विश्वकै सर्वाधिक धनी इलन मस्कले आगामी वर्ष २०२७ मा अमेरिकाका प्रत्येक बालबालिकालाई आफ्नो कम्पनी स्पेसएक्सको एक-एक कित्ता सेयर उपहार दिने घोषणा गरेका छन्। अक्टोबर १९, २०२६ मा सामाजिक सञ्जाल ‘एक्स’ मार्फत गरिएको यो घोषणाअनुसार, अमेरिकी जनगणना ब्यूरोका अनुसार त्यहाँ १८ वर्षमुनिका करिब ७ करोड ३० लाख बालबालिका छन्।
अक्टोबर १६, २०२६ मा बजार बन्द हुँदा स्पेसएक्सको प्रति सेयर मूल्य १४६.०३ डलर थियो। सोही आधारमा मस्कको यो उपहार योजनाको कुल मूल्य करिब १०.७ अर्ब डलर (करिब १४ खर्ब नेपाली रुपैयाँ) हुने अनुमान गरिएको छ। यो घोषणा मस्कको ‘धेरै मध्ये पहिलो हुनेछ’ भन्ने भनाइको साथ आएको छ, जसले भविष्यमा थप यस्ता घोषणाहरू आउन सक्ने संकेत गर्छ।
एआई विकासको चिन्ता र मस्कको प्रतिक्रिया
मस्कको यो घोषणा कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) को विकासप्रति अमेरिकामा बढ्दो चिन्ताका बीच आएको हो। एन्थ्रोपिक नामक एआई कम्पनीले अक्टोबर १८, २०२६ मा आफ्नो सेयरको पाँच प्रतिशत नयाँ ‘पब्लिक बेनिफिट’ कोषमा दिने घोषणा गरेको थियो। त्यसको प्रतिक्रियामा मस्कले सेयर सिधै सर्वसाधारणलाई दिनुपर्ने सुझाव दिएका थिए।
एसोसिएटेड प्रेस–एनओआरसी सेन्टर फर पब्लिक अफेयर्स रिसर्चले गरेको नयाँ सर्वेक्षणअनुसार ६४ प्रतिशत अमेरिकी वयस्कले एआईको विकास ‘अत्यधिक तीव्र गतिमा’ भइरहेको बताएका छन्। गत महिना एन्थ्रोपिकका डारियो अमोडेई, ओपनएआईका साम अल्टम्यान, स्पेसएक्सएआईका मस्कलगायत प्रविधि क्षेत्रका प्रमुख व्यक्तिहरूले एआईको विकासको गति कम गर्नुपर्ने बताएका थिए।
यद्यपि, घरेलु तथा अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धा, नाफा कमाउने व्यावसायिक उद्देश्य र अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको विरोधलगायत कारणले एआईको विकासलाई समन्वयात्मक रूपमा नियन्त्रित गतिमा अघि बढाउने प्रयासमा चुनौती देखिएको छ। मस्क स्वयं यस वर्ष हुने अमेरिकी मध्यावधि निर्वाचनमा रिपब्लिकन पार्टीलाई संसद्मा बहुमत जोगाउन सघाउने उद्देश्यले जुलाईयता २७ करोड ६० लाख अमेरिकी डलरभन्दा बढी रकम खर्च गरिसकेका छन्।
ट्रम्पको समर्थन र सेयर वितरणको अनिश्चितता
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले मस्कको यस घोषणाको स्वागत गर्दै ‘ट्रम्प अकाउन्ट’ मार्फत सेयर वितरण गर्न सकिने सुझाव दिएका छन्। ट्रम्प प्रशासनले यस वर्षको सुरुमा ‘ट्रम्प अकाउन्ट’ नामक संघीय बचत र लगानी योजना सुरु गरेको थियो, जसमा २०२५ को सुरुदेखि २०२८ को अन्त्यसम्म जन्मेका बालबालिकाहरूलाई १,००० डलरको सरकारी योगदानको लागि योग्य बनाइएको थियो।
ट्रम्पले आफ्नो सामाजिक सञ्जाल पोस्टमा उल्लेख गरेका छन्, ‘हाम्रा महान् मित्र इलन मस्कलाई लाखौँ अमेरिकी बालबालिकाका लागि ट्रम्प अकाउन्टमार्फत स्पेसएक्सको सेयर उपलब्ध गराउने उहाँको उदारताका लागि धेरै–धेरै धन्यवाद! हामीले ट्रम्प अकाउन्ट स्थापना गर्दा परिकल्पना गरेको कुरा ठ्याक्कै यही हो।’ ट्रेजरी डिपार्टमेन्टले नयाँ नियमहरू लागू गरेको छ जसले परोपकारी संस्थाहरूलाई बालबालिकाको ट्रम्प अकाउन्टमा व्यक्तिगत स्टक दान गर्न अनुमति दिन्छ।
यद्यपि, मस्कले सेयर वितरण कसरी गरिनेछ भन्नेबारे थप विवरण दिएका छैनन्। सेयर वितरणको विस्तृत योजना, योग्यताका मापदण्ड र वितरणको संयन्त्र अझै स्पष्ट हुन सकेको छैन। सबै अमेरिकी बालबालिका सेयर प्राप्त गर्न योग्य हुनेछन् वा छैनन् भन्ने पनि स्पष्ट छैन।
स्पेसएक्सको बजार मूल्यांकन र आगामी वित्तीय विवरण
स्पेसएक्सले जुन २०२६ मा सार्वजनिक निष्कासन (IPO) गरेको थियो, जसको मूल्य १३५ डलर प्रति सेयर थियो र यसको मूल्यांकन १.८ ट्रिलियन डलर थियो। जुलाई २, २०२६ सम्म, स्पेसएक्सको बजार पुँजीकरण २ ट्रिलियन डलर भन्दा बढी थियो, जसले यसलाई विश्वको सातौं ठूलो कम्पनी बनाएको थियो।
अक्टोबर १९, २०२६ मा स्पेसएक्सको सेयर मूल्य १४७.९२ डलर थियो, जुन अघिल्लो कारोबार सत्रको तुलनामा १.२९ प्रतिशतले बढेको हो। स्पेसएक्सको बजार पुँजीकरण करिब २.०६ ट्रिलियन डलर रहेको छ। अगस्ट २०२६ मा, रोयटर्सले रिपोर्ट गरेको थियो कि मस्कसँग स्पेसएक्समा ४८.४ प्रतिशत इक्विटी हिस्सेदारी छ, जुन लगभग ६.४२ बिलियन सेयर वा सेयर-सम्बन्धित हितहरू प्रतिनिधित्व गर्दछ।
स्पेसएक्सले अक्टोबर २०, २०२६ मा आफ्नो तेस्रो त्रैमासिक वित्तीय र सञ्चालन नतिजा सार्वजनिक गर्नेछ। यस विवरणले कम्पनीको पछिल्लो वित्तीय अवस्था र भविष्यका योजनाहरूबारे थप स्पष्टता प्रदान गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। यसअघि स्पेसएक्सका अध्यक्ष ग्विन शटवेल र उनका पतिले लगभग २० लाख बालबालिकालाई एक-एक स्पेसएक्स सेयर दान गर्ने प्रतिबद्धता जनाएका थिए, जसले कम आय भएका घरपरिवार र टेक्सासका बालबालिकालाई प्राथमिकता दिनेछन्।
