अमेरिका र इरानबीचको बढ्दो तनावलाई मत्थर पार्ने प्रयासस्वरूप पाकिस्तानले कूटनीतिक पहल अगाडि बढाएको छ। यसै क्रममा इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराघ्ची शुक्रबार साँझ पाकिस्तानको राजधानी इस्लामाबाद पुगेका छन्। उनको भ्रमणलाई अमेरिका र इरानबीच हुन सक्ने सम्भावित प्रत्यक्ष वार्ताको तयारीका रूपमा हेरिएको छ। यो पहलले मध्यपूर्वमा बढ्दै गएको अस्थिरतालाई कम गर्न र विश्वव्यापी शान्तिको मार्ग प्रशस्त गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने अपेक्षा गरिएको छ। इरान र अमेरिकाबीचको तनावले अन्तर्राष्ट्रिय तेल बजारमा समेत ठूलो प्रभाव पार्ने गरेको छ, जसको प्रत्यक्ष असर विश्वभरका उपभोक्ताहरूमा पर्ने गर्दछ। यस परिप्रेक्ष्यमा, पाकिस्तानको यो कूटनीतिक सक्रियताले केवल क्षेत्रीय मात्र नभई विश्वव्यापी आर्थिक स्थायित्वमा पनि योगदान पुर्याउन सक्ने सम्भावना छ।
पाकिस्तानको कूटनीतिक सक्रियता: इरान-अमेरिका वार्ताको तयारी
इस्लामाबादमा रहँदा विदेशमन्त्री अराघ्चीले शनिबार पाकिस्तानी सेना प्रमुख असिम मुनीर र विदेशमन्त्री मोहम्मद इशाक डारसँग छुट्टाछुट्टै भेटवार्ता गर्ने कार्यक्रम छ। यी भेटघाटहरूले इरान र अमेरिकाबीचको संवादलाई सहज बनाउन पाकिस्तानको भूमिकालाई थप स्पष्ट पार्ने अपेक्षा गरिएको छ। पाकिस्तान, एक प्रमुख मुस्लिम राष्ट्र र आणविक शक्ति सम्पन्न देशको रूपमा, यस क्षेत्रमा सन्तुलन कायम राख्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ। यसअघि पनि पाकिस्तानले भारत र अफगानिस्तान जस्ता छिमेकी राष्ट्रहरूसँगको जटिल सम्बन्धमा मध्यस्थताको प्रयास गरेको छ, जसले यसको कूटनीतिक क्षमतालाई दर्शाउँछ। यस पटकको इरान-अमेरिका तनावमा पाकिस्तानको संलग्नताले यस क्षेत्रको भूराजनीतिक परिदृश्यमा नयाँ आयाम थप्नेछ।
यसै कूटनीतिक सरगर्मीका बीच अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पका विशेष दूत स्टिभ विटकफ र जारेड कुशनर पनि पाकिस्तानतर्फ प्रस्थान गरिसकेका छन्। उनीहरूको पाकिस्तान भ्रमणले पनि यस मामिलामा थप कूटनीतिक आयाम थप्ने देखिएको छ। पाकिस्तानले यस क्षेत्रमा शान्ति र स्थिरता कायम गर्नका लागि मध्यस्थकर्ताको भूमिका निर्वाह गर्न सक्रियता देखाएको छ। यो कदमले पाकिस्तानलाई अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा एक जिम्मेवार खेलाडीको रूपमा स्थापित गर्ने अवसर प्रदान गर्दछ, जसले यसको कूटनीतिक प्रभावलाई अझ सुदृढ पार्नेछ। यस क्षेत्रमा लामो समयदेखि जारी द्वन्द्व र अस्थिरताले पाकिस्तानको आफ्नै अर्थतन्त्र र सुरक्षामा पनि असर पार्दै आएको छ, त्यसैले यस प्रकारको मध्यस्थता प्रयास पाकिस्तानको राष्ट्रिय हितमा पनि रहेको छ।
क्षेत्रीय शान्ति र स्थायित्वका लागि पाकिस्तानको पहल
पाकिस्तानले इरान र अमेरिकाबीचको तनाव कम गर्नका लागि गरिरहेको कूटनीतिक प्रयासले क्षेत्रीय शान्ति र स्थायित्वमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउन सक्ने विश्लेषकहरूले बताएका छन्। यसअघि पनि पाकिस्तानले विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय मामिलामा मध्यस्थताको भूमिका निर्वाह गरिसकेको छ। उदाहरणका लागि, सन् १९७९ मा इरानमा भएको इस्लामिक क्रान्तिपछि पाकिस्तानले इरान र पश्चिमा देशहरूबीच संवाद कायम गर्न प्रयास गरेको थियो। यसका अतिरिक्त, अफगानिस्तानमा शान्ति स्थापनाका लागि पाकिस्तानले लामो समयदेखि भूमिका खेल्दै आएको छ, जसले यसको कूटनीतिक क्षमताको प्रमाण दिन्छ। यस क्षेत्रमा शान्ति स्थापना भएमा यसको प्रत्यक्ष लाभ पाकिस्तानको आर्थिक विकास र सामाजिक स्थिरतामा पनि देखिनेछ।
