प्रत्येक वर्ष वैशाख शुक्ल नवमीका दिन मनाइने राष्ट्रिय विभूति सीता उत्पत्ति दिवस एवं जयन्ती आज सीताप्रति श्रद्धा भक्तिपूर्वक पूजा आराधना गरी मनाइँदै छ । त्रेता युगमा मिथिलाका राजा जनकले ठूलो यज्ञ गर्दा विधिपूर्वक खेत जोत्ने क्रममा सीता उत्पत्ति भएको कथा रामायण लगायतका धर्मग्रन्थ एवं पुराणमा वर्णन गरिएको छ । भगवान् विष्णुको छैटौँ अवतारका रूपमा अयोध्याका राजा दशरथका पुत्रका रूपमा श्रीरामको जन्म हुने भएपछि लक्ष्मी सीताका रूपमा उत्पत्ति भएको वर्णन विभिन्न ग्रन्थमा गरिएको धर्मशास्त्रविद्हरू बताउँछन् । यस ऐतिहासिक र पौराणिक घटनाको स्मरण गर्दै आज देशभरका हिन्दु धर्मावलम्बीहरूले आदिशक्ति भगवती सीताको पूजा अर्चना गरिरहेका छन् । यो पर्वले नेपाली समाजमा धार्मिक सहिष्णुता र सांस्कृतिक एकतालाई सुदृढ पार्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ । यस दिन गरिने विशेष पूजापाठ र धार्मिक अनुष्ठानले भक्तजनहरूको मनमा शान्ति र पवित्रताको भाव जगाउँछ ।
जनकपुरधाममा विशेष तयारी, राष्ट्रिय विभूति सीताको जन्मस्थलमा श्रद्धाञ्जली
सीताको जन्मभूमि तथा कर्मभूमि मिथिलाञ्चल क्षेत्रमा आज सीता जयन्तीलाई विशेष महत्वका साथ मनाइँदै छ । विशेषगरी जनकपुरधाम उपमहानगरपालिकाले यस अवसरमा विभिन्न कार्यक्रमको आयोजना गरेको छ । बिहानैदेखि धार्मिकस्थलहरूमा भक्तजनहरूको घुइँचो लागेको छ । जानकी मन्दिर परिसरमा विशेष पूजाआराधनाको व्यवस्था गरिएको छ । यसका साथै, विभिन्न मठमन्दिरहरूमा भजनकीर्तन र प्रवचनको आयोजना गरिएको छ । यस वर्षको सीता जयन्तीलाई अझ विशेष बनाउनका लागि स्थानीय सरकार र धार्मिक संस्थाहरूले बृहत् स्तरमा तयारी गरेका छन् । यस क्षेत्रको धार्मिक पर्यटनलाई प्रवर्द्धन गर्ने उद्देश्यले पनि यस पर्वको विशेष आयोजना गरिएको छ । यसले मिथिला क्षेत्रको सांस्कृतिक पहिचानलाई विश्वसामु चिनाउन मद्दत गर्दछ ।
सीतालाई हिन्दू धर्मावलम्बीहरूले आदिशक्ति लक्ष्मीको अवतार मान्दछन् । उनी नारीहरूको मर्यादा, पवित्रता र समर्पणको प्रतीकका रूपमा पूजिन्छिन् । उनको जीवनयात्राले आदर्श नारीको चित्रण गरेको धर्मशास्त्रीय मान्यता छ । यस अवसरमा देशभरका विभिन्न शक्तिपीठहरूमा विशेष पूजाको आयोजना गरिएको छ । सीताको जीवनबाट प्रेरणा लिएर धेरै महिलाहरूले आफ्नो जीवनमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउने प्रयास गर्छन् । उनीहरूको त्याग, तपस्या र सहनशीलताले हरेक नेपाली महिलालाई मार्गनिर्देशन गर्दछ । यस पर्वले समाजमा महिलाहरूको भूमिका र उनीहरूको सम्मानको महत्वलाई पुनःस्थापित गर्न मद्दत गर्दछ ।
