नेपाल प्रहरीले हालै देशभर सञ्चालन गरेको विशेष ‘स्विप अप्रेसन’ अन्तर्गत जम्मा ८ दिनको अवधिमा १ हजार ४४ जना लागुऔषध कारोबारमा संलग्न व्यक्तिहरू पक्राउ परेका छन्। यो संख्याले नेपालमा लागुऔषधको अवैध धन्दा कति व्यापक छ भन्ने देखाउँछ। प्रहरीको यो कारबाहीले अवैध कारोबारमा संलग्नहरूको सञ्जाललाई केही हदसम्म भए पनि तहसनहस पार्ने अपेक्षा गरिएको छ। यस किसिमको व्यापक कारबाहीले लागुऔषधको समस्याबाट ग्रसित समाजलाई केही राहत पुर्याउने आशा जगाएको छ। विगतका वर्षहरूमा पनि प्रहरीले लागुऔषध नियन्त्रणका लागि विभिन्न अभियान चलाउँदै आएको भए तापनि, यस पटकको ‘स्विप अप्रेसन’ले छोटो समयमा ठूलो संख्यामा कारोबारीलाई पक्राउ गरी आफ्नो क्षमता प्रदर्शन गरेको छ। यद्यपि, यो केवल एक सुरुवात मात्र हो र यसको दीर्घकालीन प्रभाव भने आउने दिनहरूमा नै स्पष्ट हुनेछ।
८ दिनको ‘स्विप अप्रेसन’ बाट १ हजार ४४ कारोबारी पक्राउ
- ८ दिनको अवधिमा देशभरबाट १ हजार ४४ जना लागुऔषध कारोबारी पक्राउ।
- प्रहरीले विभिन्न स्थानबाट ठूलो परिमाणमा लागुऔषध बरामद गरेको छ।
- पक्राउ पर्नेहरूमा कारोबारका विभिन्न तहका व्यक्तिहरू संलग्न।
- यो अपरेसनले लागुऔषध नियन्त्रणमा प्रहरीको सक्रियता देखाउँछ।
- पक्राउ परेकाहरूको थप अनुसन्धान भइरहेको छ।
- बरामद गरिएको लागुऔषधको परिमाण र पक्राउ परेका व्यक्तिको संख्याले समस्याको गम्भीरता दर्शाउँछ।
- यो अपरेसनले लागुऔषधको आपूर्ति शृङ्खलामा बाधा पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ।
लागुऔषध नियन्त्रणमा प्रहरीको विशेष कारबाहीको पृष्ठभूमि
लागुऔषधको प्रयोग र कारोबार नेपालका लागि एक गम्भीर सामाजिक समस्याका रूपमा देखिएको छ। विशेषगरी युवा पुस्ता यसको सिकार बन्ने क्रम बढेपछि प्रहरीले यसलाई नियन्त्रण गर्न विशेष अभियान चलाएको हो। नेपालको संविधानले नागरिकको स्वास्थ्य र सुरक्षालाई प्राथमिकता दिएको छ, र लागुऔषधको अवैध कारोबारले यसको प्रत्यक्ष उल्लंघन गर्छ। यसअघि पनि प्रहरीले विभिन्न समयमा लागुऔषध नियन्त्रणका लागि अभियान चलाउँदै आएको थियो, तर यसपटकको ‘स्विप अप्रेसन’ भने छोटो अवधिमा ठूलो संख्यामा कारोबारी पक्राउ गर्न सफल भएको छ। विगतका वर्षहरूमा लागुऔषधसम्बन्धी ऐनहरूलाई थप कडा बनाइएको छ र यसको कार्यान्वयनमा प्रहरीले विशेष जोड दिएको छ। यस किसिमका अभियानहरूले समाजमा लागुऔषधको प्रयोग र यसबाट हुने अपराधलाई कम गर्न मद्दत पुग्नेछ।
