्कालाई आक्रमण गरे, जसले मध्यपूर्वलाई पूर्ण युद्धको चपेटामा धकेल्ने खतरा बढाएको छ। इरानी सेनाले आक्रमणपछि आफ्ना आक्रामक कारबाहीहरू स्थगित गरेको घोषणा गर्यो।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इजरायल र इरानलाई तत्काल ‘गोली चलाउन’ रोक्न आग्रह गरे। इरानी सेनाको संयुक्त कमान्डले इजरायल र उसका समर्थकहरूबाट थप ‘आक्रमण र शत्रुतापूर्ण कार्यहरू’ भएमा ‘पहिलेभन्दा धेरै गम्भीर र कठोर कारबाही’ गरिने चेतावनी दियो।
यो घटनाक्रमले दुई महिनाअघि अमेरिकाले इरानसँग गराएको युद्धविराम प्रयासलाई कमजोर बनाएको छ। एक क्षेत्रीय अधिकारीका अनुसार, अमेरिकाले इरानलाई इजरायलबाट थप आक्रमण नहुने आश्वासन दिएको छ यदि इरानले आफ्ना मिसाइल आक्रमण रोकेमा। इजरायलले पनि हाललाई आक्रमण रोक्न सहमति जनाएको छ। ह्वाइट हाउस र इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहूको कार्यालयले तत्काल कुनै प्रतिक्रिया दिएका छैनन्।
फेब्रुअरी २८ देखि अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि आक्रमण सुरु गरेयता, यो युद्धले विश्व अर्थतन्त्रलाई हल्लाएको छ। यसले ऊर्जाको मूल्य बढाएको छ र खाद्यान्न जस्ता आधारभूत वस्तुहरूलाई महँगो बनाएको छ। अधिकारीहरूले अप्रिलको युद्धविरामलाई द्वन्द्व अन्त्य गर्ने स्थायी सम्झौतामा परिणत गर्न सकेका छैनन्।
युद्धविरामको अवधिमा, इरानले विश्वको तेल र प्राकृतिक ग्यासको महत्वपूर्ण मार्ग स्ट्रेट अफ होर्मुजमा आफ्नो नियन्त्रण कायम राख्यो। यसको बन्दले विश्वव्यापी इन्धनको मूल्य आकासिएको थियो। इजरायलले लेबनानमा इरानको सहयोगी हिजबुल्लाहमाथि आक्रमण जारी राख्यो र उक्त देशमा आफ्नो प्रभाव विस्तार गर्यो। सोमबार, यमनका हुथी विद्रोहीहरू, अर्का इरानी सहयोगी, ले इजरायलमाथि आक्रमण गरी लाल सागरमा इजरायल-सम्बद्ध जहाजहरूलाई लक्षित गर्ने चेतावनी दिए।
शान्ति वार्तामा खासै प्रगति नभएको, इजरायल र इरानबीच हतियारको आदानप्रदान र हुथीहरूको युद्धमा सामेल हुनुले, युद्ध फेरि पूर्ण रूपमा भड्किने जोखिम बढेको छ।
इजरायली रक्षामन्त्री इजरायल कात्जले सोमबार राति लेबनानमा हिजबुल्लाह विरुद्ध इजरायली सेनाले कारबाही जारी राख्ने बताए। उनले हिजबुल्लाहमाथि इजरायली आक्रमणको बदलामा इरानी आक्रमण भएमा ‘ठूलो शक्तिका साथ’ जवाफ दिइने चेतावनी दिए।
पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री शेहबाज सरिफले सोमबार हिंसामा भएको वृद्धिको बारेमा चिन्ता व्यक्त गरे। उनले सबै पक्षलाई ‘संयम अपनाउन र शान्तिलाई थप मौका दिन’ आग्रह गरे।
इजिप्ट, साउदी अरेबिया, टर्की, पाकिस्तान र कतारका अधिकारीहरूले ट्रम्प प्रशासनलाई इरान र बेरुतमाथिको आक्रमण रोक्न इजरायलमाथि दबाब दिन आग्रह गरे। उनीहरूले इरानी अधिकारीहरूलाई इजरायलमाथिको आक्रमण रोक्न पनि आग्रह गरेका छन्।
ट्रम्पले इजरायल र इरानबीच युद्धविरामका लागि वार्ता जारी रहेको बताए, तर कुनै विवरण दिएनन्।
सोमबार इरानले इजरायलमाथि आक्रमणको लहर चलायो, र इजरायलले मध्य र पश्चिमी इरानमा आक्रमण गर्यो। यो युद्धविरामपछि पहिलो पटक दुई देशबीच हतियारको आदानप्रदान भएको हो।
इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यमले तेहरान र अन्य शहरहरूमा विस्फोटका कारण कम्तीमा १५ जना घाइते भएको रिपोर्ट गरे। तत्काल मृत्यु हुनेको कुनै खबर छैन।
