सिरहाका व्यवसायीहरूले सरकारले लागू गरेको भन्सार नीतिलाई कडाइका साथ कार्यान्वयन गर्न माग गरेका छन्। उनीहरूले वर्तमान नीतिको प्रभावकारी कार्यान्वयन नहुँदा राजस्व संकलनमा कमी आएको र अवैध व्यापार मौलाएको आरोप लगाएका छन्। विशेषगरी सीमावर्ती क्षेत्रमा हुने तस्करी र राजश्व छली रोक्नका लागि थप कडाइ अपनाउनुपर्ने उनीहरूको जोड छ। यस सन्दर्भमा, नेपालको अर्थतन्त्रको एक महत्वपूर्ण पाटोको रूपमा रहेको भन्सार नीति र यसको कार्यान्वयनको प्रभावकारितामाथि व्यवसायीहरूको चिन्ताले थप प्रकाश पारेको छ। नेपालजस्तो विकासशील देशमा, जहाँ राजस्व नै विकासका लागि प्रमुख स्रोत हो, भन्सार नीतिको प्रभावकारी कार्यान्वयनले आर्थिक स्थायित्व र समृद्धिका लागि आधार तयार गर्दछ।
भन्सार नीति कडाइका साथ लागू गर्दा राजस्व संकलनमा सुधारको आवश्यकता
व्यवसायीहरूको छाता संगठन नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघ, सिरहाका पदाधिकारीहरूले वर्तमान भन्सार नीति प्रभावकारी रुपमा लागू नहुँदा राज्यले ठूलो राजस्व गुमाइरहेको बताएका छन्। उनीहरूका अनुसार, नीतिगत अस्पष्टता र कार्यान्वयनको कमजोरीका कारण विभिन्न बहानामा मालसामानको अवैध आयात भइरहेको छ। यसले गर्दा स्वदेशी उद्योगहरू धराशायी हुने अवस्थामा पुगेको र बजारमा गुणस्तरहीन सामानको बिगबिगी बढेको उनीहरूको गुनासो छ। नेपालको संविधानले नै आर्थिक विकास र समृद्धिलाई प्राथमिकता दिएको छ, र यसका लागि राजस्व संकलन एक महत्वपूर्ण आधार हो। भन्सार राजस्व, विशेषगरी आयातित वस्तुहरूमा लाग्ने कर, सरकारको आम्दानीको एक प्रमुख स्रोत हो। यसको प्रभावकारी संकलनले देशको पूर्वाधार विकास, सामाजिक सेवा र अन्य सार्वजनिक खर्चका लागि आवश्यक रकम जुटाउन मद्दत गर्दछ।
नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघ, सिरहाका अध्यक्ष प्रकाशचन्द्र भुताराले भने, ‘हामीले सरकारलाई बारम्बार भन्सार नीति कडाइका साथ लागू गर्न आग्रह गरेका छौं। तर, नीति त छ तर त्यसको कार्यान्वयनमा ठूलो कमजोरी छ। यसले गर्दा राज्यको आम्दानी घट्छ र हामीजस्ता इमान्दार व्यवसायीहरू मारमा पर्छौं।’ उनले विशेषगरी भारतसँग जोडिएका सीमा नाकाहरूमा कडाइ गर्नुपर्नेमा जोड दिए। भारतसँगको खुला सीमाका कारण नेपालमा हुने व्यापारमा केही विशेष चुनौतीहरू छन्, जसलाई सम्बोधन गर्नका लागि अझ सुदृढ भन्सार प्रणाली आवश्यक छ। यसका अतिरिक्त, नेपालले विभिन्न देशहरूसँग व्यापार सम्झौताहरू गरेको छ, र यी सम्झौताहरूको पालना गर्दै भन्सार नीतिलाई चुस्तदुरुस्त राख्नुपर्ने हुन्छ।
- भन्सार नीति कडाइका साथ लागू गर्न माग।
- अवैध व्यापार र राजस्व छली नियन्त्रणको आवश्यकता।
- स्वदेशी उद्योगको संरक्षण गर्नुपर्ने व्यवसायीको जोड।
- राजस्व संकलन बढाउन प्रभावकारी कार्यान्वयनको विकल्प नभएको निष्कर्ष।
- सीमावर्ती क्षेत्रमा तस्करी नियन्त्रणमा विशेष ध्यान दिनुपर्ने।
यी बुँदाहरूले सिरहाका व्यवसायीहरूको मुख्य चिन्तालाई स्पष्ट पार्दछन्। उनीहरू केवल भन्सार नीति लागू मात्रै नभई त्यसको प्रभावकारी कार्यान्वयनमा जोड दिइरहेका छन्, जसले गर्दा देशको आर्थिक हित सुरक्षित रहन्छ। नेपालको इतिहासमा, आर्थिक सुशासन र पारदर्शिताको अभावले गर्दा विभिन्न समयमा चुनौतीहरू आएका छन्। भन्सार क्षेत्रमा हुने अनियमितताले देशको अर्थतन्त्रमा नकारात्मक प्रभाव पार्दछ र यसले आम नागरिकको जीवनस्तरलाई पनि असर गर्दछ।
सीमावर्ती क्षेत्रमा तस्करीको समस्या र यसको प्रभाव
