भारतमा दशकौँ लामो सशस्त्र द्वन्द्व अन्त्य भएको झन्डै एक महिनापछि ४७ जना माओवादी विद्रोहीले शनिबार आत्मसमर्पण गरेका छन्। भारतीय प्रहरीका अनुसार यो घटनाले मध्य भारतमा जारी रहेको नक्सलवादी विद्रोहको ‘अन्तिम अवशेष’ विरुद्धको अभियानमा महत्वपूर्ण मोड ल्याएको छ।
नक्सलवादी विद्रोह, जसको नाम हिमालयको फेदमा रहेको नक्सलबारी गाउँबाट राखिएको थियो, करिब छ दशकअघि सुरु भएको थियो। यो विद्रोहले परम्परागत रूपमा मध्य भारतको खनिज–समृद्ध वन क्षेत्रमा सीमान्तकृत आदिवासी समुदायको अधिकारका लागि लड्दै आएको थियो। विगत दुई वर्षदेखि भारतीय सुरक्षा फौजले यस विद्रोहको अन्त्य गर्न विशेष अभियान चलाउँदै आएको छ।
आत्मसमर्पणको सन्दर्भ
भारतीय गृहमन्त्रालयले दिएको जानकारीअनुसार, आत्मसमर्पण गर्ने विद्रोहीहरूले विगत केही महिनादेखि सुरक्षा फौजको दबाबका कारण भूमिगत जीवनयापन गर्न कठिनाई भएको बताएका छन्। उनीहरूले शान्तिपूर्ण जीवनमा फर्कने इच्छा व्यक्त गरेका छन्। प्रहरीले उनीहरूलाई हतियारसहित नियन्त्रणमा लिएको छ र थप सोधपुछ तथा कानुनी प्रक्रिया अगाडि बढाउने जनाएको छ।
यो आत्मसमर्पणले नक्सलवादी आन्दोलनको कमजोर अवस्थालाई थप उजागर गरेको छ। विगतमा हजारौं सदस्य रहेको यो समूह अहिले केही सयको संख्यामा सीमित भएको अनुमान गरिएको छ। सरकारी अधिकारीहरूले यसलाई नक्सलवादविरुद्धको लडाइँमा ठूलो सफलता मानेका छन्।
नक्सलवादी विद्रोहको पृष्ठभूमी
सन् १९६० को दशकको उत्तरार्धमा पश्चिम बंगालको नक्सलबारीबाट सुरु भएको यो विद्रोह विस्तारै भारतका विभिन्न राज्यहरूमा फैलियो। यसको मुख्य उद्देश्य भूमिहीन किसान र आदिवासी समुदायको अधिकार सुनिश्चित गर्नु थियो। तर, समयक्रममा यो समूहले हिंसात्मक गतिविधिमा संलग्न हुँदै सरकारी सम्पत्तिमा क्षति पुर्याउने र सुरक्षाकर्मीमाथि आक्रमण गर्ने जस्ता कार्यहरू गर्दै आएको छ।
भारत सरकारले सन् २००४ मा नक्सलवादी आन्दोलनलाई ‘आन्तरिक सुरक्षाका लागि सबैभन्दा ठूलो खतरा’ को रूपमा परिभाषित गरेको थियो। त्यसयता सरकारले यसलाई नियन्त्रण गर्न विभिन्न सैन्य र विकासमुखी रणनीति अपनाउँदै आएको छ। यस अभियानमा सयौं सुरक्षाकर्मी र हजारौं विद्रोही मारिएका छन्।
नागरिक जीवनमा असर
यद्यपि, नक्सलवादी विद्रोहको मूल उद्देश्य सीमान्तकृत समुदायको अधिकार रक्षा गर्नु थियो, तर यसले प्रत्यक्ष रूपमा आम नागरिकको जीवनमा नकारात्मक असर पारेको छ। यातायात अवरुद्ध हुने, विकासका योजनाहरू प्रभावित हुने र असुरक्षाको वातावरण सिर्जना हुने जस्ता समस्याहरूले प्रभावित क्षेत्रका बासिन्दाहरूले भोग्दै आएका छन्। यस आत्मसमर्पणले ती क्षेत्रहरूमा शान्ति र विकासको ढोका खोल्ने अपेक्षा गरिएको छ।
अधिकारीहरूको प्रतिक्रिया
भारतीय प्रहरी महानिरीक्षकले Nmkhabar लाई बताएअनुसार, ‘यो आत्मसमर्पणले नक्सलवादी आन्दोलनको अन्त्य नजिकिँदैछ भन्ने संकेत गर्छ। हामीले उनीहरूलाई राष्ट्रिय मूलधारमा ल्याउन र पुनर्स्थापना गर्न सहयोग गर्नेछौं।’
यद्यपि, यस घटनाको पूर्ण विवरण र यसले नक्सलवादी आन्दोलनमा पार्ने दीर्घकालीन प्रभावबारे थप अनुसन्धान भइरहेको छ।