यस भ्रमणले दुई देशबीचको संवादको दोस्रो चरणको तयारीमा सघाउ पुग्ने विश्वास गरिएको छ। इरान र अमेरिकाबीचको सम्बन्धमा आएको तिक्तताले अन्तर्राष्ट्रिय जगतमा पनि चिन्ताको विषय बनेको छ। यस्तो अवस्थामा पाकिस्तानको यो पहलले सकारात्मक परिणाम ल्याउने अपेक्षा गरिएको छ। सन् १९७० को दशकमा पाकिस्तानले भारत र पाकिस्तानबीचको तनाव कम गर्न र शान्तिपूर्ण सहअस्तित्व कायम गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको थियो, जसको स्मरण अहिले पनि गरिन्छ। यस पटकको इरान-अमेरिका तनावले विश्वव्यापी ऊर्जा आपूर्तिमा अनिश्चितता ल्याएको छ, जसको असर विश्वभरका उपभोक्ताहरूमा पर्नेछ। पाकिस्तानको यो मध्यस्थता प्रयासले यस क्षेत्रमा मात्र नभई विश्वव्यापी अर्थतन्त्रलाई पनि राहत प्रदान गर्न सक्नेछ।
नागरिक जीवनमा कूटनीतिक प्रभाव
पाकिस्तानमा बसोबास गर्ने सामान्य नागरिकका लागि, इरान र अमेरिकाबीचको तनावले प्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष रूपमा धेरै प्रभाव पार्न सक्छ। मध्यपूर्वमा बढ्दो अस्थिरताले तेलको मूल्यमा वृद्धि गराउँछ, जसको प्रत्यक्ष असर पाकिस्तानमा पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य वृद्धिमा पर्छ। यसले यातायात खर्च बढाउँछ र दैनिक उपभोग्य वस्तुहरूको मूल्यमा पनि वृद्धि गराउँछ, जसले आम नागरिकको जीवनयापनलाई कठिन बनाउँछ। यसका अतिरिक्त, मध्यपूर्वमा कार्यरत लाखौं पाकिस्तानी कामदारहरूको रोजगारी र सुरक्षामा पनि यसले असर पार्न सक्छ। यदि इरान र अमेरिकाबीच युद्धको स्थिति उत्पन्न भएमा, यसको क्षेत्रीय प्रभाव पाकिस्तानमा शरणार्थीहरूको आगमन र सुरक्षा चुनौतिहरूलाई बढाउन सक्छ। यसैले, पाकिस्तानको यो कूटनीतिक पहलले केवल सरकारहरूको लागि मात्र नभई आम नागरिकको जीवनलाई पनि सुरक्षित र स्थिर बनाउन महत्वपूर्ण छ।
यस कूटनीतिक प्रयासको सफलताले पाकिस्तानलाई अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमा एक विश्वसनीय मध्यस्थकर्ताको रूपमा थप स्थापित गर्नेछ। यसले पाकिस्तानको कूटनीतिक प्रभावलाई बढाउने मात्र नभई यसको आर्थिक सम्बन्धलाई पनि सुदृढ पार्नेछ। पाकिस्तानले विगतमा पनि विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय विवादहरूमा मध्यस्थताको भूमिका खेलेको छ, जस्तै अफगानिस्तानमा शान्ति प्रक्रियामा यसको संलग्नता। यस प्रकारको सक्रिय कूटनीतिले पाकिस्तानलाई क्षेत्रीय र विश्वव्यापी शान्ति स्थापनामा एक महत्वपूर्ण खेलाडीको रूपमा चिनाउँछ। यसले पाकिस्तानको पर्यटन उद्योगलाई पनि फाइदा पुर्याउन सक्छ, किनकि शान्त र स्थिर वातावरणले विदेशी पर्यटकहरूलाई आकर्षित गर्दछ। यसैगरी, यस क्षेत्रमा लगानीको वातावरण पनि सुध्रिनेछ, जसले रोजगारीका अवसरहरू सिर्जना गर्नेछ।
आगामी साताहरूमा पाकिस्तानको भूमिका
आगामी साताहरूमा, पाकिस्तानको कूटनीतिक भूमिका अझ महत्वपूर्ण हुने अपेक्षा गरिएको छ। इरानी विदेशमन्त्रीको भ्रमण र अमेरिकी विशेष दूतहरूको आगमनले यस क्षेत्रको भूराजनीतिक परिदृश्यमा नयाँ दिशा प्रदान गर्नेछ। पाकिस्तानले इरान र अमेरिका दुवै पक्षसँग निरन्तर संवाद कायम राख्दै विश्वास निर्माण गर्ने प्रयास गर्नेछ। यसका लागि पाकिस्तानले आफ्नो कूटनीतिक च्यानलहरूको प्रभावकारी प्रयोग गर्नेछ। यस क्षेत्रमा लामो समयदेखि जारी द्वन्द्व र अस्थिरताले पाकिस्तानको आफ्नै अर्थतन्त्र र सुरक्षामा पनि असर पार्दै आएको छ, त्यसैले यस प्रकारको मध्यस्थता प्रयास पाकिस्तानको राष्ट्रिय हितमा पनि रहेको छ।
यसका अतिरिक्त, पाकिस्तानले संयुक्त राष्ट्र संघ र अन्य अन्तर्राष्ट्रिय संगठनहरूसँग पनि समन्वय गरी यस मामिलामा आफ्नो भूमिकालाई अझ प्रभावकारी बनाउने प्रयास गर्नेछ। पाकिस्तानको उद्देश्य केवल तनाव कम गर्नु मात्र नभई दिगो शान्ति स्थापनाको लागि एक खाका तयार गर्नु पनि हो। यस क्षेत्रमा शान्ति स्थापना भएमा यसको प्रत्यक्ष लाभ पाकिस्तानको आर्थिक विकास र सामाजिक स्थिरतामा पनि देखिनेछ। यस प्रकारको कूटनीतिक सक्रियताले पाकिस्तानलाई अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा एक जिम्मेवार खेलाडीको रूपमा स्थापित गर्नेछ, जसले यसको कूटनीतिक प्रभावलाई अझ सुदृढ पार्नेछ।