ताजा अपडेट: २०८३ सालको बडादशैँ आजदेखि सुरु, घटस्थापनाको साइत ११:४७ बजे
आज (असोज २५ गते, आइतबार) देखि नेपालीहरूको महान् पर्व बडादसैँ विधिवत् रूपमा सुरु भएको छ। देशभर घटस्थापना गरी जमरा राखिँदै गर्दा मधेश प्रदेशका ३८ पालिकाका करिब ११ हजार ४ सय कर्मचारी चालु आर्थिक वर्षको बजेट पेस नभएका कारण दशैँमा तलब र भत्ता पाउन नसक्ने अवस्थामा पुगेका छन्। यो पर्व आश्विन शुक्ल पूर्णिमासम्म १५ दिन धुमधामका साथ मनाइन्छ।
नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिका अनुसार, घटस्थापनाको साइत बिहान ११:४७ बजे निर्धारण गरिएको छ। आज बिहानै नित्यकर्म समाप्त गरी नजिकको नदी वा चोखो स्थलबाट बालुवा वा माटो ल्याई गाईको गोबरले लिपपोत गरिएको पूजा कोठा अथवा दसैँ घरमा विधिपूर्वक राखेर त्यसमाथि यव अर्थात् जौँ रोप्ने परम्परा छ। यसलाई नै जमरा राख्ने भनिन्छ। यस वर्ष घटस्थापनाको दिन चित्रा नक्षत्र र वैधृति योग परेकाले घटस्थापना गर्नुअघि तिनको शान्ति गर्नुपर्ने धर्मशास्त्रविद्हरूले बताएका छन्।
मधेशका कर्मचारीमा चाडपर्वको चिन्ता
मधेश प्रदेशमा दशैंको समयमा भक्तिभाव र पूजापाठका साथै नाचगान र मनोरञ्जनको विशेष माहोल हुन्छ। लोक तथा पौराणिक कथामा आधारित नाचहरू मिथिला क्षेत्रमा मात्र नभई तराई मधेशमा सदियौंदेखि मनोरञ्जनको माध्यम बन्दै आएका छन्। तर, यस वर्ष बजेट अभावले ३८ पालिकाका ११ हजार ४ सय कर्मचारी तलबविहीन हुँदा चाडपर्वको खर्च व्यवस्थापनमा गम्भीर चुनौती थपिएको छ। यसले मधेशको चाडपर्वको रौनकलाई प्रभावित पार्ने देखिएको छ।
घट अर्थात् घडा स्थापना गरी त्यही घडामाथि शक्तिस्वरुपा दुर्गाको पूजा आराधना गरिने भएकाले आजको दिनलाई घटस्थापना भनिएको हो। यव अङ्कुर दुर्गा देवीको प्रिय वस्तु भएकाले आज यव रोपण गरी दुर्गालाई चढाएर विजयादशमीको दिन टीका प्रसादसितै समृद्धिको प्रतीक पहेँलो जमरा ग्रहण गरिन्छ। आज स्थापना गरिएको पूर्ण कलशको जलले अभिषेक गरी विजयादशमीका दिनमा दुर्गा देवीको प्रसाद ग्रहण गर्ने गरिन्छ।
धर्मशास्त्रविद् एवं नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिका पूर्वअध्यक्ष प्रा डा रामचन्द्र गौतमका अनुसार, जमरामा जौँबाहेक अरु अन्न रोप्ने शास्त्रीय विधि छैन। यद्यपि, कुल परम्पराअनुसार कसैले अन्य अन्न पनि जौँसितै रोप्ने गरेका छन्। जमरालाई आयुर्वेदिक औषधिमा समेत प्रयोग गरिने चलन छ।
समितिका अध्यक्ष सह प्रा डा पुरुषोत्तम भट्टराईले आज दिनभर चित्रा नक्षत्र परेकाले शास्त्रीय वचनअनुसार मध्याह्नकालमा अभिजित् मुहूर्तको साइत घटस्थापनाका लागि दिइएको जानकारी दिए। सूर्योदयकालमा प्रतिपदा भएका दिनमा घटस्थापना गर्नुपर्छ भन्ने शास्त्रीय मान्यताअनुसार नै समितिले आजको दिनलाई घटस्थापना भनी निर्णय गरेको उनको भनाइ छ।
नवरात्रभर नवदुर्गाको पूजा
दसैँको अवसरमा नवरात्रभर दुर्गा देवीका तीन रूप महाकाली (शक्तिको प्रतीक), महालक्ष्मी (धनधान्य र ऐश्वर्यको प्रतीक) र महासरस्वती (विद्या र बुद्धिको प्रतीक) को विधिपूर्वक पूजा आराधना गरिन्छ। पौराणिक कथाअनुसार, देवी दुर्गाले आसुरी प्रवृत्तिको प्रतीकको रूपमा रहेका चण्ड, मुण्ड, शुम्भ, निशुम्भ र रक्तवीजलगायतका राक्षसलाई वध गर्न नौवटा रूप लिएकी थिइन्।