सिरहा जिल्ला भारतसँग सीमा जोडिएको हुनाले यहाँका नाकाहरूबाट विभिन्न प्रकारका मालसामानको तस्करी हुने गरेको छ। विशेषगरी लत्ताकपडा, खाद्यान्न, इलेक्ट्रोनिक्स सामान, र सवारीका पार्टपुर्जाजस्ता वस्तुहरूको अवैध आयात बढी हुने गरेको छ। यसले गर्दा सरकारले निर्धारण गरेको भन्सार दरको कुनै अर्थ नहुने गरेको व्यवसायीहरूको भनाइ छ। नेपालको कुल वैदेशिक व्यापारको एक ठूलो हिस्सा भारतसँग हुने गर्दछ। यस सन्दर्भमा, सीमावर्ती क्षेत्रहरूमा हुने तस्करीले न केवल राजस्व गुमाउनु पर्ने हुन्छ, बल्कि यसले अवैध कारोबारलाई पनि प्रोत्साहन गर्दछ। यस प्रकारको अनधिकृत व्यापारले देशको कानुनी र आर्थिक प्रणालीलाई कमजोर बनाउँछ।
एक व्यवसायीले नाम नछाप्ने सर्तमा भने, ‘यहाँ भन्सारमा कडाइ भयो भने हामीजस्ता साना व्यवसायीलाई फाइदा हुन्छ। तर, अहिले त जसले जे ल्यायो, जे बेच्यो, त्यो नै चल्छ। नियमन गर्ने निकायको ध्यान नपुगेको हो कि उनीहरूको पनि मिलेमतो छ, त्यो बुझ्न गाह्रो छ।’ उनले थपे, ‘सरकारले लागू गरेको भन्सार महसुल र कर तिरेर ल्याएको सामानको मूल्यभन्दा तस्करी गरेर ल्याएको सामानको मूल्य कम हुने भएकाले उपभोक्ता पनि सस्तोमा किन्न पाइने वस्तुतर्फ आकर्षित हुन्छन्।’ यो भनाइले समस्याको गहिराइलाई दर्शाउँछ। जब अवैध रूपमा ल्याइएका सामानहरू सस्तोमा उपलब्ध हुन्छन्, तब कानुनी रूपमा व्यापार गर्ने व्यवसायीहरू प्रतिस्पर्धा गर्न सक्दैनन्। यसले गर्दा इमान्दार व्यवसायीहरू पलायन हुने र बजारमा गुणस्तरहीन सामानको प्रवेश हुने सम्भावना बढ्छ। यसले उपभोक्ताको स्वास्थ्य र सुरक्षामा समेत जोखिम निम्त्याउन सक्छ।
सरकारको ध्यानाकर्षण: भन्सार नीति कार्यान्वयनको महत्व
व्यवसायीहरूले सरकारले भन्सार नीति कडाइका साथ कार्यान्वयन गरेमा राजस्व संकलनमा उल्लेख्य वृद्धि हुने र अवैध व्यापार नियन्त्रणमा आउने बताएका छन्। यसले देशको अर्थतन्त्रलाई मजबुत बनाउनुका साथै स्वदेशी उद्योगहरूलाई पनि संरक्षण प्रदान गर्ने उनीहरूको विश्वास छ। उनीहरूले यस विषयमा तत्काल सम्बन्धित निकायको ध्यानाकर्षण गराउने र आवश्यक कदम चाल्नका लागि पहल गर्ने बताएका छन्। नेपालको आर्थिक विकासको लागि स्वदेशी उद्योगहरूको संरक्षण र प्रवद्र्धन अत्यन्त महत्वपूर्ण छ। जब स्वदेशी उत्पादनहरूले बजारमा प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने वातावरण बन्छ, तब रोजगारी सिर्जना हुन्छ र देशको आत्मनिर्भरता बढ्छ। भन्सार नीतिले यसमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।
सिरहाका व्यवसायीहरूको यो मागले मुलुकको आर्थिक सुशासन र राजस्व नीति कार्यान्वयनको अवस्थामाथि प्रश्न उठाएको छ। सरकारले यसमा गम्भीर भएर सोच्नुपर्ने देखिन्छ। यस सन्दर्भमा, सरकारले भन्सार ऐन, २०६४ र भन्सार नियमावली, २०६४ मा व्यवस्था गरिएका प्रावधानहरूको पूर्ण र प्रभावकारी कार्यान्वयन सुनिश्चित गर्नुपर्छ। यसका लागि, भन्सार कार्यालयहरूमा पर्याप्त जनशक्ति, आधुनिक प्रविधि र भ्रष्टाचार नियन्त्रणका लागि कडा अनुगमन प्रणाली आवश्यक छ। आम नागरिकको जीवनस्तर सुधारका लागि पनि भन्सार नीतिको प्रभावकारी कार्यान्वयन अपरिहार्य छ।
आगामी साताहरूमा नेपालका लागि यसको अर्थ
आगामी साताहरूमा, सिरहाका व्यवसायीहरूको यो मागले राष्ट्रिय स्तरमा भन्सार नीति र यसको कार्यान्वयनको विषयलाई थप चर्चामा ल्याउने सम्भावना छ। यसले सरकारलाई राजस्व संकलन बढाउन र अवैध व्यापार नियन्त्रण गर्नका लागि थप दबाब सिर्जना गर्नेछ। यदि सरकारले यस मागलाई गम्भीरतापूर्वक लिई प्रभावकारी कदम चाल्छ भने, यसले मुलुकको आर्थिक स्वास्थ्यमा सकारात्मक प्रभाव पार्नेछ। यसका अतिरिक्त, यस विषयमा थप नीतिगत सुधार र कार्यान्वयनका लागि जनचेतना फैलाउने अवसर पनि मिल्नेछ। यसले दीर्घकालमा नेपालको आर्थिक विकास र सुशासनलाई बलियो बनाउन मद्दत गर्नेछ।
