राष्ट्रिय प्रसारण ग्रिड कम्पनी लिमिटेडले सुदूरपश्चिम प्रदेशमा ‘पश्चिम सेती (बझाङ-वनलेक-दोदोधरा) ४०० केभी प्रसारणलाइन’ निर्माणका लागि पाँच वटा कम्पनी छनोट गरी सार्वजनिक-निजी साझेदारी (पीपीपी) मोडलमा अघि बढ्ने प्रक्रिया सुरु गरेको छ। करिब २० अर्ब रुपैयाँ लागत अनुमान गरिएको यो आयोजना देशकै सबैभन्दा ठूलो प्रसारण लाइन परियोजना बन्नेछ। यसबाट सुदूरपश्चिम प्रदेशको ऊर्जा विकासको ढोका खुल्ने मात्र नभई राष्ट्रिय प्रसारण ग्रिडलाई थप सुदृढ बनाउने अपेक्षा गरिएको छ, जसले समग्र मुलुकको ऊर्जा सुरक्षामा टेवा पुर्याउनेछ। नेपालको इतिहासमा ठूला पूर्वाधार आयोजनाहरूमा सार्वजनिक-निजी साझेदारीको मोडल अपनाउने क्रम बढ्दो छ, र यो परियोजना त्यसैको एक महत्वपूर्ण उदाहरण बन्नेछ।
सुदूरपश्चिमको ऊर्जा भविष्यलाई आकार दिने पाँच कम्पनीको छनोट
कम्पनीले स्वदेशी लगानीकर्ताबाट प्रस्ताव आह्वान गरी प्रारम्भिक चरणमा आठ कम्पनीको आशयपत्र छनोट गरेको थियो। तीमध्ये अन्तिम पाँच कम्पनीलाई सम्झौताका लागि पत्राचार गरिएको छ। यो परियोजनाबाट सुदूरपश्चिम प्रदेशको ऊर्जा विकास र राष्ट्रिय ग्रिडलाई सुदृढ बनाउन महत्वपूर्ण योगदान पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ। यस छनोट प्रक्रियाले स्वदेशी लगानीकर्ताहरूको क्षमता र ठूला आयोजनामा सहभागी हुने उनीहरूको तत्परतालाई उजागर गरेको छ। नेपालमा ऊर्जा क्षेत्रको विकासका लागि यस्ता प्रसारण लाइनहरूको निर्माण अत्यावश्यक छ, जसले उत्पादित बिजुलीलाई बजारसम्म पुर्याउन र ऊर्जाको माग पूरा गर्न सघाउँछ।
- आयोजनाको लागत: करिब २० अर्ब रुपैयाँ
- प्रसारण लाइनको क्षमता: ४०० केभी
- मोडल: सार्वजनिक-निजी साझेदारी (पीपीपी)
- स्थान: सुदूरपश्चिम प्रदेश (बझाङ-वनलेक-दोदोधरा)
- लगानीकर्ता छनोट: पाँच कम्पनीलाई सम्झौताका लागि पत्र पठाइयो
- प्रस्ताव आह्वान मिति: २०८२ पुस २३ गते
स्वदेशी लगानीकर्ताको बढ्दो आकर्षण र ठूला आयोजनामा सहभागिता
राष्ट्रिय प्रसारण ग्रिड कम्पनी लिमिटेडले २०८२ पुस २३ गते स्वदेशी लगानीकर्ताहरूलाई यस परियोजनामा लगानीका लागि आह्वान गरेको थियो। यस आह्वानमा आठ कम्पनीले प्रारम्भिक आशयपत्र दर्ता गराएका थिए। यसबाट स्वदेशी लगानीकर्ताहरू ठूला पूर्वाधार आयोजनामा सहभागी हुन उत्साहित रहेको देखिएको छ। छनोट भएका पाँच कम्पनीलाई विस्तृत प्रस्ताव पेश गर्न र सम्झौता प्रक्रिया अघि बढाउन निर्देशन दिइएको छ। नेपालको संविधानले नै पूर्वाधार विकासमा निजी क्षेत्रको सहभागितालाई प्रोत्साहन गरेको छ, र यस परियोजनाले त्यसलाई व्यवहारमा उतार्ने अवसर प्रदान गरेको छ। यस प्रकारका परियोजनाहरूले मात्र देशको आर्थिक विकासलाई गति दिन सक्नेछन्, विशेष गरी सुदूरपश्चिम जस्ता भौगोलिक रूपमा विकट क्षेत्रमा।
राष्ट्रिय ग्रिडको सुदृढीकरण र सुदूरपश्चिमको ऊर्जा सुरक्षामा नयाँ आयाम
