अमेरिकी सेनाले इरानको दक्षिणी क्षेत्रमा ‘आत्मरक्षा’का लागि हवाई आक्रमण गरेको छ। यो आक्रमण क्षेप्यास्त्र प्रक्षेपण स्थल र माइन बिछ्याइएका डुङ्गालाई लक्षित गरिएको दाबी गरिएको छ। यस घटनाले एकातर्फ राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानसँगको वार्ता ‘राम्रोसँग अघि बढिरहेको’ दाबी गरिरहेका छन् भने अर्कोतर्फ मध्यपूर्वको कूटनीतिमा नयाँ जटिलता थपिएको छ।
अमेरिकी केन्द्रीय कमाण्डका प्रवक्ता क्याप्टेन टिम हकिन्सले जारी गरेको विज्ञप्तिमा इरानी सेनाबाट आफ्ना सेनालाई जोगाउन आवश्यक आक्रमण गरिएको उल्लेख छ। यद्यपि, चालु युद्धविरामको समयमा संयम अपनाइएको पनि बताइएको छ। न्युयोर्क टाइम्सका अनुसार यो आक्रमण रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण हर्मुज मार्गमा अवस्थित इरानी नौसैनिक बेस रहेको दक्षिणी बन्दरगाह सहर बन्दर अब्बास नजिकैको क्षेत्रलाई लक्षित गरिएको थियो। यसअघि इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यमले बन्दर अब्बासमा ठुला विस्फोटको आवाज सुनेको रिपोर्ट गरेका थिए।
यो घटनाक्रमले इरानसँगको कूटनीतिक वार्तालाई कति प्रभाव पार्छ भन्ने स्पष्ट भइसकेको छैन। यसैबीच, राष्ट्रपति ट्रम्पले सामाजिक सञ्जालमार्फत इरानसँग युद्ध अन्त्य गर्ने सम्झौताका लागि साउदी अरेबिया, पाकिस्तान, टर्की, इजिप्ट, जोर्डन र कतार लगायतका देशहरूले अब्राहम सम्झौतामा सामेल हुनुपर्ने नयाँ सर्त अगाडि सारेका छन्। यस सम्झौताअनुसार यी देशहरूले इजरायललाई मान्यता दिएर कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापित गर्नुपर्नेछ। ट्रम्पले यी देशहरूलाई ‘तुरुन्तै’ हस्ताक्षर गर्न आह्वान गरेका छन्।
ट्रम्पको भनाइमा, ‘यो जटिल पजल समाधान गर्न अमेरिकाले गरेको सबै प्रयासपछि यी देशहरूले कम्तीमा एकैसाथ अब्राहम सम्झौतामा हस्ताक्षर गर्नु अनिवार्य छ।’ अब्राहम सम्झौता ट्रम्पको पहिलो कार्यकालमा सुरु भएको इजरायलसँगको सम्बन्ध सामान्यीकरण गर्ने श्रृंखला हो। यसमा बहराइन र संयुक्त अरब इमिरेट्स (युएई) २०२० मा पहिले सामेल भएका थिए, पछि सुडान, मोरक्को र काजाकिस्तान पनि जोडिए।
साउदी अरेबियाले भने कुनै पनि सामान्यीकरणका लागि प्यालेस्टिनी राज्य स्थापनाको स्पष्ट मार्ग चाहिने बताउँदै आएको छ। पाकिस्तानले पनि इजरायलसँग कूटनीतिक सम्बन्ध नराख्ने अडान कायम राखेको छ। इस्लामाबादका विश्लेषक सैयद मोहम्मद अलीका अनुसार ट्रम्पको प्रस्तावका बाबजुद पाकिस्तानको इजरायलप्रतिको अडान अपरिवर्तित छ। पाकिस्तानका लागि अमेरिकाका पूर्व राजदूत मसूद खानले यो प्रस्तावको व्यावहारिकतामाथि प्रश्न उठाए पनि यसले कूटनीतिक प्रक्रियालाई नयाँ आयाम दिएको बताएका छन्।
ट्रम्पले शनिबारको वार्तामा यो योजनाबारे छलफल गरेको बताएका छन् र एक वा दुई देशले अस्वीकार गरे पनि धेरैजसो देश इच्छुक हुनुपर्ने उनको भनाइ छ। इजिप्ट र जोर्डनले पहिले नै इजरायलसँग शान्ति सन्धि गरेका छन् भने टर्कीले सन् १९४९ देखि नै इजरायललाई मान्यता दिइसकेको छ।
इरानसँगको अन्तिम सम्झौता कहिले र कसरी हुन्छ भन्ने अझै स्पष्ट छैन। तर, ट्रम्पले यदि सम्झौता भयो भने इरानले पनि अन्ततः अब्राहम सम्झौतामा सामेल हुन सक्ने सङ्केत दिएका छन्। यो घटनाक्रमले मध्यपूर्वको कूटनीतिमा नयाँ जटिलता थपेको छ र ट्रम्प प्रशासनको घरेलु तथा अन्तर्राष्ट्रिय दबाबबीच वार्ता कसरी अघि बढ्छ भन्नेमा विश्वव्यापी चासो छ।
