अमेरिकी डलर १५२ रुपैयाँभन्दा माथि, युरो र पाउण्डको पनि भाउ बढ्यो

नेपाल राष्ट्र बैंकले आज, वैशाख १७ गतेका लागि निर्धारण गरेको विदेशी मुद्राको विनिमय दर अनुसार अधिकांश प्रमुख विदेशी मुद्राहरूको भाउ बढेको छ। आज अमेरिकी डलर एकको खरिददर १५१ रुपैयाँ ४६ पैसा र बिक्रीदर १५२ रुपैयाँ ६ पैसा तोकिएको छ। यो अघिल्लो दिनको तुलनामा डलरको भाउमा सामान्य वृद्धि हो। यसले नेपाली मुद्राको निरन्तर अवमूल्यनको सङ्केत दिएको छ, जसको प्रत्यक्ष असर आम नागरिकको जीवनस्तरमा पर्ने गर्दछ। नेपाल जस्तो आयातमा निर्भर मुलुकका लागि विदेशी मुद्राको मूल्यवृद्धिले दैनिक उपभोग्य वस्तुहरूको मूल्य अकासिने गर्छ, जसले गर्दा निम्न र मध्यम वर्गीय परिवारहरूलाई बढी मार पर्छ।

मुख्य विदेशी मुद्राको विनिमय दरमा वृद्धि

• अमेरिकी डलर: खरिददर १५१.४६ रुपैयाँ, बिक्रीदर १५२.०६ रुपैयाँ
• युरो: खरिददर १७७.२९ रुपैयाँ, बिक्रीदर १७७.९९ रुपैयाँ
• युके पाउण्ड स्टर्लिङ्ग: खरिददर २०४.६६ रुपैयाँ, बिक्रीदर २०५.५८ रुपैयाँ
• जापानी येन: खरिददर ०.९६८३ रुपैयाँ, बिक्रीदर ०.९७२८ रुपैयाँ
• साउदी रियाल: खरिददर ४०.३७ रुपैयाँ, बिक्रीदर ४०.५३ रुपैयाँ
• कतारी रियाल: खरिददर ४१.४८ रुपैयाँ, बिक्रीदर ४१.६५ रुपैयाँ

आजको विनिमय दर अनुसार युरोपेली युरोको मूल्य पनि बढेको छ। एक युरोको खरिददर १७७ रुपैयाँ २९ पैसा र बिक्रीदर १७७ रुपैयाँ ९९ पैसा रहेको छ। यसैगरी, बेलायती पाउण्ड स्टर्लिङ्गको खरिददर २०४ रुपैयाँ ६६ पैसा र बिक्रीदर २०५ रुपैयाँ ५८ पैसा पुगेको छ। यो वृद्धिले युरोपेली मुलुकहरूबाट हुने आयात महँगो बनाउँछ, जसको असर नेपालमा युरोपेली सामानको मूल्यमा देखिन्छ। यसका साथै, बेलायतमा रोजगारी वा अध्ययनका लागि जाने नेपाली नागरिकहरूलाई पनि यसले थप आर्थिक भार पार्नेछ।

अन्य केही प्रमुख विदेशी मुद्राको विनिमय दर यस प्रकार छ, जसले समग्रमा नेपाली रुपैयाँको कमजोर अवस्थालाई दर्शाउँछ:

• स्वीस फ्रान्क: खरिददर १६७.८३ रुपैयाँ, बिक्रीदर १६८.६३ रुपैयाँ
• अष्ट्रेलियन डलर: खरिददर १००.०३ रुपैयाँ, बिक्रीदर १००.४९ रुपैयाँ
• क्यानेडियन डलर: खरिददर १११.०८ रुपैयाँ, बिक्रीदर १११.५४ रुपैयाँ
• सिंगापुर डलर: खरिददर ११२.६७ रुपैयाँ, बिक्रीदर ११३.१२ रुपैयाँ
• चिनियाँ युआन: खरिददर २१.०३ रुपैयाँ, बिक्रीदर २१.१३ रुपैयाँ

विनिमय दरमा वृद्धिको असर: आम नागरिकको जीवनमाथि

विदेशी मुद्राको विनिमय दरमा भएको यो वृद्धिले नेपाली अर्थतन्त्रमा मिश्रित असर पार्ने देखिन्छ। एकातर्फ, यसले नेपाली वस्तुहरूको निर्यातलाई केही हदसम्म सस्तो बनाउन सक्छ, जसले निर्यातकर्ताहरूलाई फाइदा पुर्याउँछ। उदाहरणका लागि, नेपाली हस्तकला, पश्मिना वा चिया जस्ता उत्पादनहरू अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सस्तो पर्ने भएकाले माग बढ्न सक्छ। अर्कोतर्फ, आयातित वस्तुहरूको मूल्य बढ्ने भएकाले उपभोक्ता मूल्यमाथि दबाब पर्न सक्छ। विशेषगरी, पेट्रोलियम पदार्थ, सवारी साधन, इलेक्ट्रोनिक्स सामान र अन्य उपभोग्य वस्तुहरूको आयात महँगो हुनेछ, जसको प्रत्यक्ष असर आम उपभोक्ताको भान्सा र दैनिकीमा पर्नेछ। दैनिक उपभोगमा प्रयोग हुने दाल, चामल, तेल, चिनी जस्ता वस्तुहरू आयातित हुने भएकाले यिनको मूल्यवृद्धिले निम्न आय भएका परिवारहरूलाई सबैभन्दा बढी प्रभावित पार्नेछ।

