३७ मुद्दा खेप्दा पनि नसुध्रिएका सन्तोष: चोरीको आरोपमा फेरि पक्राउ

काठमाडौं उपत्यका अपराध अनुसन्धान कार्यालयले ३७ पटक विभिन्न कसुरमा मुद्दा खेपिसकेका सन्तोषलाई चोरीको आरोपमा पक्राउ गरेको छ। ३९ वर्षको उमेरमा पनि आफ्नो आपराधिक गतिविधिबाट पछि नहटेका उनी राजधानीका विभिन्न घरहरूमा पसेर चोरी गर्ने गरेको आरोपमा पक्राउ परेका हुन्। यो घटनाले नेपालमा बारम्बार हुने अपराध र त्यसको पुनरावृत्तिको गम्भीर समस्यालाई पुनः एक पटक उजागर गरेको छ। यस्ता घटनाहरूले आम नागरिकको सुरक्षा र सम्पत्तिमाथि चिन्ता थप्नुका साथै कानुनी प्रणालीको प्रभावकारितामाथि पनि प्रश्नचिह्न खडा गर्दछ।

सन्तोषको पुनः पक्राउ: ३७ मुद्दापछि पनि नसुध्रिएको आपराधिक प्रवृत्ति

• ३७ पटक विभिन्न कसुरमा मुद्दा खेपेका सन्तोष पुनः चोरीको आरोपमा पक्राउ परेका छन्।
• काठमाडौं उपत्यका अपराध अनुसन्धान कार्यालयको टोलीले उनलाई नियन्त्रणमा लिएको छ।
• कालोपुल र टोखा क्षेत्रका घरहरूमा चोरी गरेको आरोप उनीमाथि छ।
• चोरी गरिएका सामानमा सुन, चाँदी र नगद समावेश रहेको आशंका गरिएको छ।
• प्रहरीले यस घटनाको थप अनुसन्धान गरिरहेको छ र थप विवरण चाँडै सार्वजनिक गरिनेछ।

घरहरूमा पसेर चोरी गर्ने सन्तोषको आपराधिक यात्रा

प्रहरीका अनुसार, सन्तोषले घरधनी नभएको मौका छोपी घरका ढोकाहरू तोडफोड गरेर चोरी गर्ने गरेको पाइएको छ। यो उनको पुरानो शैली हो, जसले गर्दा उनी पटकपटक प्रहरीको फन्दामा पर्दै आएका छन्। हाल उनी काठमाडौं महानगरपालिका–३१ सचेतना मार्ग, वडा नं. ५ कालोपुल र टोखा नगरपालिका–३ जागरण टोलमा भएका छुट्टाछुट्टै चोरीका घटनामा संलग्न रहेको आरोपमा पक्राउ परेका हुन्। यी घटनाहरूमा उनले सुन–चाँदीका गरगहना र नगद चोरी गरेको प्रहरीको प्रारम्भिक अनुसन्धानले देखाएको छ, जुन नेपाली समाजमा सामान्यतया उच्च मूल्यका मानिन्छन्।

उनको उमेर ३९ वर्ष पुगिसक्दा पनि, उनको ३७ पटक विभिन्न कसुरमा मुद्दा खेपेको अभिलेखले उनको आपराधिक जीवनको लामो र निरन्तरतालाई दर्शाउँछ। नेपालको कानुनले विभिन्न कसुरका लागि सजायको व्यवस्था गरेको भए पनि, यति धेरै पटक कानुनी कारबाहीमा परिरहँदा पनि उनको आपराधिक गतिविधि नरोकिएको यो घटनाले पुष्टि गर्छ। यो प्रवृत्तिले नेपालमा सुधार गृह र पुनस्र्थापना कार्यक्रमहरूको प्रभावकारितामाथि पनि प्रश्न उठाउँछ।