सीताको जीवन : प्रेरणाको स्रोत, नारी शक्तिको प्रतीक
रामायणका अनुसार, सीताको जन्म मिथिलाका राजा जनकको हलो जोत्ने क्रममा भूमीबाट भएको थियो । उनको विवाह अयोध्याका राजकुमार रामसँग भयो । रामको राज्यकालमा उनले आफ्नो पवित्रताको प्रमाण दिनुपरेको जस्ता कठिन परिस्थितिहरूको सामना गर्नुपरेको थियो । यद्यपि, उनले सधैं आफ्नो मर्यादा र आदर्शलाई कायम राखिन् । सीताको यो अविचल चरित्रले हरेक नेपाली महिलालाई कठिन समयमा पनि आफ्नो आत्मसम्मान र नैतिकतालाई बचाएर राख्न सिकाउँछ । उनको जीवनका विभिन्न पक्षहरू, जस्तै धैर्य, साहस, र निष्ठा, आज पनि समाजका लागि सान्दर्भिक छन् । नेपालको संविधानले पनि महिलाहरूको हक, अधिकार र सम्मानको सुनिश्चितता गरेको छ, जुन सीताको आदर्शसँग मेल खान्छ ।
सीताको जीवनयात्राले महिलाहरूलाई कठिनाइहरूको सामना गर्दा पनि धैर्य, साहस र निष्ठा नछाड्न प्रेरणा दिन्छ । उनको सहनशीलता र पवित्रता हिन्दू संस्कृतिमा आज पनि उत्तिकै प्रासंगिक छ । यस पर्वले समाजमा नारीहरूको सम्मान र उनीहरूको भूमिकाबारे पुनर्विचार गर्न प्रेरित गर्दछ । विशेषगरी, महिला हिंसा र लैङ्गिक असमानता जस्ता सामाजिक समस्याहरूको समाधानका लागि सीताको जीवनबाट सिकेर अघि बढ्न सकिन्छ । यस पर्वले महिला सशक्तीकरणको आवश्यकतालाई पनि जोड दिन्छ ।
धार्मिक र सांस्कृतिक महत्व : मिथिलाको माटोमा जन्मिएकी राष्ट्रिय विभूति
सीता जयन्ती केवल एक धार्मिक पर्व मात्र नभई नेपालको सांस्कृतिक धरोहरको एक महत्वपूर्ण अंग पनि हो । यसले मिथिला क्षेत्रको समृद्ध सांस्कृतिक परम्परालाई झल्काउँछ । यस दिन गरिने पूजाआराधना र सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूले यस क्षेत्रको पहिचानलाई थप मजबुत बनाउँछन् । नेपालको संविधानले पनि विभिन्न जातजाति, भाषाभाषी र संस्कृतिको संरक्षण र संवर्धन गर्ने कुरालाई जोड दिएको छ, र सीता जयन्ती जस्ता पर्वहरूले यो भावनालाई थप बलियो बनाउँछन् । यस पर्वले नेपालको बहुसांस्कृतिक चरित्रलाई उजागर गर्न मद्दत गर्दछ ।
यस पर्वले विशेषगरी महिला दिदीबहिनीहरूलाई एकताबद्ध हुन र आफ्नो हक, अधिकार तथा मर्यादाको बारेमा सचेत हुन प्रोत्साहन गर्दछ । सीताको आदर्शलाई अनुसरण गर्दै समाजमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउन यस पर्वले उत्प्रेरणा प्रदान गर्दछ । यस पर्वको माध्यमबाट महिलाहरूले आपसी सहयोग र सद्भावको भावना विकास गर्न सक्छन् । यसले समाजमा महिलाहरूको नेतृत्व क्षमतालाई पनि प्रस्फुटन गर्न मद्दत गर्दछ ।
