राजस्व अनुसन्धान विभागले पर्वतका विकल पौडेल र उनकी श्रीमती एलिना बस्नेतविरुद्ध ६८ करोड रुपैयाँभन्दा बढीको विदेशी विनिमय अपचलन तथा सम्पत्ति शुद्धीकरण (मनी लाउन्डरिङ) कसूरमा काठमाडौं जिल्ला अदालतमा मुद्दा दायर गरेको छ। बुधबार दायर गरिएको अभियोगपत्रमा पौडेल दम्पतीलाई मुख्य प्रतिवादी बनाइएको छ। यो घटनाले नेपालमा विदेशी मुद्रा व्यवस्थापन र सम्पत्ति शुद्धीकरण जस्ता गम्भीर आर्थिक अपराधका बारेमा पुनः चर्चामा ल्याएको छ। यस्ता प्रकरणहरूले मुलुकको आर्थिक स्थायित्व र सुशासनमाथि प्रश्नचिह्न खडा गर्ने गर्छन्।
विकल पौडेल र एलिना बस्नेतविरुद्ध ६८ करोडको विदेशी मुद्रा अपचलन र सम्पत्ति शुद्धीकरणको मुद्दा
- पर्वतको साविक कटुवाचौपारी–४ स्थायी ठेगाना भई हाल काठमाडौंको बुढानीलकण्ठ नगरपालिका–९ बस्ने ४३ वर्षीय विकल पौडेल र उनकी श्रीमती एलिना बस्नेत प्रतिवादी छन्। उनीहरूको स्थायी ठेगाना पर्वत भए पनि काठमाडौंमा बसोबास गरी यस्तो ठूलो आर्थिक अपराधमा संलग्न भएको पाइएको छ।
- उनीहरूमाथि करिब ६८ करोड रुपैयाँ बिगो मागदाबी गरिएको छ। यो रकम नेपालको अर्थतन्त्रका लागि ठूलो हो र यसले मुलुकको विदेशी मुद्रा सञ्चितिमा समेत असर पार्न सक्छ।
- अनुसन्धानका क्रममा उनीहरूले ठूलो परिमाणमा विदेशी विनिमय अपचलन गरी अवैध कारोबार गरेको खुलेको छ। यसमा विभिन्न देशका मुद्राको अवैध किनबेच र हुण्डी जस्ता कारोबार संलग्न हुन सक्ने आशंका गरिएको छ।
- प्रारम्भिक अनुसन्धानले उनीहरूको कारोबार शंकास्पद रहेको देखाएको छ। यसमा केही गोप्य सञ्जालको समेत संलग्नता हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ, जसको थप अनुसन्धान आवश्यक छ।
- विभागले अदालतमा दायर गरेको मुद्दामा थप अनुसन्धान र कारबाहीको माग गरिएको छ। यसको अर्थ यो प्रकरण अझै अनुसन्धानको दायरामा रहनेछ र थप तथ्यहरू बाहिर आउन सक्नेछन्।
अवैध कारोबारको जालो र सम्पत्ति शुद्धीकरणको प्रयास
राजस्व अनुसन्धान विभागले गरेको प्रारम्भिक अनुसन्धानले विकल पौडेल र एलिना बस्नेतले विदेशी मुद्रा अपचलन गरी सम्पत्ति शुद्धीकरण गरेको ठहर गरेको छ। विभागका अनुसार उनीहरूले विभिन्न माध्यमबाट ठूलो रकमको विदेशी मुद्राको अवैध कारोबार गरेको पाइएको छ। यो कारोबारबाट आर्जित रकमलाई वैध देखाउनका लागि सम्पत्ति शुद्धीकरणको प्रयास भएको अनुसन्धानमा खुलेको छ। नेपालमा सम्पत्ति शुद्धीकरण ऐन, २०६४ ले यस्ता अवैध कारोबारबाट आर्जित सम्पत्तिलाई कानुनी दायरामा ल्याउनबाट रोक्ने प्रयास गरेको छ, तर यसको प्रभावकारी कार्यान्वयन चुनौती पूर्ण छ।
अदालतमा दर्ता भएको मुद्दामा पौडेल दम्पतीले विदेशी विनिमय अपचलन ऐन, २०१९ र सम्पत्ति शुद्धीकरण निवारण ऐन, २०६४ को कसुर गरेको उल्लेख छ। विभागले यस कसुरमा संलग्न अन्य व्यक्तिहरूको समेत खोजी गरिरहेको जनाएको छ। पौडेल दम्पतीले गैरकानुनी रूपमा आर्जन गरेको रकमबाट विभिन्न सम्पत्ति जोडेको आशंकामा विभागले अनुसन्धानलाई तीव्रता दिएको थियो। यसमा उनीहरूले विभिन्न कम्पनीमा लगानी गरेको वा चलअचल सम्पत्ति खरिद गरेको हुन सक्ने अनुमान छ। नेपालको कानुनले विदेशी मुद्राको अनधिकृत कारोबार र त्यसबाट आर्जित सम्पत्तिको शुद्धीकरणलाई गम्भीर अपराध मानेको छ।
नागरिकलाई कसरी असर गर्छ?
