शनिबार बिहान काठमाडौंको थापाथलीमा डोजरले सुकुम्बासी बस्तीमा चलाएको भौतिक कारबाहीले केवल मानिसहरूको अस्थायी बासस्थान मात्र उजाडेन, त्यही बस्तीमा आश्रित अनेक घरपालुवा जनावरको समेत विचल्ली गराएको छ। वर्षौंदेखि त्यो ठाउँलाई ‘घर’ बनाएर बसेका मानिसहरू मात्र विस्थापित भएनन्, उनीहरूका प्रिय साथी बनेका कुकुर, बिरालो र अन्य केही जनावरको आश्रयस्थल पनि यस डोजर प्रहारले नष्ट गरिदियो। यो घटनाले सुकुम्बासी समस्याको जटिलतालाई झनै उजागर गरेको छ, जहाँ विकासका नाममा गरिने हस्तक्षेपले मानव अधिकार मात्र नभई पशु अधिकारको समेत उपेक्षा गरेको देखिन्छ। नेपालमा सुकुम्बासी समस्या एक दशकौंदेखि जटिल बन्दै गएको छ, जसको समाधानका लागि विभिन्न सरकारले प्रयास गरे पनि स्थायी समाधान हुन सकेको छैन। यसरी अचानक डोजर चलाउँदा हजारौं मानिसहरू सडकमा पुग्ने गरेका छन्, जसको प्रत्यक्ष असर उनीहरूका घरपालुवा जनावरहरूमा समेत पर्ने गरेको छ।
यो घटनाले एक पटक फेरि सुकुम्बासी समस्याको मानवीय र भावनात्मक पाटोलाई सतहमा ल्याएको छ। डोजरको गर्जनसँगै सडकमा पुगेका मानिसहरूको पीडा त छँदैछ, तर उनीहरूसँगै सडकमा पुगेका ती निर्दोष घरपालुवा जनावरहरूको अवस्था झनै कहालीलाग्दो छ। सहरको विकास र विस्तारको नाममा हुने यस्ता भौतिक कारबाहीले कतिपयको जीवन त उजाड छँदैछ, कतिपयको सहारा पनि खोसिदिन्छ। नेपालको संविधानले नागरिकलाई आवासको अधिकार सुनिश्चित गरेको छ, तर सुकुम्बासीहरूको हकमा यो अधिकार कहिले कार्यान्वयन होला भन्ने प्रश्न अनुत्तरित छ। यसरी गरिने डोजर कारबाहीले गरिब र विपन्न वर्गलाई झनै असुरक्षित बनाएको छ, जसको प्रत्यक्ष असर उनीहरूका परिवार र आश्रित जनावरहरूमा पर्दछ।
थापाथली सुकुम्बासी बस्तीमा डोजर चलाउँदा घरपालुवा जनावरको समेत विचल्ली
- थापाथली सुकुम्बासी बस्तीमा शनिबार बिहान डोजर चलाइयो।
- यस कारबाहीले सुकुम्बासी बस्तीमा बसोबास गर्ने मानिसहरूलाई विस्थापित गर्यो।
- विस्थापित हुनेहरूमा मानिसहरू मात्र नभई उनीहरूका घरपालुवा कुकुर, बिरालोलगायतका जनावर पनि परेका छन्।
- जनावरहरूको बासस्थानसमेत डोजरले नष्ट गरिदिएको छ।
- यस घटनाले सुकुम्बासी समस्याको मानवीय र भावनात्मक पक्षलाई उजागर गरेको छ।
- यसले विकासका नाममा गरिने भौतिक कारबाहीको नैतिक र कानुनी पक्षमाथि प्रश्नचिन्ह खडा गरेको छ।
- घरपालुवा जनावरहरूलाई पनि सुरक्षित बासस्थानको आवश्यकता पर्दछ भन्ने सन्देश दिएको छ।
घरपालुवा जनावरको विचल्ली: परिवारको सदस्य गुमाएको पीडा
यो सुकुम्बासी बस्तीमा वर्षौंदेखि बसोबास गर्दै आएका मानिसहरूले आफ्ना घरपालुवा जनावरलाई परिवारकै सदस्यसरह माया गर्ने गरेका थिए। ती कुकुर र बिरालोहरूले पनि मानिसहरूको साहारामा जीवन बिताइरहेका थिए। उनीहरूको दैनिक जीवनको अभिन्न अंग बनेका ती जनावरहरू अचानक घरबारविहीन हुँदाको पीडा सायद कसैले बुझ्न सक्दैन। नेपालमा धेरै परिवारले घरपालुवा जनावरलाई भावनात्मक सहाराका रूपमा लिने गरेका छन्, र उनीहरूमाथि हुने यस्तो व्यवहारले परिवारलाई दोहोरो चोट पुर्याउँछ। यसरी अचानक घर भत्किँदा कतिपयले आफ्ना प्रिय साथीहरूलाई सडकमा छाड्न बाध्य भएका छन्, जसले गर्दा ती जनावरहरू असुरक्षित र एक्लो महसुस गर्छन्।