प्रहरीका अनुसार, पक्राउ परेका व्यक्तिहरूबाट विभिन्न किसिमका लागूऔषधहरू जस्तै— खैरो हेरोइन, ब्राउन सुगर, गाँजा, र विभिन्न प्रकारका ट्याब्लेटहरू बरामद गरिएको छ। बरामद गरिएको लागुऔषधको परिमाण र पक्राउ परेका व्यक्तिको संख्या हेर्दा यो कारोबारको सञ्जाल निकै ठूलो रहेको प्रष्ट हुन्छ। नेपालमा लागुऔषधको ओसारपसार प्रायः भारत र चीनजस्ता छिमेकी देशहरूबाट हुने गरेको छ, जसले गर्दा सीमा सुरक्षा पनि एक प्रमुख चुनौती बनेको छ। प्रहरीले यस कारोबारमा संलग्न मुख्य नाइकेहरूलाई पक्राउ गर्न विशेष ध्यान दिएको बताएको छ, जसको उद्देश्य यो सञ्जालको जरा उखेल्नु हो। यस अपरेसनमा बरामद गरिएका लागुऔषधहरूको मूल्य करोडौं रुपैयाँ बराबर हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ, जसले यसको अवैध व्यापारको विशालतालाई दर्शाउँछ।
लागुऔषधको जालोले नागरिक जीवनमा पुर्याएको असर
लागुऔषधको कारोबारले समाजमा अनेकौं समस्या निम्त्याउँछ। यसले विशेषगरी युवाहरूको भविष्य बर्बाद पार्छ, अपराधका घटनाहरू बढाउँछ र सामाजिक असुरक्षाको वातावरण सिर्जना गर्छ। जब समाजमा लागुऔषध सहजै उपलब्ध हुन्छ, तब यसको प्रयोगकर्ताको संख्या बढ्छ र यसले गर्दा परिवारहरू विखण्डन हुने, आर्थिक भार बढ्ने र स्वास्थ्य समस्याहरू जटिल बन्ने गर्छन्। उदाहरणका लागि, एक युवा जसले लागुऔषधको कुलतमा फस्छ, उसले आफ्नो शिक्षा छोड्नुपर्ने, रोजगारी गुमाउनुपर्ने र परिवारका लागि चिन्ताको कारण बन्नुपर्ने हुन्छ। यसबाहेक, लागुऔषधको प्रयोगले मानिसहरूलाई चोरी, डकैती र अन्य हिंसक अपराधहरूमा संलग्न गराउन सक्छ, जसले समग्र समाजको शान्ति र सुव्यवस्थामाथि प्रश्नचिह्न खडा गर्छ। प्रहरीको यो कारबाहीले कम्तिमा पनि केही समयका लागि लागुऔषधको आपूर्तिमा कमी ल्याउने र यसबाट प्रभावित हुने नागरिकहरूलाई राहत पुग्ने अपेक्षा गर्न सकिन्छ। यसले गर्दा सडकहरूमा हुने सानातिना अपराधहरूमा कमी आउने र आम नागरिकले सुरक्षित महसुस गर्ने वातावरण बन्नेछ।
प्रहरीको प्रतिबद्धता र आगामी बाटो
नेपाल प्रहरीका प्रवक्ताले यस कारबाहीले लागुऔषध नियन्त्रणप्रति प्रहरीको प्रतिबद्धतालाई पुनः पुष्टि गरेको बताएका छन्। उनले यो अपरेसन अझै जारी रहने र कारोबारमा संलग्न जो कोहीलाई पनि कानुनी कारबाहीको दायरामा ल्याइने बताए। ‘हामी समाजलाई लागुऔषधमुक्त बनाउन कटिबद्ध छौं र यसका लागि निरन्तर प्रयास गरिरहनेछौं,’ प्रवक्ताले भने। यस किसिमको दृढ प्रतिबद्धताले जनतामा प्रहरीप्रतिको विश्वास बढाउँछ र उनीहरूलाई यस अभियानमा सहयोग गर्न प्रेरित गर्दछ। नेपालमा लागुऔषध नियन्त्रण ऐन, २०३३ र त्यसपछिका संशोधनहरूले यस अपराधमा संलग्नलाई कडा सजायको व्यवस्था गरेको छ, र प्रहरीले यही कानुनको आधारमा कारबाही अगाडि बढाएको छ।
