पूर्व परराष्ट्रमन्त्री प्रदीप ज्ञवालीले ‘राष्ट्रिय प्रतिबद्धता’ नामक एक दस्तावेजमा नेपाललाई ‘बफर स्टेट’ भनिएकोमा गम्भीर आपत्ति व्यक्त गरेका छन्। उनले नेपालको भूराजनीतिक अवस्थिति र छिमेकी सम्बन्धलाई लिएर यस्तो शब्दको प्रयोग अनुपयुक्त रहेको बताएका हुन्।
- मुख्य कुराहरू:
- पूर्व परराष्ट्रमन्त्री प्रदीप ज्ञवालीले ‘राष्ट्रिय प्रतिबद्धता’मा नेपाललाई ‘बफर स्टेट’ भनिएकोमा आपत्ति जनाएका छन्।
- नेपालले आफ्नो भूराजनीतिक अवस्थितिलाई कहिल्यै ‘बफर राज्य’ नभनेको उनको भनाइ छ।
- छिमेकी मित्र राष्ट्रहरूले पनि यस्तो शब्द प्रयोग नगरेको ज्ञवालीले उल्लेख गरेका छन्।
- छिमेकीबीच अनन्त दुश्मनी र द्वन्द्व नभएकाले यो शब्द अप्रासंगिक रहेको उनको तर्क छ।
सामाजिक सञ्जालमार्फत आफ्नो धारणा सार्वजनिक गर्दै ज्ञवालीले नेपालको परराष्ट्र नीति र यसको आत्मनिर्णयको अधिकारमाथि प्रश्न उठाउने गरी यस्तो शब्दको प्रयोग भएकोमा चिन्ता व्यक्त गरे। यसले के संकेत गर्छ भने नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय पहिचानमाथि सूक्ष्म बहसको आवश्यकता छ।
ज्ञवालीका अनुसार, “नेपालले आफ्नो भूराजनीतिक अवस्थितिलाई कहिल्यै ‘बफर राज्य’ भनेको छैन र छिमेकी मित्र राष्ट्रहरूले पनि यस्तो शब्द प्रयोग गरेका छैनन् ।” यो भनाइले नेपालको स्वतन्त्र र असंलग्न परराष्ट्र नीतिको मर्मलाई जोड दिन्छ।
उनले थप भने, “हाम्रा छिमेकीहरूबीच अनन्त दुश्मनी र द्वन्द्व पनि छैन, जसको सन्दर्भमा यस्तो शब्दको प्रयोग प्रासंगिक देखियोस् ।” यसले नेपालले आफ्ना छिमेकीहरूसँगको सम्बन्धलाई सन्तुलित र सौहार्दपूर्ण रूपमा हेर्ने गरेको स्पष्ट पार्छ।
एक ‘बफर स्टेट’ को अवधारणाले सामान्यतया दुई ठूला शक्ति राष्ट्रहरूबीचको द्वन्द्वलाई कम गर्न प्रयोग गरिने एउटा सानो र कमजोर राष्ट्रलाई जनाउँछ। यस्तो परिभाषाले नेपालको सार्वभौमिकता र सक्रिय कूटनीतिक भूमिकालाई अवमूल्यन गर्न सक्छ।
यस सन्दर्भमा, ‘राष्ट्रिय प्रतिबद्धता’ जस्तो महत्त्वपूर्ण दस्तावेजमा प्रयोग गरिएका शब्दहरूले नेपालको दीर्घकालीन परराष्ट्र नीतिमा कस्तो प्रभाव पार्छ भन्नेमाथि गहिरो विश्लेषण आवश्यक छ। सरकारले यस विषयमा स्पष्टीकरण दिनुपर्ने देखिन्छ।