डलरको भाउ बढ्दा वैदेशिक ऋणको सावाँ र ब्याज भुक्तानीको भार पनि नेपाली रुपैयाँमा बढ्छ। यसले सरकारको भुक्तानी सन्तुलनमा थप चुनौती थप्न सक्छ। नेपाल सरकारले विकास निर्माणका लागि विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय संस्थाहरूबाट लिएको ऋणको भुक्तानी गर्नुपर्ने हुन्छ, जसका लागि ठूलो मात्रामा विदेशी मुद्रा आवश्यक पर्छ। मुद्रा अवमूल्यनले यो भुक्तानी थप महँगो बनाउँछ, जसको असर अन्ततः विकास बजेटमा कटौती वा कर वृद्धिमा परिणत हुन सक्छ। यसबाहेक, विदेशमा अध्ययन गर्न जाने विद्यार्थी र विदेश भ्रमणमा जाने नागरिकहरूका लागि पनि यो मुद्रा अवमूल्यनले खर्चिलो बनाउँछ। विद्यार्थीहरूले उच्च शिक्षाका लागि विदेश पठाउने रकममा अप्रत्यक्ष रूपमा वृद्धि महसुस गर्नेछन्, जसले गर्दा धेरै विद्यार्थीहरू उच्च शिक्षाबाट वञ्चित हुन सक्छन्।

अर्थविद्को विश्लेषण: रुपैयाँ कमजोर हुनुका कारण

अर्थविद् प्रा. डा. गोविन्द नेपालका अनुसार, अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा डलरको मजबुती, नेपालको व्यापार घाटा र बाह्य भुक्तानीको चाप जस्ता कारणले नेपाली रुपैयाँ कमजोर भएको हो। “बाह्य क्षेत्रमा दबाब बढिरहेकाले आगामी दिनमा पनि यस्तो प्रवृत्ति जारी रहन सक्छ,” उनले भने, “यसलाई नियन्त्रण गर्न निर्यात प्रवर्द्धन र आयात व्यवस्थापनमा सरकारले ठोस कदम चाल्नुपर्छ।” नेपालको अर्थतन्त्रको संरचना आयातमुखी भएकाले विदेशी मुद्राको सञ्चितिमा निरन्तर दबाब परिरहेको छ। यो दबाबलाई कम गर्नका लागि उत्पादनशील क्षेत्रमा लगानी बढाउनु, निर्यातयोग्य वस्तुहरूको उत्पादन र बजारीकरणमा जोड दिनु तथा आयात प्रतिस्थापनका नीतिहरू प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गर्नु आवश्यक छ। नेपालको इतिहासमा पनि व्यापार घाटा एक प्रमुख आर्थिक चुनौती रहँदै आएको छ, र यसको व्यवस्थापनमा सरकारले विशेष ध्यान दिनुपर्ने हुन्छ।

आगामी दिनमा मुद्रा बजारको सम्भावित दिशा

नेपाल राष्ट्र बैंकले हरेक दिन विदेशी मुद्राको विनिमय दर निर्धारण गर्ने गर्दछ। अन्तर्राष्ट्रिय बजारको उतारचढाव, नेपालको व्यापार घाटाको अवस्था र सरकारी नीतिका आधारमा यसमा परिवर्तन आउने गर्दछ। हाल विश्व अर्थतन्त्रमा देखिएको सुस्तता र भूराजनीतिक तनावले पनि मुद्रा बजारमा अस्थिरता ल्याएको छ। यस्तो अवस्थामा नेपाली रुपैयाँको सञ्चितिलाई स्थिर राख्न थप सतर्कता अपनाउनु पर्ने देखिन्छ। आगामी दिनहरूमा डलरको भाउ अझै बढ्ने सम्भावनालाई मध्यनजर गर्दै, नेपाल राष्ट्र बैंकले विदेशी मुद्रा सञ्चितिको व्यवस्थापनमा थप कडा नीति अपनाउन सक्नेछ। यसका साथै, सरकारले विदेशी मुद्रा आर्जनका नयाँ स्रोतहरू खोज्नुपर्ने र रेमिट्यान्स प्रवाहलाई थप प्रोत्साहन दिनुपर्ने आवश्यकता छ। यसका अतिरिक्त, देशको आन्तरिक उत्पादन क्षमता बढाउन र आयातमाथिको निर्भरता घटाउन दीर्घकालीन योजनाहरूको कार्यान्वयनमा जोड दिनुपर्ने देखिन्छ।