पश्चिम सेती (बझाङ-वनलेक-दोदोधरा) ४०० केभी प्रसारणलाइन निर्माण सम्पन्न भएपछि यसले सुदूरपश्चिम प्रदेशमा उत्पादित विद्युत् राष्ट्रिय ग्रिडमा सहजै प्रवाह गर्न मद्दत गर्नेछ। यसका साथै, यस क्षेत्रको ऊर्जा सुरक्षा मजबुत हुनेछ र औद्योगिक तथा व्यावसायिक गतिविधिमा समेत सकारात्मक प्रभाव पर्ने अपेक्षा गरिएको छ। पीपीपी मोडलमा निर्माण गर्दा आयोजनाको जोखिम बाँडफाँट हुने र लगानीको प्रभावकारिता बढ्ने विश्वास गरिएको छ। यस प्रसारण लाइनको निर्माणले सुदूरपश्चिममा सम्भावित जलविद्युत आयोजनाहरूको विकासलाई समेत प्रोत्साहन गर्नेछ, किनकि उत्पादित बिजुलीको निकासीको मार्ग प्रशस्त हुनेछ। हाल, नेपालले ऊर्जा आयातमा ठूलो रकम खर्च गरिरहेको छ, र यस्ता परियोजनाहरूले देशलाई ऊर्जामा आत्मनिर्भर बनाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्नेछन्।
लगानीकर्ताको भूमिका, अपेक्षा र पीपीपी मोडलको प्रभावकारिता
पीपीपी मोडलमा सञ्चालन हुने यस परियोजनामा निजी क्षेत्रको लगानी, व्यवस्थापन र प्राविधिक क्षमताको उपयोग गरिनेछ। यसबाट आयोजनाको गुणस्तर र समयमै सम्पन्न हुने सम्भावना बढ्नेछ। राष्ट्रिय प्रसारण ग्रिड कम्पनीले आयोजनाको नियमन र आवश्यक समन्वयको भूमिका निर्वाह गर्नेछ। यस परियोजनाको सफलताले भविष्यमा अन्य ठूला पूर्वाधार आयोजनाहरूमा पनि पीपीपी मोडल अपनाउनका लागि मार्गप्रशस्त गर्नेछ। नेपालमा यसअघि पनि विभिन्न ठूला आयोजनाहरूमा पीपीपी मोडल अपनाइएको छ, जसमा केही सफल र केही चुनौतीपूर्ण रहेका छन्। यस परियोजनामा निजी क्षेत्रको लगानीले सरकारी स्रोतमाथिको दबाब कम हुनेछ, जसले गर्दा सरकारले अन्य महत्वपूर्ण सामाजिक क्षेत्रहरूमा लगानी गर्न सक्नेछ।
यस परियोजनाले सुदूरपश्चिमको आर्थिक विकासलाई गति दिनुका साथै राष्ट्रिय ऊर्जा सुरक्षामा पनि महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउनेछ। सम्झौता प्रक्रिया निष्कर्षमा पुगेपछि निर्माण कार्यले गति लिने अपेक्षा गरिएको छ। यो परियोजनाले स्थानीय रोजगारी सिर्जना गर्ने र यस क्षेत्रको समग्र जीवनस्तर उकास्नमा पनि सघाउ पुर्याउनेछ। यस प्रकारका ठूला पूर्वाधार आयोजनाहरूले मुलुकको दीर्घकालीन विकासको आधार तयार पार्छन्, र पश्चिम सेती प्रसारण लाइन त्यसको एक उत्कृष्ट उदाहरण बन्नेछ।
आगामी साताहरूमा परियोजनाको दिशा: सम्झौता र निर्माणको तयारी
आगामी साताहरूमा, छनोट भएका पाँच कम्पनीहरूले राष्ट्रिय प्रसारण ग्रिड कम्पनी लिमिटेडसँग विस्तृत प्रस्ताव पेश गर्नेछन् र त्यसपछि सम्झौता प्रक्रिया अघि बढ्नेछ। यो प्रक्रिया सम्पन्न भएलगत्तै निर्माण कार्यको थालनी हुने अपेक्षा गरिएको छ। यस आयोजनाको सफल कार्यान्वयनले नेपालको ऊर्जा क्षेत्रमा एक नयाँ अध्यायको सुरुवात गर्नेछ। यसका साथै, यसले सुदूरपश्चिम प्रदेशको आर्थिक तथा सामाजिक विकासमा पनि महत्वपूर्ण भूमिका खेल्नेछ। नेपालको ऊर्जा क्षेत्रको भविष्य यस प्रकारका ठूला र रणनीतिक परियोजनाहरूमा निर्भर गर्दछ, र यो प्रसारण लाइन त्यस दिशामा एक महत्वपूर्ण कदम हो।