इराकबाट अमेरिकी सेनाको पूर्ण फिर्ती: मध्यपूर्वमा इरानको प्रभाव र ISIS को जोखिम

सेप्टेम्बर ३०, २०२६ मा अमेरिकी सेना इराकबाट पूर्ण रूपमा फिर्ता भएको छ, जसलाई इरानले आफ्नो ऐतिहासिक जित मानेको छ तर इस्लामिक स्टेट (ISIS) को पुनरुत्थानको जोखिम बढाएको छ।

अमेरिकी सेनाको यो फिर्ती सन् २०२४ मा तत्कालीन राष्ट्रपति जो बाइडेनको प्रशासनमा सहमति भएको थियो र वर्तमान राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको प्रशासनमा सम्पन्न भएको हो। इराकले अमेरिकी सेनाको फिर्तीको उपलक्ष्यमा सेप्टेम्बर ३० देखि अक्टोबर ३, २०२६ सम्म चार दिने सार्वजनिक बिदा घोषणा गरेको छ, जसमा अक्टोबर १ लाई राष्ट्रिय सार्वभौमसत्ता दिवस तोकिएको छ।

इरानको रणनीतिक जित र बढ्दो प्रभाव

अमेरिकी सेनाको फिर्तीलाई इरान र उसका सहयोगीहरूले मध्यपूर्वमा आफ्नो रणनीतिक जितका रूपमा लिएका छन्। इरानसँग जोडिएका सिया हतियारधारी समूहहरूको अध्ययन गर्ने इराकी सुरक्षा विश्लेषक जासिम अल-बहाद्लीका अनुसार, गठबन्धन सेना हट्दा इरानलाई रणनीतिक फाइदा पुग्छ किनभने वर्षौंदेखि इराकमा तेहरानको प्रभावलाई सन्तुलनमा राख्ने सैन्य उपस्थिति अब समाप्त भएको छ।

इरान समर्थक लडाकु समूहहरूको संस्था इस्लामिक रेजिस्टन्स इन इराकका कमाण्डर अबु मुज्ताबा अल-यासिरीले अमेरिकी फिर्तीलाई ‘इराकी इस्लामिक रेजिस्टन्स समूहहरू र आदरणीय इराकीहरूको लागि ऐतिहासिक जित’ भनेका छन्। उनले ‘सेप्टेम्बर ३० मा इराकको इतिहासबाट एउटा कालो पाना हटेको’ खुसीयाली मनाउने बताएका छन्।

इरानले अमेरिकी सेनालाई पूरै मध्यपूर्व छाड्न बाध्य पार्ने आफ्नो लक्ष्य रहेको बताउँदै आएको छ। इरानी संसदको राष्ट्रिय सुरक्षा आयोगका उपाध्यक्ष अमिर हयात मोकद्दमले ‘अमेरिकीहरू इराक र यो क्षेत्रबाट हटेपछि इराकमा स्थायी सुरक्षा कायम हुनेछ’ भन्दै इराकबाट अमेरिकी टोलीको फिर्तीलाई स्वागत गरेका छन्।

इस्लामिक स्टेटको पुनरुत्थानको जोखिम

अमेरिकी सेनाको फिर्ती इराकीहरूमाझ व्यापक रूपमा लोकप्रिय भए पनि, इरान समर्थित समूहहरूको शक्तिबारे चिन्तित व्यक्तिहरू र सुरक्षा अधिकारीहरूले यो फिर्ती समयअगावै भएको ठानेर डराएका छन्। फल्लुजाहका सुन्नी जनजाति नेता अब्दुलरहमान अल-जोबाईले ‘इराक अहिले सुरक्षाको जिम्मेवारी पूर्ण रूपमा सम्हाल्न तयार छैन’ भन्ने विश्वास व्यक्त गरेका छन्।

इराकी सुरक्षा अधिकारीहरू र उत्तरी कुर्दिस्तान क्षेत्रका केही कुर्द कमाण्डरहरूले अमेरिकी फिर्तीले इस्लामिक स्टेट (ISIS) का लडाकुहरूलाई नयाँ जीवन दिने जोखिम रहेको चेतावनी दिएका छन्। संयुक्त राष्ट्र संघले जनवरी २०२६ सम्म सिरिया र इराकमा करिब ३,००० इस्लामिक स्टेट लडाकुहरू रहेको रिपोर्ट गरेको थियो, यद्यपि इराकी गुप्तचर प्रमुख हामिद अल-शत्रीले सिरियामा यो संख्या १०,००० पुगेको बताएका थिए।

कुर्द कमाण्डर सिरवान बार्जानीले अमेरिकी गुप्तचर, बन्दोबस्तीका सामान र ड्रोनको सहयोग नहुँदा इस्लामिक स्टेटलाई संगठित हुने मौका मिल्ने बताएका छन्। उनले सेप्टेम्बरको अन्त्यसम्ममा अन्तर्राष्ट्रिय गठबन्धनको आधिकारिक फिर्तीको खबरपछि इस्लामिक स्टेटको गतिविधि बढेको अनुभव भएको जानकारी दिएका छन्। इराकी सुरक्षा बलका अनुसार, इस्लामिक स्टेटको एउटा समूहले सेना हट्ने समयमा आत्मघाती आक्रमणको तयारी गरिरहेको थियो।

अमेरिकी उपस्थितिको विरासत र इराकको सुरक्षा चुनौती

अमेरिकाले सन् २००३ मा इराकमा आक्रमण गरी सुन्नी मुस्लिम तानाशाह सद्दाम हुसेनलाई सत्ताबाट हटाएको थियो। सन् २०११ को अन्त्यमा पहिलो चरणको फिर्तीपछि, सन् २०१४ देखि २०१७ सम्म इस्लामिक स्टेटविरुद्धको युद्धमा इराकी सेनालाई मद्दत गर्न अमेरिकी नेतृत्वको गठबन्धन सेना पुनः इराक फर्किएको थियो। अफगानिस्तानको युद्धभन्दा ‘अपरेशन इराकी फ्रिडम’ मा लगभग दोब्बर अमेरिकीहरू मारिएका थिए।

हालैका वर्षहरूमा इराक मात्र यस्तो देश थियो जसको अमेरिका र इरान दुवैसँग निकट राजनीतिक र सैन्य सम्बन्ध थियो, र कहिलेकाहीँ इराकी भूमिलाई उनीहरूको युद्ध मैदानका रूपमा प्रयोग गरिएको थियो। सन् २०२० मा अमेरिकाले बाग्दाद एअरपोर्टमा हमला गरेर शीर्ष इरानी कमाण्डर कासिम सुलेमानीको हत्या गरेको थियो।

अमेरिकी सेनाको पूर्ण फिर्तीपछि अब इराकले आफ्नो सुरक्षाको पूर्ण जिम्मेवारी लिनेछ, जसमा ISIS को पुनरुत्थान रोक्ने, महत्वपूर्ण पूर्वाधारको रक्षा गर्ने र सशस्त्र समूहहरूलाई व्यवस्थापन गर्ने समावेश छ। अमेरिकी रक्षा मन्त्रालयले इराकलाई लक्षित तालिम र गुप्तचर सहयोग जोर्डनमा रहेको मुख्यालयबाट जारी राख्ने बताएको छ। इराकी प्रधानमन्त्री अलि अल-जैदीले इरान समर्थक मिलिसियाहरूलाई निशस्त्र गर्ने समयसीमा जुन २०२७ सम्म सारेका छन्।