कारागार क्षमताभन्दा पाँच गुणा बढी कैदी: देशभरको अवस्था
नेपालका अधिकांश कारागार क्षमताभन्दा पाँच गुणा बढी कैदीले भरिएका छन्। यसले जेल व्यवस्थापन र कैदीको जीवनस्तरमा गम्भीर चुनौती थपेको छ। मुलुकभरका कारागार प्रणालीमा ठूलो दबाब सिर्जना भएको छ।
केन्द्रीय कारागार, सुन्धारामा क्षमताभन्दा धेरै कैदी राखिएको छ। यसको असर अन्य कारागारमा पनि उत्तिकै छ। कैदी संख्या बढ्दा खानपान, स्वास्थ्य सेवा, आवास र सुरक्षा व्यवस्थापनमा कठिनाइ उत्पन्न भएको छ।
कारागार विभागका अनुसार, देशभरका कारागारको कुल क्षमता करिब १५ हजार छ। हाल करिब २५ हजारभन्दा बढी कैदी राखिएका छन्। यो तथ्यांकले क्षमताभन्दा झन्डै दोब्बर कैदी देखाउँछ। केही कारागारमा यो अनुपात पाँच गुणासम्म पुगेको छ।
विभिन्न मुद्दामा थुनामा रहेका कैदीहरूको संख्या अत्यधिक बढ्नु यसको मुख्य कारण हो। पुराना मुद्दामा सजाय भुक्तान गरिरहेका कैदीहरूको व्यवस्थापन र नयाँ कैदीहरूको निरन्तर आगमनले समस्या बढाएको छ।
क्षमताभन्दा बढी कैदी हुँदा सरुवा रोगको जोखिम बढ्छ। कैदीहरूबीच झैझगडा र अशान्ति हुने सम्भावना पनि बढेको छ। यसले कारागार प्रशासनलाई शान्तिसुरक्षा कायम गर्न चुनौती थपेको छ।
सरकारले नयाँ कारागार निर्माण गर्ने, पुराना कारागारहरूको स्तरोन्नति गर्ने र केही कैदीहरूलाई वैकल्पिक सजायको अवसर दिने उपायमा विचार गरिरहेको छ।
कारागार विभागले आगामी आर्थिक वर्षमा थप बजेट विनियोजन गरी नयाँ कारागार निर्माण र स्तरोन्नतिको योजना अघि बढाउने तयारी गरिरहेको छ।