यस्ता ठूला आर्थिक अपराधले मुलुकको अर्थतन्त्रमा गम्भीर असर पार्छ। विदेशी मुद्राको अपचलनले राष्ट्रिय मुद्रा कमजोर बनाउँछ र व्यापार घाटा बढाउँछ। जब विदेशी मुद्रा देश बाहिर अनधिकृत रूपमा जान्छ, तब नेपालको विदेशी मुद्रा सञ्चिति घट्छ, जसले गर्दा आयात गर्न आवश्यक विदेशी मुद्राको अभाव हुन्छ र मुद्रास्फीति बढ्ने सम्भावना रहन्छ। सम्पत्ति शुद्धीकरणले कालोधनलाई सेतो बनाउने अवसर सिर्जना गर्छ, जसले गर्दा वैध व्यवसायहरूलाई असर पर्छ र आर्थिक सुशासन कमजोर हुन्छ। कालोधनलाई वैध बनाउँदा स्वच्छ व्यवसाय गर्नेहरूले प्रतिस्पर्धा गर्न गाह्रो हुन्छ र बजारमा विकृति फैलिन्छ। यसले लगानीको वातावरण बिगार्छ र सर्वसाधारणको जीवनस्तरमा समेत नकारात्मक प्रभाव पार्छ। जब देशमा कालोधनको प्रभाव बढ्छ, तब वैदेशिक लगानीकर्ताहरू निरुत्साहित हुन्छन्, जसको प्रत्यक्ष असर रोजगारी र आर्थिक विकासमा पर्छ। यस प्रकारका अपराधमा संलग्न व्यक्तिहरूलाई कडा कारबाही नहुँदा मुलुकमा आर्थिक अपराध मौलाउने डर हुन्छ। यदि यस्ता अपराधलाई नियन्त्रण गरिएन भने, यसले आम नागरिकको विश्वासमा समेत चोट पुर्याउँछ र राज्यको कानुनी शासनमाथि प्रश्न उठ्छ।
विकल पौडेल र एलिना बस्नेतको अवैध कारोबारको विस्तृत अनुसन्धान
राजस्व अनुसन्धान विभागले पौडेल दम्पतीको वित्तीय कारोबारको विस्तृत अध्ययन गरेको छ। उनीहरूले विभिन्न स्रोतबाट विदेशी मुद्रा आर्जन गरी त्यसलाई नेपालमा भित्र्याउने र विभिन्न माध्यमबाट वैध बनाउने प्रयास गरेको अनुसन्धानमा खुलेको छ। यसमा हुण्डी कारोबार, अनलाइन बेटिङ, क्रिप्टोकरेन्सी जस्ता विभिन्न अवैध वा अर्ध-वैध माध्यमको प्रयोग भएको हुन सक्ने आशंका गरिएको छ। नेपाल राष्ट्र बैंकले विदेशी मुद्राको कारोबारलाई कडा नियमन गरेको छ, र यस्ता अपचलनले राष्ट्र बैंकका नीतिहरूको समेत उल्लंघन गरेको मानिन्छ। पौडेल दम्पतीले आर्जन गरेको रकमबाट काठमाडौं र अन्यत्र विभिन्न स्थानमा महँगा घरजग्गा, सवारी साधन र अन्य सम्पत्ति खरिद गरेको आशंकामा विभागले अनुसन्धानलाई थप विस्तार गरेको छ। सम्पत्ति शुद्धीकरणको मुख्य उद्देश्य नै अवैध आर्जनलाई लुकाउनु हो, र यसमा विभिन्न जटिल वित्तीय योजनाहरूको प्रयोग हुने गर्छ।
आधिकारिक प्रतिक्रिया र आगामी कदम
राजस्व अनुसन्धान विभागका एक अधिकारीले नाम उल्लेख नगर्ने सर्तमा बताएअनुसार, ‘अनुसन्धान निकै संवेदनशील र विस्तृत थियो। हामीले प्रमाणसहित अदालतमा मुद्दा दायर गरेका छौं।’ उनले थप अनुसन्धान जारी रहेको र संलग्न अन्य व्यक्तिहरूमाथि पनि कारबाही अघि बढ्ने बताए। यस विषयमा थप जानकारीका लागि विभागका महानिर्देशक वा प्रवक्तासँग सम्पर्क गर्ने प्रयास गर्दा उनीहरूबाट कुनै प्रतिक्रिया प्राप्त भएन। यसबाट यो प्रकरण कति संवेदनशील छ भन्ने बुझ्न सकिन्छ। नेपालमा आर्थिक अपराधका मुद्दाहरूमा अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग र नेपाल प्रहरीको केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरो (सीआईबी) ले पनि विभिन्न समयमा अनुसन्धान गर्दै आएको छ, तर राजस्व अनुसन्धान विभागले विदेशी मुद्रा र करसम्बन्धी विषयमा विशेष भूमिका खेल्छ।
अब यस प्रकरणमा अदालतले के फैसला गर्छ र दोषी ठहरिएमा विकल पौडेल र एलिना बस्नेतले कस्तो सजाय भोग्नुपर्छ भन्ने कुरा प्रतिक्षाको विषय बनेको छ। मुलुकको आर्थिक सुशासन कायम गर्न यस्ता ठूला मुद्दाहरूको निष्पक्ष र प्रभावकारी अनुसन्धान तथा कारबाही आवश्यक छ। यदि अदालतले दोषी ठहर गरेमा, उनीहरूलाई विदेशी विनिमय अपचलन ऐन र सम्पत्ति शुद्धीकरण निवारण ऐनअनुसार जरिवाना र कैद सजाय हुन सक्नेछ। यस प्रकरणको अन्तिम नतिजाले नेपालमा आर्थिक सुशासनको अवस्था र कानुनको कार्यान्वयनको सन्देश दिनेछ।