नेपाली समाजमा बारम्बार हुने अपराधको चक्र र नागरिक सुरक्षामाथि प्रश्न

बारम्बार पक्राउ पर्ने र मुद्दा खेप्ने व्यक्तिहरूले समाजमा असुरक्षाको भावनालाई निकै बढाउँछन्। यस्ता व्यक्तिहरूको निरन्तर आपराधिक प्रवृत्तिले आम नागरिकको सम्पत्ति र सुरक्षामाथि गम्भीर प्रश्नचिह्न खडा गर्छ, जसले गर्दा सर्वसाधारण नागरिकहरू सधैं डर र चिन्तामा बाँचिरहनुपर्ने अवस्था आउँछ। विशेषगरी, काठमाडौं जस्तो सहरी क्षेत्रमा जहाँ जनसंख्याको घनत्व बढी छ र सम्पत्तिको मूल्य पनि बढी छ, त्यहाँ यस्ता चोरीका घटनाहरूले ठूलो प्रभाव पार्छन्। पटकपटक पक्राउ पर्ने र छुट्ने प्रवृत्तिले कानुनी प्रणालीमाथिको विश्वासलाई पनि कमजोर बनाउँछ, जसले गर्दा नागरिकहरूले न्याय प्रणालीलाई प्रभावकारी ठान्दैनन्।

यसको प्रत्यक्ष असर आम नागरिकको दैनिक जीवनमा पर्छ। उदाहरणका लागि, कालोपुल वा टोखा जस्ता क्षेत्रमा बस्ने सर्वसाधारणहरू, जसले आफ्नो जीवनभरिको कमाइले घर बनाएका छन् वा सुन–चाँदी जस्ता बहुमूल्य सामानहरू जम्मा गरेका छन्, उनीहरू यस्ता चोरहरूको निशाना बन्न सक्छन्। यसले उनीहरूलाई आर्थिक रूपमा मात्र होइन, मानसिक रूपमा पनि ठूलो आघात पुर्‍याउँछ। सुरक्षाको अभाव महसुस गर्दा, उनीहरूले आफ्नो घरमा अतिरिक्त सुरक्षा उपायहरू अपनाउनुपर्ने बाध्यता आउँछ, जसले गर्दा उनीहरूको जीवनशैली थप कष्टकर बन्छ।

अधिकारीहरूको मौनता: अनुसन्धानको गोपनीयता वा प्रभावकारिताको अभाव?

यस विषयमा थप जानकारी लिन खोज्दा काठमाडौं उपत्यका अपराध अनुसन्धान कार्यालयका अधिकारीहरूले अनुसन्धान जारी रहेको र विस्तृत विवरण पछि सार्वजनिक गरिने बताएका छन्। यो सामान्यतया प्रहरीको अनुसन्धान प्रक्रियाको एक भाग हो, जहाँ उनीहरूले थप प्रमाण जुटाउन र अभियुक्तको बयान लिन समय लिन्छन्। यद्यपि, जब यस्ता घटनाहरू बारम्बार दोहोरिन्छन्, तब नागरिकहरूले अधिकारीहरूको कारबाहीको गति र प्रभावकारितामाथि प्रश्न उठाउन थाल्छन्। प्रहरीले यस्ता अपराधीहरूलाई नियन्त्रणमा लिए पनि, उनीहरूलाई पुनः अपराध गर्नबाट रोक्नका लागि के गरिरहेको छ भन्ने प्रश्न अनुत्तरित रहन्छ।

नेपालको फौजदारी न्याय प्रणालीले अभियुक्तलाई पक्राउ गर्ने, अनुसन्धान गर्ने, मुद्दा चलाउने र दोषी ठहरिएमा सजाय दिने प्रक्रिया निर्धारण गरेको छ। तर, सन्तोष जस्ता व्यक्तिहरूको सन्दर्भमा, यो प्रक्रियाले अपेक्षित परिणाम दिन सकेको देखिँदैन। ३७ पटक मुद्दा खेप्नु भनेको कानुनी प्रक्रिया धेरै पटक सुरु भएको हो, तर अन्तिम परिणाममा अपराधीलाई सुधार गर्न वा समाजलाई सुरक्षित राख्न पर्याप्त भएको छैन। यसले गर्दा, नागरिकहरूमा एक प्रकारको निराशा छाएको छ।

पुनरावृत्तिको चक्र तोड्न के आवश्यक छ?

