चालु आर्थिक वर्षको तेस्रो त्रैमासिक (चैत मसान्त) सम्ममा नेपाल बैंकले २ अर्ब ७९ करोड २९ लाख रुपैयाँ खुद नाफा कमाएको छ। यो अघिल्लो वर्षको सोही अवधिको तुलनामा ०.३४ प्रतिशतले बढी हो। यस अवधिमा बैंकको सञ्चालन नाफा पनि बढेको छ। नेपालको बैंकिङ क्षेत्रमा, विशेषगरी सरकारी स्वामित्वका बैंकहरूले सधैं नै ठूलो महत्व राखेका छन्, र नेपाल बैंक, मुलुकको पहिलो बैंकको हैसियतले, यसको प्रदर्शनले समग्र वित्तीय स्वास्थ्यको एक महत्वपूर्ण सूचकको रूपमा काम गर्दछ। यस सामान्य वृद्धिलाई थप विस्तृत रूपमा हेर्न आवश्यक छ, किनकि यसले बैंकको कार्यकुशलता र बजारमा यसको स्थितिको बारेमा धेरै कुरा बताउँछ।
नेपाल बैंकको नौ महिनाको वित्तीय प्रदर्शन: मुख्य तथ्यांकहरू
- खुद नाफा: २ अर्ब ७९ करोड २९ लाख रुपैयाँ
- प्रतिसेयर आम्दानी (EPS): २५ रुपैयाँ ३४ पैसा
- सञ्चालन नाफा: ३ अर्ब ५० करोड रुपैयाँ (अघिल्लो वर्षको तुलनामा ०.३६% ले वृद्धि)
- निक्षेप: २ खर्ब ४८ अर्ब रुपैयाँ (०.९३% ले वृद्धि)
- कर्जा लगानी: २ खर्ब २१ अर्ब रुपैयाँ (३.१२% ले वृद्धि)
- निष्क्रिय कर्जा (NPF): २.१२%
नेपाल बैंकले सार्वजनिक गरेको वित्तीय विवरणअनुसार, चालु आर्थिक वर्षको नौ महिनामा बैंकको खुद नाफा अघिल्लो आर्थिक वर्षको सोही अवधिको तुलनामा ०.३४ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ। समीक्षा अवधिमा बैंकले २ अर्ब ७९ करोड २९ लाख रुपैयाँ खुद नाफा आर्जन गरेको हो। बैंकको सञ्चालन नाफा पनि ०.३६ प्रतिशतले बढेर ३ अर्ब ५० करोड रुपैयाँ पुगेको छ। यो वृद्धि सामान्य भए पनि, नेपालको वर्तमान आर्थिक परिदृश्यमा, जहाँ मुद्रास्फीति र विश्वव्यापी आर्थिक अनिश्चितताले प्रभाव पारेको छ, यसलाई सकारात्मक मान्नु पर्छ। नेपालमा बैंकिङ क्षेत्रले सधैं नै देशको आर्थिक विकासमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ, र यसको स्थिरताले समग्र अर्थतन्त्रलाई टेवा पुर्याउँछ।
बैंकको निक्षेप संकलनमा सामान्य वृद्धि देखिएको छ। चैत मसान्तसम्ममा बैंकले २ खर्ब ४८ अर्ब रुपैयाँ निक्षेप संकलन गरेको छ, जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा ०.९३ प्रतिशतले बढी हो। यस्तै, कर्जा लगानी पनि ३.१२ प्रतिशतले बढेर २ खर्ब २१ अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ। निक्षेपको तुलनामा कर्जा लगानीमा बढी वृद्धि हुनुले बैंकको सक्रियतालाई देखाउँछ, तर यसले तरलता व्यवस्थापनमा पनि चुनौती थप्न सक्छ। नेपालमा, विशेषगरी साना तथा मझौला उद्योगहरूले बैंकबाट ऋण लिने गर्दछन्, र यसरी कर्जा विस्तार हुनुले उनीहरूको व्यवसायिक गतिविधिमा सकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ, जसले रोजगारी सिर्जना र आर्थिक गतिविधिमा टेवा पुर्याउँछ।
प्रतिसेयर आम्दानी र वित्तीय सूचक: नेपाल बैंकको सबलता
यस अवधिमा बैंकको वार्षिक प्रतिसेयर आम्दानी (EPS) २५ रुपैयाँ ३४ पैसा कायम भएको छ। अघिल्लो वर्षको तुलनामा यो सामान्य वृद्धि हो। बैंकको निष्कृि्कय कर्जा (NPF) २.१२ प्रतिशतमा सीमित रहेको छ, जुन वित्तीय स्थायित्वका लागि सकारात्मक संकेत हो। बैंकको पुँजी पर्याप्तता अनुपात (Capital Adequacy Ratio) पनि नियामक व्यवस्थाअनुसार कायम छ। यी सूचकहरूले बैंकको वित्तीय सुदृढता र जोखिम व्यवस्थापन क्षमतालाई दर्शाउँछन्। नेपाल राष्ट्र बैंकले तोकेको न्यूनतम पुँजी पर्याप्तता अनुपात कायम राख्नु बैंकहरूको लागि अनिवार्य छ, र यसको पालनाले निक्षेपकर्ताहरूको विश्वास बढाउँछ।