नवरात्रका नौ दिनमा दुर्गाका नौवटै रूप शैलपुत्री, ब्रह्मचारिणी, चन्द्रघण्टा, कुष्माण्डा, स्कन्दमाता, कात्यायनी, कालरात्रि, महागौरी र सिद्धिदात्रीको पूजा आराधना गर्ने गरिन्छ। यिनै नौवटै दुर्गाका रूपलाई नवदुर्गा पनि भनिन्छ। आसुरी एवं राक्षसी प्रवृत्तिबाट मानवलाई जोगाएकाले समस्त मानव जातिले नै दुर्गादेवीको पूजा आराधना गर्ने शास्त्रीय नियम रहेको प्रा डा गौतमले बताए। दुर्गा पूजा र दसैँ पर्व कुनै जात एवं धर्म विशेषको नभएको शास्त्रीय प्रमाण रहेको धर्मशास्त्रविद् एवं समितिका पूर्वअध्यक्ष गौतमले बताए। दसैँ पर्वलाई असत्यमाथि सत्य र आसुरी शक्तिमाथि दैवी शक्तिको विजयको प्रतीकका रूपमा मनाउने गरिन्छ। दुर्गाको प्रतीकका रूपमा आजको दिनदेखि महानवमीसम्म प्रत्येक दिन छुट्टाछुट्टै गरी नौवटी कन्याको पूजासमेत गर्ने गरिन्छ। यसरी पूजा गरिने कन्या दुई वर्षमाथिका हुनुपर्ने शास्त्रीय विधान छ।
नवरात्रभर दुर्गा सप्तशती चण्डी, श्रीमद्देवीभागवत र अन्य देवी स्तोत्र एवं स्तुतिहरूको पाठपारायण पनि गर्ने गरिन्छ। यस अवसरमा नक्साल भगवती, शोभा भगवती, नाला भगवती र पलाञ्चोक भगवतीलगायत देशभरका शक्तिपीठमा पूजा आराधना एवं दर्शन गर्ने भक्तजनको भीडसमेत लाग्ने गरेको छ।
दसैँका प्रमुख दिन र साइत
- घटस्थापना: असोज २५ गते, आइतबार बिहान ११:४७ बजे।
- झण्डा फेर्ने शुभसाइत: असोज २६ गते सोमबार बिहान १०:०७ बजे पश्चिम मोहडा फर्काएर।
- श्रीपचलीभैरव यात्रा: असोज २९ गते बिहीबार।
- फूलपाती: असोज ३१ गते, शनिबार। श्री तुलजाभवानी यात्राको शुभसाइत बिहान ७:३७ बजे र स्थिरासनको शुभसाइत बिहान १०:३९ बजे।
- महाष्टमी: कात्तिक १ गते, आइतबार।
- महानवमी: कात्तिक ३ गते, मंगलबार।
- विजयादशमी: कात्तिक ४ गते, बुधबार। देवी विसर्जनको साइत बिहान ८:४९ बजे। टीका प्रसाद ग्रहणका लागि उत्तम साइत बिहान १०:२६ बजे। टीका लगाइदिने र लगाइमाग्ने व्यक्ति पश्चिम मोहडा फर्किनुपर्नेछ।
- कोजाग्रत पूर्णिमा: विजयादशमीदेखि कोजाग्रत पूर्णिमासम्म मान्यजनबाट टीका, जमरा र आशीर्वाद ग्रहण गरिन्छ। पूर्णिमाका दिन धनधान्यकी प्रतीक महालक्ष्मीको व्रत बसी रात्रिमा जाग्राम रहेर पूजा लगाई दशैंको समापन गरिन्छ। यस दिन जाग्राम बस्ने मानिसलाई लक्ष्मीले धनधान्य दिई सम्पन्न बनाइदिने धार्मिक विश्वास छ। आजको दिन घटस्थापना गरेर राखेको जमरा कोजाग्रत पूर्णिमाकै दिन चोखो स्थानमा लगी विसर्जन गरिन्छ।
परम्पराअनुसार काठमाडौँको हनुमानढोका दरबारमा रहेको दसैँ घरमा आजैदेखि वैदिक विधिअनुसार जमरा राखी शक्तिस्वरुपा दुर्गा देवीको पूजा आराधना सुरु हुन्छ। आइतबार बिहान चित्रा नक्षत्र र वैधृति योगको पूजा एवं हवन गरी समितिले दिएको साइतमा घटस्थापना गरिने हनुमानढोका दरबार हेरचाह अड्डाका प्रमुख जयन्ती श्रेष्ठ प्रधानको भनाइ छ।
बडादसैँलाई पारिवारिक पुनर्मिलनको पर्वका रूपमा समेत लिइन्छ। रोजगारी, अध्ययन एवं अन्य काम विशेषले आफ्नो घर बाहिर रहेका मानिसहरू दशैँको अवसर पारेर घर फर्कने क्रम सुरु भएको छ। धेरैजसो शैक्षिक संस्थाले दसैँका अवसरमा आजैदेखि सार्वजनिक बिदा दिने गरेकाले राजधानी र सहरी क्षेत्रबाट आ-आफ्ना थातथलो फर्कने मानिसको लाम देखिन्छ। मधेश प्रदेशमा बजेट पेस नभएसम्म कर्मचारीको तलब र भत्ताको समस्या यथावत् रहनेछ, जसले चाडपर्वको उत्साहमा कमी ल्याउनेछ।