सन्तोष जस्ता व्यक्तिहरू, जो बारम्बार अपराधमा संलग्न हुन्छन्, उनीहरूको पुनरावृत्तिको चक्र तोड्नका लागि समग्र दृष्टिकोण अपनाउनु आवश्यक छ। यसमा केवल पक्राउ गर्ने र मुद्दा चलाउने मात्र नभई, उनीहरूलाई सुधार गृहमा राखेर मनोवैज्ञानिक परामर्श, व्यावसायिक तालिम र सामाजिक पुनस्र्थापनाको व्यवस्था गर्नु पनि पर्दछ। नेपालमा सुधार गृहहरूको अवस्था र तिनीहरूको प्रभावकारितामाथि पनि प्रश्न उठ्ने गरेको छ।

साथै, समाजले पनि यस्ता व्यक्तिहरूलाई पुनः समाजमा स्वीकार गर्नका लागि तयार हुनुपर्छ, तर त्यो उनीहरूको व्यवहारमा सुधार आएपछि मात्र सम्भव हुन्छ। यसका लागि समुदायमा आधारित पुनस्र्थापना कार्यक्रमहरूलाई पनि जोड दिनुपर्छ। कानुन कार्यान्वयन गर्ने निकायहरूले पनि थप सक्रियता देखाउनुपर्छ र अपराधीहरूलाई पक्राउ गरेपछि उनीहरूलाई पुनः अपराध गर्नबाट रोक्नका लागि कडा कदम चाल्नुपर्छ। यसका लागि अदालती प्रक्रियालाई पनि छिटो र प्रभावकारी बनाउनुपर्ने आवश्यकता छ।

आगामी हप्ताहरूमा नेपालका लागि यसको अर्थ के हुन्छ?

सन्तोषको यो पुनः पक्राउले आगामी हप्ताहरूमा नेपालका लागि केही महत्त्वपूर्ण सन्देशहरू बोकेको छ। पहिलो, यसले काठमाडौं उपत्यकाको सुरक्षा व्यवस्थामाथि थप ध्यान केन्द्रित गर्न प्रहरीलाई बाध्य पार्नेछ। विशेषगरी, रातको समयमा वा घरधनी नभएको बेला हुने चोरीका घटनाहरू रोक्नका लागि थप गस्ती र निगरानीको आवश्यकता पर्नेछ। दोस्रो, यस घटनाले नेपालको फौजदारी न्याय प्रणालीको प्रभावकारितामाथि बहसलाई थप चर्को बनाउनेछ। बारम्बार अपराध गर्नेहरूलाई कसरी नियन्त्रण गर्ने र उनीहरूलाई समाजको लागि खतरा बन्नबाट कसरी रोक्ने भन्ने विषयमा नीति निर्माताहरूले नयाँ उपायहरू खोज्नुपर्नेछ।

तेस्रो, यसले आम नागरिकहरूमाझ सुरक्षाको चिन्तालाई बढाउनेछ र उनीहरूलाई थप सतर्क रहन प्रेरित गर्नेछ। यसका लागि नागरिक समाज, गैरसरकारी संस्थाहरू र सञ्चार माध्यमहरूले पनि यस विषयमा जनचेतना फैलाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्नुपर्नेछ। अन्ततः, यो घटनाले नेपाल सरकारलाई अपराध नियन्त्रण र रोकथामका लागि दीर्घकालीन रणनीतिहरू बनाउन र कार्यान्वयन गर्न थप दबाब दिनेछ, ताकि सन्तोष जस्ता व्यक्तिहरूको पुनरावृत्तिको चक्रलाई तोड्न सकियोस् र नेपाली समाजलाई थप सुरक्षित बनाउन सकियोस्।