सामाजिक सञ्जालमा कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) को दुरुपयोग बढ्दै गएको छ। नेपाल प्रहरीले यस विषयमा गम्भीर ध्यानाकर्षण भएको जनाएको छ। पछिल्लो समय एआई प्रयोग गरेर प्रहरीको लोगो, पोसाक र दर्ज्यानी चिन्हहरू तोडमोड गरी भ्रामक सामग्री बनाउने र फैलाउने क्रम बढेको छ। यसले समाजमा भ्रम र अफवाह फैलाउने सम्भावना रहेको भन्दै प्रहरीले सबैलाई सजग रहन आग्रह गरेको छ। सुरक्षाजस्तो संवेदनशील विषयमा नागरिकलाई सूचित गराउनु सबैको साझा जिम्मेवारी भए पनि एआईको दुरुपयोगले यसलाई नकारात्मक असर पारेको छ।
एआईको बढ्दो प्रयोग र दुरुपयोग
प्रविधिको विकाससँगै कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) को प्रयोग दैनिक जीवनका विभिन्न पक्षमा बढ्दै गएको छ। यसले कामलाई सजिलो बनाएको छ भने नयाँ सम्भावनाका ढोका खोलेको छ। तर, यसको दुरुपयोगले भने चिन्ता बढाएको छ। विशेषगरी, सामाजिक सञ्जालमा एआई प्रयोग गरेर गलत सूचना, भ्रामक सामग्री र दुष्प्रचार फैलाउने कार्य बढेको छ। नेपाल प्रहरीले यस्ता गतिविधिप्रति आफ्नो ध्यानाकर्षण भएको र यसलाई नियन्त्रण गर्न आवश्यक कदम चाल्ने जनाएको छ।
प्रहरीका अनुसार, एआईको प्रयोगबाट नेपाल प्रहरीको लोगो, पोसाक र दर्ज्यानी चिन्हहरूलाई तोडमोड गरी बनाइएका भ्रामक सामग्रीहरू विशेषगरी सामाजिक सञ्जालमा व्यापक रूपमा फैलिरहेका छन्। यस्ता सामग्रीले आम नागरिकमाझ प्रहरीको छविमाथि प्रश्नचिन्ह खडा गर्ने र समाजमा अनावश्यक भ्रम तथा अफवाह फैलाउने जोखिम रहेको छ। यसले सुरक्षा निकायको विश्वसनीयतामाथि समेत आँच पुर्याउन सक्ने प्रहरीको ठहर छ।
प्रहरीको चेतावनीको अर्थ के हो?
नेपाल प्रहरीले जारी गरेको विज्ञप्तिमा एआईको दुरुपयोग गरी बनाइएका भ्रामक सामग्रीप्रति सजग रहन आग्रह गरिएको छ। यसको अर्थ हो कि यस्ता सामग्री बनाउने र फैलाउने व्यक्तिहरूलाई कानुनी कारबाहीको दायरामा ल्याइनेछ। प्रहरीले सूचना प्रविधि ऐन २०७२ लगायतका प्रचलित कानुनअनुसार यस्ता कार्यलाई दण्डनीय मानेको छ। यसले गर्दा, एआई प्रयोग गरेर कसैलाई पनि हानि पुर्याउने वा समाजमा भ्रम फैलाउने नियतले सामग्री बनाउनु हुँदैन।
यो चेतावनी विशेषगरी युवा पुस्ताका लागि महत्वपूर्ण छ, जसले प्रविधिको प्रयोगमा बढी सक्रियता देखाउँछन्। उनीहरूले एआईका नयाँ नयाँ प्रयोगहरू गरिरहेका हुन्छन्। तर, यो प्रयोग जिम्मेवार र नैतिक हुनुपर्छ। प्रहरीको यो कदमले युवाहरूलाई प्रविधिको सही प्रयोगतर्फ प्रेरित गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
समाजमा एआई दुरुपयोगका असर
एआईको दुरुपयोगले समाजमा अनेकौं नकारात्मक असर पार्न सक्छ। यसले गलत सूचनाको प्रवाह बढाउँछ, जसले मानिसहरूको निर्णय क्षमतालाई प्रभावित गर्न सक्छ। विशेषगरी, राजनीतिक र सामाजिक मुद्दाहरूमा गलत प्रचारले समाजमा द्वन्द्व र अशान्ति निम्त्याउन सक्छ। प्रहरी जस्ता सुरक्षा निकायलाई लक्षित गरी बनाइएका भ्रामक सामग्रीले नागरिकहरूको सुरक्षामाथि नै प्रश्न उठाउन सक्छ।
यसबाहेक, एआईको दुरुपयोगले व्यक्तिको गोपनीयता र प्रतिष्ठामाथि पनि धावा बोल्न सक्छ। डीपफेकजस्ता प्रविधि प्रयोग गरेर कसैको चरित्र हत्या गर्न वा बदनाम गर्न सकिन्छ। यसले गर्दा, एआईको प्रयोगलाई नियमन गर्न र दुरुपयोग रोक्नका लागि कडा कदम चाल्नु आवश्यक छ। प्रहरीको यो चेतावनी त्यसैको एक प्रारम्भिक कदम हो।
हामीले के गर्नुपर्छ?
एआईको दुरुपयोग रोक्नका लागि प्रहरीको कदम स्वागतयोग्य छ। तर, यो केवल प्रहरीको जिम्मेवारी मात्र होइन। यो आम नागरिकको पनि कर्तव्य हो कि हामीले अनलाइनमा देख्ने वा सुन्ने हरेक कुरालाई सत्य नमान्नुपर्छ। सूचनाको सत्यता जाँच्नुपर्छ र शंकास्पद सामग्रीलाई सेयर गर्नुहुँदैन।
साथै, प्रविधिको प्रयोग गर्ने सबैले यसको नैतिक र जिम्मेवार प्रयोगबारे सचेत हुनुपर्छ। एआईको क्षमतालाई सकारात्मक काममा लगाउनुपर्छ, न कि समाजमा भ्रम फैलाउन वा कसैलाई हानि पुर्याउन। यसका लागि सचेतना कार्यक्रम र शिक्षा पनि आवश्यक छ, ताकि सबैलाई एआईको सही प्रयोगबारे जानकारी होस्।