एकातिर कोरोना महामारीको त्रास, अर्कोतिर अहिले आएर अचानक घर भत्किँदाको पीडाले उनीहरू थप समस्यामा परेका छन्। कतिपयले त आफ्नो घरमा पालेका कुकुर र बिरालोलाई कहाँ लैजाने भन्ने चिन्ताले रातभरि निदाउन सकेनन्। कतिपयले त ती जनावरहरूलाई सडकमा छाडेर जानुपर्ने बाध्यतामा परे। यो दृश्य हेर्दा जो कोहीको पनि मन भक्कानिन्छ। नेपालमा घरपालुवा जनावरको अधिकारबारे कानुनी व्यवस्था कमजोर छ, जसले गर्दा यस्ता घटनाहरूमा उनीहरूको सुरक्षाको ग्यारेन्टी हुँदैन। यसरी विस्थापित हुने परिवारका लागि उनीहरूका घरपालुवा जनावरहरूले पनि ठूलो भावनात्मक सहारा प्रदान गरेका हुन्छन्, र त्यो सहारा गुमाउँदाको पीडा अवर्णनीय हुन्छ।
विकासको नाममा जीवन्त समुदाय र निर्दोष जीवहरूको अस्तित्वमाथि प्रहार
विकासका नाममा गरिने यस्ता कार्यले समाजमा कस्तो सन्देश प्रवाह गर्छ भन्ने प्रश्न खडा भएको छ। सहरलाई सुन्दर बनाउने अभियानमा घरविहीन मात्र होइन, घरवारविहीन बनाइएका ती निर्दोष जीवहरूको भविष्य के हुने हो? के उनीहरूलाई पनि सहरको विकासमा कुनै स्थान छैन? यो केवल भौतिक संरचना भत्काउने मात्र नभई एउटा जीवन्त समुदाय र उनीहरूको सहारामा रहेका अनेकौं निर्दोष जीवहरूको अस्तित्वमाथिको प्रहार हो। नेपालमा सहरीकरण तीव्र गतिमा भइरहेको छ, तर यसको व्यवस्थापनमा ध्यान नपुग्दा सुकुम्बासी समस्या झनै बल्झिँदै गएको छ। यसरी गरिने बलजफ्ती हटाउने कार्यले सामाजिक सद्भावमा समेत नकारात्मक असर पार्ने गरेको छ।
यस्ता घटनाले राज्यको निकायप्रति जनताको विश्वास घटाउने काम गर्छ। नागरिकको सुरक्षा र सहाराको प्रत्याभूति दिनुपर्ने सरकारले नै यसरी डोजर चलाएर नागरिक र उनीहरूका घरपालुवा जनावरलाई सडकमा पुर्याउनु कत्तिको न्यायोचित छ? यो प्रश्नमाथि गम्भीर बहस हुनुपर्ने देखिन्छ। नेपालको संविधानले नागरिकलाई सम्मानपूर्वक बाँच्न पाउने अधिकार दिएको छ। यसरी डोजर चलाएर मानिसहरूलाई विस्थापित गर्दा उनीहरूको सम्मानपूर्वक बाँच्न पाउने अधिकार हनन भएको छ। सुकुम्बासी समस्याको दीर्घकालीन समाधानका लागि सरकारले उचित योजना ल्याउनुपर्ने र त्यसको कार्यान्वयनमा जोड दिनुपर्ने आवश्यकता छ।
आगामी साताहरूमा नेपालका लागि के अर्थ राख्छ?
थापाथलीको सुकुम्बासी बस्तीमा डोजर चलेको यो घटनाले हामीलाई धै्रै कुरामा सोच्न बाध्य बनाएको छ। केवल भौतिक विकास मात्र विकास होइन, त्यो विकासले कतिपयको जीवनमा खुसी ल्याउन सक्नुपर्छ, सहाराविहीनलाई सहारा दिन सक्नुपर्छ। आशा गरौं, आगामी दिनमा यस्ता घटनाहरू नदोहोरिऊन् र सबैको बासस्थान सुरक्षित होस्, चाहे त्यो मानिस होस् वा घरपालुवा जनावर। आगामी साताहरूमा, यो घटनाले सुकुम्बासी समस्याको समाधानका लागि सरकारमाथि थप दबाब सिर्जना गर्नेछ। नागरिक समाज, मानव अधिकारवादी संघसंस्थाहरू र पशु अधिकारकर्मीहरूले यस विषयमा आवाज उठाउने सम्भावना छ। यसले गर्दा सरकारले सुकुम्बासीहरूको व्यवस्थापनका लागि नयाँ नीति तथा कार्यक्रम ल्याउनुपर्ने हुन सक्छ। साथै, यस घटनाले विकास आयोजनाहरूमा स्थानीय समुदायको सहभागिता र उनीहरूको अधिकारको सम्मान गर्ने सवालमा पनि बहसलाई थप चर्को बनाउनेछ। घरपालुवा जनावरहरूको सुरक्षा र उनीहरूलाई पनि मानव समुदायको एक हिस्साका रूपमा हेर्नुपर्ने सन्देश यस घटनाले दिएको छ।
