नेपालमा सुर्तीजन्य पदार्थकै कारण दैनिक ७३ जनाले ज्यान गुमाउने गरेका छन्। नेपाल विकास अनुसन्धान प्रतिष्ठानको प्रतिवेदनले हरेक १० मृत्युमध्ये झन्डै दुईजनाको मृत्यु सुर्तीजन्य पदार्थ सेवनले हुने देखाएको छ।
सुर्तीजन्य पदार्थ सेवन गर्नेको संख्या बढेर ३२ प्रतिशतभन्दा माथि पुगेको छ। यो सन् २०१९ को २८.९ प्रतिशतभन्दा बढी हो। बढ्दो प्रयोगले क्यान्सर, मुटुरोग र श्वासप्रश्वाससम्बन्धी रोगको जोखिम बढाएको छ।
राष्ट्रिय बहुसूचक सर्वेक्षणअनुसार ४२ प्रतिशत पुरुषले पछिल्लो महिनामा सुर्तीजन्य पदार्थ सेवन गरेका छन्। कर्णाली र मधेस प्रदेशमा प्रयोग दर सबैभन्दा बढी छ।
सुर्ती सेवनको लत औसतमा १३ वर्षको उमेरमै सुरु हुन्छ। अधिकांश प्रयोगकर्ताले १५ वर्ष नपुग्दै सेवन थाल्छन्।
चुरोट सेवन घट्दा गुट्खा र पान मसलाको प्रयोग बढेको छ। सन् २०२०–२०२४ मा सुर्तीरहित उत्पादनको प्रयोग ३१.८ बाट बढेर ३४ प्रतिशत पुगेको छ। तराई क्षेत्रमा यसको प्रयोग उच्च छ।
मुटुरोगका ५३ प्रतिशत र श्वासप्रश्वास तथा क्यान्सरसम्बन्धी २१ प्रतिशत समस्या सुर्ती सेवनसँग जोडिएका छन्।
घरमा ३३.५ प्रतिशत वयस्क दोस्रो तहको धुवाँबाट प्रभावित हुन्छन्। बालबालिका र महिलाहरू अझ बढी जोखिममा छन्।
सुर्तीजन्य पदार्थले वार्षिक करिब १३ अर्ब रुपैयाँको आर्थिक नोक्सानी पुर्याउँछ।
नेपालले सुर्तीजन्य पदार्थको प्याकेटमा ९० प्रतिशत स्वास्थ्य चेतावनी अनिवार्य गरेको छ। तर, कानुन कार्यान्वयन कमजोर छ। विश्व स्वास्थ्य संगठनले ७५ प्रतिशतसम्म कर वृद्धि गर्न सिफारिस गरे पनि नेपालमा कर बढ्न सकेको छैन। कर वृद्धि र अनुगमनले राजस्व बढाउँछ र खपत घटाउँछ।
अनुसन्धानले करिब २८ लाख नागरिक नियमित धुम्रपान गर्ने देखाएको छ। हरेक १० मृत्युमध्ये दुईजनाको मृत्यु सुर्तीजन्य पदार्थकै कारण हुन्छ। फोक्सोको क्यान्सर, मुटुरोग, मस्तिष्कघात र श्वासप्रश्वाससम्बन्धी रोगका प्रमुख जोखिम कारक धुम्रपान हो।
कर्णाली र मधेस प्रदेशमा सुर्तीजन्य पदार्थ प्रयोगकर्ता बढी छन्। कर्णालीमा धुम्रपान गर्नेको संख्या बढी छ। मधेसमा खैनी, गुट्खा र चपाउने सुर्तीको प्रयोग बढी छ।
