कैलाली र कञ्चनपुर जिल्ला लागूऔषधको अवैध कारोबारको जालोमा फसेको पाइएको छ। प्रहरीले दुवै जिल्लामा विशेष अभियान चलाएर लागूऔषध (खैरो हेरोइन, चरेश, प्रतिबन्धित औषधि) र हतियारसहित ११ जनालाई पक्राउ गरेको छ। यस घटनाले सुदूरपश्चिम प्रदेशमा लागूऔषधको बढ्दो प्रयोग र कारोबारको गम्भीरतालाई उजागर गरेको छ, जसले यस क्षेत्रको सामाजिक र आर्थिक विकासमा समेत नकारात्मक प्रभाव पार्न सक्ने देखिएको छ। नेपालको संविधानले नागरिकको स्वास्थ्य र सुरक्षालाई मौलिक हकका रूपमा सुनिश्चित गरेको छ, र लागूऔषधको कारोबारले यस हकलाई प्रत्यक्ष रूपमा हनन गर्दछ। देशको भौगोलिक अवस्थिति, विशेषगरी खुला सीमानाका कारण पनि लागूऔषधको अवैध ओसारपसार चुनौतीपूर्ण बन्ने गरेको छ।
कैलाली र कञ्चनपुरमा लागूऔषध कारोबारमा संलग्न ११ पक्राउ, हतियार पनि बरामद
- प्रहरीले कैलालीबाट ६ जना र कञ्चनपुरबाट ५ जना गरी जम्मा ११ जनालाई पक्राउ गरेको छ, जसले यो सञ्जाल दुवै जिल्लामा सक्रिय रहेको देखाउँछ।
- पक्राउ परेका व्यक्तिको साथबाट ५१० मिलिग्राम खैरो हेरोइन जस्तो देखिने धुलो पदार्थ, चरेश, प्रतिबन्धित औषधि र हतियार बरामद भएको छ, जसले यस कारोबारको स्वरूपलाई थप स्पष्ट पार्छ।
- गोदावरी नगरपालिका–१, कैलालीका २५ वर्षीय राजन हमाल लागूऔषधसहित पक्राउ पर्नेमध्येका एक हुन्, जसको पक्राउले विशेषगरी युवाहरूलाई लक्षित गरिएको आशंकालाई बल पुर्याउँछ।
- कञ्चनपुरमा पनि लागूऔषध र हतियारसहित पाँच जनालाई पक्राउ गरिएको छ, यद्यपि उनीहरूको विस्तृत विवरण सार्वजनिक गरिएको छैन, जसले थप अनुसन्धानको आवश्यकता औंल्याउँछ।
- यो कारबाही लागूऔषध नियन्त्रण ऐन, २०३३ र लागूऔषध (नियन्त्रण) नियमावली, २०३५ अन्तर्गत कारबाहीको आधार बन्नेछ, जसले कानुनको कडा कार्यान्वयनको संकेत गर्छ।
प्रहरीको सफल कारबाही: लागूऔषध र हतियारसहित ११ जना पक्राउ
प्रहरीका अनुसार, कैलालीको गोदावरी नगरपालिका–१ बाट २५ वर्षीय राजन हमाललाई ५१० मिलिग्राम खैरो हेरोइन जस्तो देखिने धुलो पदार्थसहित पक्राउ गरिएको थियो। उनको बयानका आधारमा थप अनुसन्धान गर्दा लागूऔषध कारोबारमा संलग्न अन्य व्यक्तिहरू पनि पक्राउ परेका छन्, जसले यो घटना एक सानो समूहको मात्र नभई एक ठूलो सञ्जालको हिस्सा हुन सक्ने देखाउँछ। यसैगरी, कञ्चनपुर जिल्लामा पनि प्रहरीले छुट्टाछुट्टै स्थानबाट लागूऔषध र हतियारसहित पाँच जना व्यक्तिलाई नियन्त्रणमा लिएको छ, जसले यस अवैध धन्दाको विस्तारलाई इंगित गर्छ। बरामद गरिएका लागूऔषधमा खैरो हेरोइन, चरेश र विभिन्न प्रकारका प्रतिबन्धित औषधिहरू समावेश छन्, जसको प्रयोगले युवाहरूको स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पुर्याउन सक्नेछ। हतियारको विषयमा थप अनुसन्धान भइरहेको प्रहरीले जनाएको छ, जसले यस कारोबारमा आपराधिक समूहको संलग्नताको आशंकालाई बल पुर्याउँछ। नेपालमा लागूऔषध नियन्त्रण ऐन, २०३३ ले लागूऔषधको उत्पादन, बिक्री, वितरण र प्रयोगलाई प्रतिबन्धित गरेको छ, र यस ऐनको उल्लंघनमा कडा सजायको व्यवस्था छ।
लागूऔषधको जालो र नागरिकमाथि गहिरो असर