सीताको सन्देश : आजको समाजका लागि
सीताको जीवनले हामीलाई सिकाउँछ कि सत्य, धर्म र मर्यादाको मार्गमा हिँड्दा जस्तोसुकै कठिन परिस्थिति आए पनि अन्त्यमा विजय प्राप्त हुन्छ । उनको पवित्रता र निष्ठाले हरेक नेपालीलाई आफ्नो कर्ममा अटल रहन र सत्यको पक्षमा उभिन प्रेरित गर्दछ । नेपालको इतिहासमा पनि धेरै पटक यस्ता चुनौतीहरू आएका छन्, जहाँ नागरिकहरूले आफ्नो निष्ठा र साहसको बलमा ती पार गरेका छन् । सीताको यो सन्देशले आजको नेपाली समाजलाई अझ बढी जिम्मेवार र कर्तव्यनिष्ठ बन्न प्रोत्साहित गर्दछ । यस पर्वले युवा पुस्तालाई पनि आफ्नो मौलिक संस्कृति र परम्पराको जगेर्ना गर्न प्रेरित गर्छ ।
सीताको जीवनयात्राले समाजमा नैतिक मूल्य र आदर्शको महत्वलाई पुनःस्थापित गर्दछ । आजको भौतिकवादी युगमा पनि उनको त्याग र समर्पणले हामीलाई मानवीय मूल्यहरूलाई बिर्सन नदिने सन्देश दिन्छ । यस पर्वको अवसरमा आयोजित कार्यक्रमहरूले नेपाली समाजमा व्याप्त विकृति र विसंगतिहरू विरुद्ध आवाज उठाउन र सकारात्मक सामाजिक परिवर्तनका लागि प्रेरित गर्न सक्दछन् । यसले देशको सामाजिक र सांस्कृतिक विकासमा पनि योगदान पुर्याउँछ ।
आगामी साताका लागि संकेत : राष्ट्रिय एकता र सांस्कृतिक पर्यटनको प्रवर्धन
आगामी साताहरूमा, सीता जयन्ती जस्ता राष्ट्रिय पर्वहरूले नेपालको राष्ट्रिय एकतालाई थप सुदृढ पार्ने अपेक्षा गरिएको छ । यसले विभिन्न समुदाय र क्षेत्रहरूलाई एकसाथ ल्याएर साझा नेपाली पहिचानलाई बलियो बनाउँछ । यसका साथै, जनकपुरधाम जस्ता धार्मिक र सांस्कृतिक महत्व बोकेका स्थानहरूमा पर्यटकहरूको आगमन बढ्ने सम्भावना छ, जसले देशको पर्यटन क्षेत्रलाई टेवा पुग्नेछ । यसले स्थानीय अर्थतन्त्रलाई चलायमान बनाउनुका साथै रोजगारीका अवसरहरू पनि सिर्जना गर्नेछ । यस पर्वको सफल आयोजनाले नेपालको सांस्कृतिक पर्यटनको सम्भावनालाई थप उजागर गर्नेछ ।
यस पर्वको माध्यमबाट प्राप्त हुने धार्मिक र सांस्कृतिक ऊर्जाले आगामी दिनहरूमा देशलाई अझ बढी विकास र समृद्धितर्फ डोर्याउन मद्दत गर्नेछ । यसले नेपाली नागरिकहरूमा राष्ट्रिय गौरवको भावना जगाउनेछ । यस पर्वले नेपालको सार्वभौमिकता र स्वतन्त्रताको महत्वलाई पनि सम्झाउँछ । यसरी, सीता जयन्ती केवल एक धार्मिक उत्सव नभई राष्ट्रिय चेतना र एकताको प्रतीकका रूपमा स्थापित भएको छ । यसले नेपालको भविष्यलाई अझ उज्यालो बनाउन प्रेरणा दिनेछ ।