सेमी-अफिसियल फार्स र मेहर समाचार एजेन्सीहरूले इजरायली आक्रमणले महसाह्र शहरको एक पेट्रोकेमिकल कारखानालाई असर गरेको बताए। इजरायली सेनाले प्लान्टमा भएको आक्रमणको पुष्टि गर्दै यसले ब्यालिस्टिक मिसाइलहरू उत्पादन गर्ने साइटहरूलाई लक्षित गरेको बताएको छ। इजरायलले ट्रकमा आधारित मिसाइल लन्चरहरूलाई पनि लक्षित गरेको जनाएको छ।
इजरायलले आफ्नो आक्रमण इरानी मिसाइल आक्रमणको जवाफ भएको बताएको छ। तेहरानले आइतबार चेतावनी दिएको थियो कि इजरायलले बेरुतको दक्षिणी उपनगरहरूमा चेतावनी बिना आक्रमण गरेपछि बदला लिनेछ। जब इजरायलले जवाफी कारबाही गर्यो, इरानले फेरि आक्रमण गर्यो।
इरानी आक्रमणलाई रोक्ने प्रयास गर्दा मध्य इजरायलमा विस्फोटका आवाजहरू सुनिए। इरानको अर्धसैनिक रिभोलुसनरी गार्डले इजरायलमा दुई सैन्य अड्डाहरूलाई लक्षित गरेको बताएको छ।
इरानले यस वृद्धिको लागि संयुक्त राज्य अमेरिकालाई दोषी ठहरायो। ‘इजरायली शासनले संयुक्त राज्य अमेरिकासँग समन्वय नगरी कुनै पनि कारबाही गर्नेछ भन्ने कसैलाई विश्वास छैन,’ इरानी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बाघेईले तेहरानमा पत्रकारहरूलाई भने।
ह्वाइट हाउसले इजरायलको आक्रमणबारेको सन्देशको तत्काल प्रतिक्रिया दिएन।
ट्रम्प र नेतन्याहूले एक समन्वयित आक्रमणमा युद्ध सुरु गरेका थिए। इजरायली अधिकारीहरूले अभूतपूर्व ‘काँध काँधमा’ सहयोगको गर्व गरेका थिए।
यो द्वन्द्व सोमबार १०० दिन पुगेको छ। दुई नेताहरू विपरीत दिशामा गएका छन्, जसले कहिलेकाहीँ तनाव खुला रूपमा बाहिरिएको छ। नेतन्याहू आइतबार बेरुतमा आक्रमण र इरानमा पछिल्ला आक्रमणहरूमार्फत ट्रम्पलाई स्पष्ट रूपमा अवज्ञा गरेको देखिन्छ। ट्रम्पले इजरायलप्रति आफ्नो असन्तुष्टि व्यक्त गरेका छन्, जसमा नेतन्याहूलाई ‘सबै शटहरू म कल गर्छु’ भन्दै बेइज्जत गरेका छन्।
उनीहरूको मतभेद प्रत्येक नेताको घरेलु विचारहरूमा आधारित देखिन्छ। नेतन्याहू यस शरद ऋतुमा चुनावको सामना गर्दैछन् र उत्तरी इजरायलमा जारी हिजबुल्लाह आक्रमणहरूको बदला लिन सार्वजनिक दबाबमा छन्। उनी ट्रम्पप्रति धेरै अधीनमा देखिन पनि सचेत छन्।
अमेरिकी राष्ट्रपतिले नोभेम्बरमा कङ्ग्रेसका लागि चुनावको सामना गरिरहेका छन्। उनी विश्व अर्थतन्त्रलाई हल्लाउने र उपभोक्ताहरूको लागि मूल्य बढाउने युद्ध अन्त्य गर्न उत्सुक छन्।
यमनका इरान-समर्थित हुथी विद्रोहीहरूले सोमबार इजरायलमाथिको आक्रमणको दाबी गरे। उनीहरूले इजरायल-सम्बद्ध जहाजहरू लाल सागरमा फेरि लक्षित हुने बताए, जसले उक्त जलमार्गलाई एडनको खाडी र बाब अल-मन्देब स्ट्रेटसँगै खतरामा पारेको छ। ब्रिगेडियर जनरल याह्या सारीको विज्ञप्ति हुथीहरूको अल-मसिराह स्याटेलाइट समाचार च्यानलमा प्रसारण भएको थियो।
गाजा पट्टीमा इजरायल-हमास युद्धको क्रममा हुथीहरूले यस्तै चेतावनी दिएका थिए। उनीहरूले कम्तीमा नौ नाविकहरूको मृत्यु हुने र चार जहाज डुब्ने आक्रमणहरू सुरु गरेका थिए। उनीहरूले प्रायः इजरायलसँग आकस्मिक वा कुनै सम्बन्ध नभएका जहाजहरूलाई लक्षित गर्दथे।
यी आक्रमणहरूले लाल सागरमा ढुवानीलाई उथलपुथल पारेको थियो। युद्ध हुनुअघि यसबाट वार्षिक करिब १ ट्रिलियन डलर बराबरको सामान पास हुने गरेको थियो।