अब प्रश्न उठ्छ, यो कारबाही कति प्रभावकारी हुन्छ र यसले लागुऔषधको जालोलाई पूर्ण रूपमा तोड्न कत्तिको भूमिका खेल्छ? के यस्ता विशेष अपरेसनहरू मात्रै पर्याप्त छन् वा यसका लागि दीर्घकालीन नीति र जनचेतनाका कार्यक्रमहरू पनि उत्तिकै आवश्यक छन्? यसको प्रभावकारिता लागुऔषधको माग र आपूर्ति दुवै पक्षलाई सम्बोधन गर्ने क्षमतामा निर्भर गर्दछ। केवल कारोबारीलाई पक्राउ गरेर मात्र समस्या समाधान हुँदैन, यसका लागि लागुऔषध प्रयोगकर्ताहरूको पुनस्र्थापना र समाजमा उनीहरूको पुनःएकीकरणका लागि पनि विशेष कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्नुपर्छ। साथै, विद्यालय र समुदायस्तरमा लागुऔषधका नकारात्मक असरहरूका बारेमा व्यापक जनचेतना फैलाउनु पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छ।
कारबाहीको प्रभाव र नेपालको भविष्य
यो ‘स्विप अप्रेसन’ले तत्कालका लागि लागुऔषधको बजारलाई केही हदसम्म नियन्त्रण गर्नेछ। पक्राउ परेका १ हजार ४४ जना कारोबारीलाई कानुनी कारबाहीको दायरामा ल्याइँदा यस धन्दामा संलग्न अन्य व्यक्तिहरूमाथि पनि मनोवैज्ञानिक दबाब पर्नेछ। यसले लागुऔषधको मूल्यमा वृद्धि हुन सक्ने र यसको उपलब्धतामा कमी आउन सक्ने सम्भावना छ। यद्यपि, लागुऔषधको माग कायम रहेसम्म यसको आपूर्ति रोक्न गाह्रो हुन्छ। यसको अर्थ यो हो कि प्रहरीले मात्र नभई समाजका अन्य निकायहरू, जस्तै शिक्षा मन्त्रालय, स्वास्थ्य मन्त्रालय, गैरसरकारी संस्थाहरू र आम नागरिकले पनि यस समस्याको समाधानमा सक्रिय भूमिका खेल्नुपर्छ। नेपाल सरकारले लागुऔषध नियन्त्रणलाई राष्ट्रिय प्राथमिकताको विषय बनाउनुपर्छ र यसका लागि आवश्यक स्रोत र साधन उपलब्ध गराउनुपर्छ।
आगामी हप्ताहरूमा, यो अपरेसनको प्रभाव थप स्पष्ट हुनेछ। यदि प्रहरीले यसलाई निरन्तरता दियो र थप ठूला माछाहरूलाई पक्राउ गर्न सफल भयो भने, यसको सकारात्मक प्रभाव देखिनेछ। अन्यथा, यो केवल एउटा अस्थायी सफलतामा सीमित हुन सक्छ। यसका साथै, पक्राउ परेका कारोबारीहरूलाई कस्तो सजाय हुन्छ र उनीहरूलाई पुनस्र्थापनाको कस्तो व्यवस्था गरिन्छ भन्ने कुराले पनि यसको दीर्घकालीन प्रभावलाई निर्धारण गर्नेछ। नेपालको युवा पुस्तालाई सुरक्षित राख्न र समाजलाई लागुऔषधमुक्त बनाउनका लागि यो एक लामो र चुनौतीपूर्ण लडाई हो, जसमा सबैको सहकार्य आवश्यक छ।
