नेपाल राष्ट्र बैंकका अनुसार, सन् २०२६ को मध्य अगस्टमा मधेश प्रदेशमा ६.९४ प्रतिशतले मूल्यवृद्धि हुँदा जनकपुरका न्यून आय भएका परिवारलाई दशैँको किनमेल धान्न सकस परेको छ। दैनिक उपभोग्य वस्तुको मूल्य अकासिँदा चाडपर्वको खर्च धान्न उनीहरूलाई धौधौ भएको हो।
यो मूल्यवृद्धिले विशेषगरी दैनिक ज्यालादारीमा निर्भर श्रमिक र कम आय भएका परिवारको जीवनयापनमा प्रत्यक्ष असर पारेको छ। नेपाल राष्ट्र बैंकको तथ्यांकअनुसार, सन् २०२६ को मध्य अगस्टमा उपभोक्ता मूल्यवृद्धि ५.९६ प्रतिशत थियो, जुन अघिल्लो वर्षको सोही अवधिको १.६८ प्रतिशतभन्दा बढी हो।
खाद्य वस्तुको मूल्यवृद्धि र क्रयशक्तिमा असर
मुद्रास्फीतिको सबैभन्दा ठूलो असर खाद्य तथा पेय पदार्थमा देखिएको छ। सन् २०२६ को मध्य अगस्टमा खाद्य तथा पेय पदार्थको मुद्रास्फीति ६.७७ प्रतिशत थियो। यसले घ्यू, तेल, फलफूल, मासु र तरकारी जस्ता दशैँमा बढी खपत हुने वस्तुहरूको मूल्यमा उल्लेख्य वृद्धि गराएको छ।
घ्यू र तेलको मूल्य १५.६२ प्रतिशत, फलफूलको मूल्य १५.३९ प्रतिशत, मासु र माछाको मूल्य ८.६५ प्रतिशत र तरकारीको मूल्य ६.९० प्रतिशतले बढेको छ। यी अत्यावश्यक वस्तुहरूको मूल्यवृद्धिले न्यून आय भएका परिवारहरूको क्रयशक्ति घटाएको छ। उनीहरूलाई आधारभूत आवश्यकताहरू पूरा गर्न नै धौधौ भएको छ।
दशैँको रौनक घट्दै, गरिबी बढ्ने जोखिम
जनकपुरका बजारहरूमा दशैँको किनमेलको चहलपहल विगतका वर्षहरूमा जस्तो देखिँदैन। मुद्रास्फीतिका कारण धेरै परिवारले यस वर्ष दशैँको खर्च कटौती गर्नुपर्ने अवस्था आएको छ। यसले चाडपर्वको परम्परागत रौनकलाई समेत फिक्का बनाएको छ।
खाद्य मूल्यमा हुने १० प्रतिशतको वृद्धिले नेपालमा समग्र गरिबी ४ प्रतिशत बिन्दुले बढाउन सक्ने अनुमान छ। यसले मधेश प्रदेशका ग्रामीण भेगका किसान र श्रमिक परिवारमा थप आर्थिक दबाब सिर्जना गरेको छ। मुद्रास्फीतिले कम आय भएका घरपरिवार र दैनिक ज्यालादारीमा निर्भर व्यक्तिहरूको क्रयशक्ति घटाउँछ, जसले गर्दा उनीहरूलाई अन्य आधारभूत आवश्यकताहरू पूरा गर्न कम पैसा हुन्छ।
राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा मधेशको प्रभाव
मधेश प्रदेशको आर्थिक अवस्थाले राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा पनि ठूलो प्रभाव पार्छ। कृषि उत्पादन र भारतसँगको व्यापारिक नाकाका कारण मधेशको आर्थिक गतिविधिले समग्र देशको मूल्यवृद्धि र आपूर्ति श्रृंखलामा असर गर्छ। यस क्षेत्रका जनताको क्रयशक्ति घट्दा राष्ट्रिय बजारमा पनि माग कम भई आर्थिक वृद्धिमा सुस्तता आउन सक्छ।
अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष (IMF) र एसियाली विकास बैंक (ADB) दुवैले सन् २०२६ मा नेपालको आर्थिक वृद्धिदर घट्ने अनुमान गरेका छन्। IMF ले ३.६ प्रतिशत र ADB ले २.७ प्रतिशतमा झर्ने अनुमान गरेको छ। IMF ले सन् २०२६ मा उपभोक्ता मुद्रास्फीति ३.१ प्रतिशतमा झर्ने अनुमान गरे पनि सन् २०२७ मा यो ५.८ प्रतिशतमा पुग्ने प्रक्षेपण गरेको छ। ADB ले आर्थिक वर्ष २०२६ मा मुद्रास्फीति ३.७ प्रतिशत रहने र आर्थिक वर्ष २०२७ मा ४.५ प्रतिशत पुग्ने अनुमान गरेको छ।
आगामी सन् २०२७ सम्ममा नेपालको आर्थिक वृद्धिदरमा सामान्य सुधार आउने IMF र ADB दुवैको प्रक्षेपण छ। IMF ले सन् २०२७ मा मुद्रास्फीति ५.८ प्रतिशतमा पुग्ने अनुमान गरेको छ भने ADB ले सन् २०२७ मा GDP वृद्धिदर ५.० प्रतिशतमा पुग्ने अनुमान गरेको छ। जनकपुरका परिवारहरूले महँगीसँग जुध्दै चाडपर्व मनाउनुपर्ने बाध्यता देखिएको छ।
