नेपालमा जलनका बिरामीले समयमै प्राथमिक उपचार र पर्याप्त तरल पदार्थ नपाउँदा बाटोमै ज्यान गुमाउने क्रम बढेको छ, जसले हजारौंलाई जीवनभर अपांगताको पीडा बोकाएको छ।
दाङ घोराहीका ९ वर्षीय एक बालक साथीहरूसँग खेल्ने क्रममा फोहोर जलाउने ठाउँमा लड्दा गम्भीर रूपमा जले। राप्ती स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानमा एक हप्ता उपचार गरे पनि घाउ निको नभएपछि उनलाई काठमाडौं ल्याइयो। समयमै विशेषज्ञ उपचार नपाउँदा घाउमा संक्रमण फैलियो, जसले निको हुन अझै समय लाग्ने चिकित्सकहरू बताउँछन्।
धनुषाको गणेशमान चारनाथ नगरपालिकाकी २४ वर्षीया रेणु परियारले खाना पकाउने क्रममा छारेरोगले बेहोस हुँदा उम्लिरहेको पानी अनुहार र देब्रे हातमा घोप्टियो। जनकपुर प्रादेशिक अस्पतालमा ६ दिन आईसीयूमा राखेपछि पनि अवस्था नसुध्रिएपछि उनलाई काठमाडौं ल्याइयो।
एम्बुलेन्स भाडासमेत जुटाउन नसकेर केही दिन जनकपुरमै बस्नुपरेको रेणुको परिवारले स्थानीय पत्रकार र अभियन्ताको सहयोगमा कीर्तिपुर अस्पताल पुर्याएका थिए। तर, ढिलो भइसकेकाले उनको देब्रे हत्केला काट्नुपर्यो। समयमै उपचार पाएको भए हत्केला बचाउन सकिने उनको भनाइ छ।
मुगुकी पाँच वर्षकी बालिका आगो ताप्ने क्रममा शरीरको ६० प्रतिशत भाग जलेपछि परिवारले उनलाई बचाउन दुर्गम गाउँदेखि काठमाडौंसम्मका अस्पताल चहार्नुपर्यो। मुगुको रातोपानी अस्पतालमा डाक्टर र औषधि दुवै नभेटिएपछि बाजुराको कोल्टी प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्र लगियो, जहाँबाट थप उपचारका लागि सुर्खेत रेफर गरियो।
सुर्खेतका चिकित्सकले काठमाडौं लैजान सुझाएपछि हवाई टिकटको पैसा नहुँदा थप समस्या भयो। पत्रकार प्रकाश सिंह र बिभिएस नेपालको पहलमा आर्थिक सहयोग जुटाई उनलाई काठमाडौं ल्याइयो। कान्ति बाल अस्पतालमा दुई हप्ता र त्यसपछि कीर्तिपुर अस्पतालमा तीन महिना उपचार गर्दा करिब नौ लाख रुपैयाँ खर्च भयो।
लामो उपचारपछि बालिकाको ज्यान जोगिए पनि उनी जीवनभरका लागि अपांगता भएकी छन्। परिवारले सहयोग नपाएको भए छोरीलाई बचाउन नसकिने बताउँछन्।
कीर्तिपुर अस्पताल देशभरका जलनका बिरामी उपचारका लागि पुग्ने प्रमुखमध्ये एक अस्पताल हो। अस्पतालको तथ्यांकअनुसार यहाँ आउने जलनका बिरामीमध्ये ८ प्रतिशत मात्र उपत्यकाका छन् भने ९२ प्रतिशत काठमाडौं बाहिरका जिल्लाबाट आउने गरेका छन्। तीमध्ये पनि मधेश प्रदेशबाट सबैभन्दा बढी बिरामी आउँछन्।
जलनका बिरामीहरूले प्रारम्भिक उपचार पनि पाइरहेका छैनन्, जसका कारण मृत्युदर र अंगभंग हुने दर उच्च रहेको कीर्तिपुर अस्पतालका वरिष्ठ प्लाष्टिक सर्जन डा. शंकरमान राई बताउँछन्। उनका अनुसार, जलनपछि पहिलो २४ घण्टामा शरीरमा पर्याप्त तरल पदार्थ दिनु सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
डा. राई भन्छन्, “यदि ६० किलो तौल भएको व्यक्तिको शरीरको ५० प्रतिशत भाग जल्दा पहिलो २४ घण्टामा करिब १२ लिटर फ्लुड दिनुपर्छ।” तर, धेरै बिरामी लामो समयसम्म पानी नपाएरै अस्पताल पुग्ने गरेका छन्, जसले रक्तसञ्चार बिगारेर ज्यान जोखिममा पार्छ।
स्वास्थ्य मन्त्रालयको अनुमानअनुसार नेपालमा वार्षिक करिब ७० हजार जलनका घटना हुन्छन्, तर तीमध्ये सबै बिरामी अस्पतालसम्म पुग्न सक्दैनन्। विकट क्षेत्रबाट आउने अधिकांश बिरामीले अस्पतालसम्म आइपुग्दा पानी नै नपाइरहेको वरिष्ठ प्लाष्टिक सर्जन डा. किरण नकर्मी बताउँछन्।
एम्बुलेन्समा बिरामी हेर्ने स्वास्थ्यकर्मी नहुने र परिवारका सदस्यलाई पनि पानी खुवाउनुपर्छ भन्ने जानकारी नहुँदा धेरै बिरामी बाटोमै ज्यान गुमाउँछन्। जलन हुँदा शरीरबाट ठूलो मात्रामा तरल पदार्थ नष्ट हुने भएकाले समयमै पानी वा स्लाइन नदिइएमा मुटु, मस्तिष्क लगायतका महत्त्वपूर्ण अंगहरू गम्भीर रूपमा प्रभावित हुन्छन्।
वीर अस्पतालका वरिष्ठ प्लाष्टिक सर्जन डा. पियूष दाहाल प्राथमिक उपचारमा त्रुटि हुँदा बिरामीको मृत्युदर बढ्दै गएको स्वीकार्छन्। उनका अनुसार, सातै प्रदेशमा स्थापना गरिएका जलन उपचार केन्द्र प्रभावकारी हुँदा मात्र मृत्युदर घटाउनुका साथै अपांगता हुने जोखिम कम गर्न सकिन्छ।