प्रतिसेयर आम्दानीमा सानो वृद्धि भए पनि, यसले शेयरधनीहरूलाई राम्रो प्रतिफल दिने सम्भावनालाई इंगित गर्दछ। निष्कृि्कय कर्जाको कम प्रतिशतले बैंकले दिएका ऋणहरू समयमै फर्किरहेका छन् भन्ने देखाउँछ, जुन एक स्वस्थ बैंकिङ प्रणालीको लागि अत्यन्तै महत्वपूर्ण छ। नेपालमा, विशेषगरी कोभिड-१९ महामारीपछि, धेरै व्यवसायहरू आर्थिक कठिनाइमा परेका थिए, जसले गर्दा निष्कृि्कय कर्जा बढ्ने खतरा थियो। यस सन्दर्भमा, नेपाल बैंकको २.१२% NPF एक प्रशंसनीय उपलब्धि हो।
अर्थतन्त्रमा नेपाल बैंकको भूमिका: एक ऐतिहासिक परिप्रेक्ष्य
नेपाल बैंक, मुलुकको पहिलो बैंकको रुपमा, नेपाली अर्थतन्त्रमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्दै आएको छ। यसको नाफामा भएको सामान्य वृद्धिले यसको वित्तीय सुदृढतालाई दर्शाउँछ। यद्यपि, समग्र बैंकिङ क्षेत्रमा देखिएको तरलताको चाप र ब्याजदरको उतारचढावको प्रभाव नेपाल बैंकमा पनि परेको देखिन्छ। नेपालमा बैंकिङको इतिहास सन् १९३७ मा नेपाल बैंकको स्थापनाबाट सुरु भएको हो। यसले देशको आर्थिक विकासमा, विशेषगरी औद्योगिकीकरण र पूर्वाधार विकासमा, महत्वपूर्ण योगदान पुर्याएको छ। सरकारी स्वामित्वको बैंकको रूपमा, यसले ग्रामीण क्षेत्रहरूमा पनि वित्तीय सेवा विस्तार गर्नमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ, जसले वित्तीय समावेशिता बढाउँछ।
तरलताको चाप, जसको अर्थ बैंकहरूसँग ऋण दिन वा आफ्नो दायित्व पूरा गर्न पर्याप्त पैसा नहुनु हो, नेपालको बैंकिङ क्षेत्रको लागि एक पुरानो समस्या हो। यसले ब्याजदरलाई पनि अस्थिर बनाउँछ, जसले व्यवसाय र उपभोक्ता दुवैलाई असर गर्छ। नेपाल बैंक, ठूलो शाखा सञ्जाल र ग्राहक आधार भएकोले, यस तरलता व्यवस्थापनमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। यसको नाफामा सानो वृद्धिले यसलाई थप पुँजी निर्माण गर्न र सम्भावित तरलता संकटको सामना गर्न मद्दत गर्दछ।
विश्लेषकको भनाइ: भविष्यको बाटो
एक वरिष्ठ बैंकरले भने, “नेपाल बैंकले यो चुनौतीपूर्ण आर्थिक वातावरणमा पनि आफ्नो नाफा कायम राख्नु सकारात्मक पक्ष हो। यद्यपि, कर्जाको गुणस्तर र निक्षेप वृद्धिको गतिलाई अझ बढाउनुपर्ने आवश्यकता छ।” यो भनाइले बैंकको वर्तमान स्थितिको एक सन्तुलित मूल्यांकन प्रस्तुत गर्दछ। यसले बैंकको व्यवस्थापनलाई थप सुधारका लागि उत्प्रेरित गर्दछ।
उनले थपे, “डिजिटल बैंकिङ र प्रविधिको प्रयोगमा थप लगानीले बैंकलाई प्रतिस्पर्धामा अगाडि रहन र ग्राहकहरूको बदलँदो आवश्यकता पूरा गर्न मद्दत गर्नेछ।” नेपालमा, विशेषगरी युवा पुस्ताले डिजिटल बैंकिङ सेवाहरूको प्रयोगमा बढी रुचि देखाउँछन्। यसमा लगानी गर्दा नेपाल बैंकले नयाँ ग्राहकहरूलाई आकर्षित गर्न सक्छ र सञ्चालन लागत घटाउन सक्छ। यसका साथै, बैंकले आफ्नो शाखा सञ्जाललाई थप कुशल बनाउन र ग्राहक सेवालाई सुदृढ गर्नुपर्नेछ।
आगामी दिनमा नेपाल बैंकको रणनीतिक दिशा
आगामी दिनमा बैंकले आफ्नो सेवा विस्तार, प्रविधिमा लगानी र ग्राहक सेवालाई थप प्रभावकारी बनाउँदै लैजाने अपेक्षा गरिएको छ। यसले गर्दा बैंकको आम्दानी र नाफामा थप सुधार आउने देखिन्छ। नेपालको आर्थिक विकासको गतिलाई हेर्दा, बैंकहरूले सधैं नै ठूलो भूमिका खेल्नेछन्। नेपाल बैंकले आफ्नो ऐतिहासिक विरासतलाई कायम राख्दै, आधुनिक बैंकिङ प्रविधिको अपनाएर, र ग्राहक-केन्द्रित सेवा प्रदान गरेर आफ्नो बजार हिस्सालाई थप सुदृढ गर्न सक्छ।
यसका लागि, बैंकले विशेषगरी साना तथा मझौला व्यवसायहरू (SMEs) लाई लक्षित गरी विशेष कर्जा योजनाहरू ल्याउन सक्छ, जसले रोजगारी सिर्जनामा प्रत्यक्ष योगदान पुर्याउँछ। साथै, नेपाल सरकारले डिजिटल नेपालको परिकल्पनालाई अगाडि बढाउँदै गर्दा, नेपाल बैंकले यस अभियानमा सक्रिय भूमिका खेल्नुपर्छ। यसले गर्दा निक्षेप संकलनमा वृद्धि हुनेछ र बैंकको आम्दानीका स्रोतहरू विविधीकरण हुनेछन्।