सुदूरपश्चिम प्रदेश, विशेषगरी कैलाली र कञ्चनपुर जिल्ला, लागूऔषधको ट्रान्जिट र प्रयोगस्थलका रूपमा प्रयोग भइरहेको आशंका गरिएको छ। यसअघि पनि यी क्षेत्रहरूबाट ठूलो मात्रामा लागूऔषध बरामद भएका घटनाहरू सार्वजनिक भएका छन्, जसले यस समस्याको निरन्तरतालाई देखाउँछ। लागूऔषधको अवैध कारोबारले विशेषगरी युवा पुस्तालाई आकर्षित गर्ने र उनीहरूको भविष्य अन्धकार पार्ने गरेको छ। यसका साथै, लागूऔषधको कुलतमा फसेका व्यक्तिहरूबाट हुने चोरी, डकैती र अन्य आपराधिक गतिविधिले समाजमा असुरक्षाको भावना बढाएको छ, जसले आम नागरिकको जीवनयापनलाई समेत प्रभावित पारेको छ। उदाहरणका लागि, लागूऔषधको लतमा परेका व्यक्तिहरूले आफ्नो खर्च धान्नका लागि परिवारका सदस्यको धनसम्पत्ति चोर्ने वा बाहिर चोरीका घटनामा संलग्न हुने गरेका छन्, जसले समाजको शान्ति र सुव्यवस्थामा गम्भीर चुनौती थपेको छ। यस प्रकारका घटनाहरूले समाजको नैतिक मूल्यमान्यतालाई समेत कमजोर पार्ने गरेको छ।
प्रहरीको सक्रियता र लागूऔषध नियन्त्रण अभियानको सुदृढीकरण
प्रहरीले सूचनाको आधारमा र विशेष निगरानीका क्रममा यो सफलता हात पारेको जनाएको छ। पक्राउ परेका सबै ११ जनामाथि लागूऔषध ऐन अन्तर्गत मुद्दा दर्ता गरी थप अनुसन्धान प्रक्रिया अगाडि बढाइएको छ। प्रहरीले यस कारोबारमा संलग्न अन्य व्यक्तिहरूको खोजी कार्य जारी रहेको र लागूऔषध नियन्त्रण अभियानलाई अझ सशक्त बनाइने बताएको छ, जसले भविष्यमा यस्ता घटनाहरू रोक्न प्रहरीको प्रतिबद्धतालाई दर्शाउँछ। जिल्ला प्रहरी कार्यालय कैलाली र कञ्चनपुरले संयुक्त रूपमा यस घटनाको अनुसन्धान गरिरहेका छन्, जसले सीमावर्ती क्षेत्रमा लागूऔषध नियन्त्रणका लागि अन्तर-जिल्ला समन्वयको महत्वलाई उजागर गर्दछ। नेपाल प्रहरीले राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय निकायहरूसँग समन्वय गरी लागूऔषध नियन्त्रणका लागि विभिन्न अभियान सञ्चालन गर्दै आएको छ, र यस प्रकारका सफलताहरूले प्रहरीको कार्यदक्षतालाई प्रमाणित गर्दछ।
यस प्रकरणमा संलग्न व्यक्तिहरूलाई कानुनबमोजिम कडा कारबाहीको माग गरिएको छ। लागूऔषधको अवैध ओसारपसार र कारोबारमा संलग्न जो कोहीलाई पनि उन्मुक्ति दिन नहुने नागरिक समाजको आवाज छ, जसले यस समस्याको गम्भीरतालाई आम जनताले पनि महसुस गरेको देखाउँछ। अब जवाफदेही कसले लिने? यो प्रश्नले सरकारी निकाय, नागरिक समाज र आम जनता सबैलाई सोच्न बाध्य पार्छ। यस समस्याको दीर्घकालीन समाधानका लागि केवल प्रहरी कारबाही मात्र पर्याप्त नभई, सचेतना अभियान, पुनर्स्थापना केन्द्रहरूको स्थापना र रोजगारीका अवसर सिर्जना जस्ता बहुआयामिक प्रयासहरूको आवश्यकता छ। नेपाल सरकारले लागूऔषध नियन्त्रणलाई राष्ट्रिय प्राथमिकताको विषय बनाएको छ र यसका लागि विभिन्न नीतिगत तथा कानुनी सुधारहरू समेत गरिरहेको छ।
आगामी साताहरूमा सुदूरपश्चिममा लागूऔषध नियन्त्रणको चुनौती
यस पछिल्लो पक्राउले आगामी साताहरूमा सुदूरपश्चिम प्रदेशमा लागूऔषध नियन्त्रणका लागि थप चुनौतीहरू खडा गर्नेछ। प्रहरीले थप सचेत रहनुपर्नेछ र सीमावर्ती क्षेत्रहरूमा निगरानी बढाउनुपर्नेछ। यसका साथै, समाजका विभिन्न तहमा लागूऔषधको प्रयोग र यसका नकारात्मक असरहरूका बारेमा जनचेतना फैलाउनु आवश्यक छ। युवाहरूलाई कुलतबाट बचाउनका लागि खेलकुद, कला र अन्य रचनात्मक गतिविधिहरूमा प्रोत्साहन दिनुपर्नेछ। यस घटनाले लागूऔषध कारोबारमा संलग्न गिरोहहरूलाई निरुत्साहित गर्नका लागि कडा कानुनी कारबाहीको आवश्यकतालाई पनि जोड दिएको छ। यदि यस्ता कारोबारहरूमाथि नियन्त्रण गरिएन भने, यसले सुदूरपश्चिमको सामाजिक र आर्थिक विकासमा ठूलो अवरोध पुर्याउनेछ। यसका अतिरिक्त, लागूऔषधको प्रयोगले स्वास्थ्य क्षेत्रमा समेत ठूलो बोझ थप्ने गरेको छ, जसले सरकारी स्वास्थ्य सेवा प्रणालीमा समेत दबाब सिर्जना गर्दछ।
