आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो दुई महिना (मध्य-जुलाईदेखि मध्य-सेप्टेम्बर २०२६) मा वीरगञ्ज भन्सार नाकाबाट पेट्रोलियम आयात ७३ प्रतिशतले बढेर ६५.४७ अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ, जसले मधेश प्रदेशको व्यापारिक गतिविधिमा ठूलो प्रभाव पारेको छ। यद्यपि, यस अवधिमा पेट्रोलियम आयातबाट प्राप्त राजस्वमा भने सामान्य वृद्धि मात्र भएको भन्सार विभागले जनाएको छ।
नेपालको प्रमुख व्यापारिक नाका वीरगञ्जबाट इन्धनको आयातमा उल्लेख्य वृद्धि हुनुले मधेश प्रदेश र समग्र तराई क्षेत्रमा यातायात, उद्योग तथा पूर्वाधार विकासका गतिविधिहरू बढेको संकेत गर्दछ। यसले यहाँको स्थानीय अर्थतन्त्रमा सकारात्मक प्रभाव पार्ने अपेक्षा गरिएको छ।
पृष्ठभूमि
- आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को पहिलो दुई महिनामा वीरगञ्ज भन्सार कार्यालयबाट २६.३३ अर्ब रुपैयाँ बराबरको पेट्रोलियम पदार्थ आयात भएको थियो।
- आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को ११ महिनामा नेपालको कुल निर्यात २७७.९६ अर्ब रुपैयाँ रहेकोमा इन्धन आयात २९७.७९ अर्ब रुपैयाँ पुगेको थियो।
- नेपाल आयल निगमले श्रावण २०२६ मा ५७,३१६ टन एलपी ग्यास आयात गरेको थियो, जुन अघिल्लो वर्षको सोही महिनाको तुलनामा करिब ९ लाख सिलिन्डर बढी हो।
पेट्रोलियम आयातमा ७३ प्रतिशतको वृद्धि
भन्सार विभागका अनुसार, आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो दुई महिनामा नेपालको पेट्रोलियम आयात बिल ७३ प्रतिशतले बढेर ६५.४७ अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को सोही अवधिमा पेट्रोलियम पदार्थको आयात ३७.८४ अर्ब रुपैयाँ थियो। यस अवधिमा डिजेल आयातमा ८८ प्रतिशत, पेट्रोलमा ५२.४५ प्रतिशत र हवाई इन्धनमा ८३ प्रतिशतले खर्च बढेको छ।
परिमाणका हिसाबले, यस अवधिमा करिब १८५,४५६ किलोलिटर डिजेल, १२५,४९७ किलोलिटर पेट्रोल र ३३,००० किलोलिटर हवाई इन्धन आयात भएको छ। नेपाल आयल निगमका अनुसार, एलपी ग्यासको आयात पनि ७० प्रतिशतले बढेर १६.०२ अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ, जुन अघिल्लो वर्ष ९.४३ अर्ब रुपैयाँ थियो।
राजस्व संकलन र व्यापार घाटा
वीरगञ्ज भन्सार कार्यालयले असोज महिनामा २६.७२ अर्ब रुपैयाँ राजस्व संकलन गरेको छ, जुन मासिक लक्ष्य २६.४६ अर्ब रुपैयाँभन्दा १.०२ प्रतिशतले बढी हो। वीरगञ्ज भन्सार कार्यालयका प्रमुख भन्सार प्रशासक कृष्णप्रसाद मैनालीका अनुसार, असोजमा इन्धन आयातबाट मात्र २.२९ अर्ब रुपैयाँ राजस्व संकलन भएको छ।
भन्सार विभागका अनुसार, आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो दुई महिनामा कुल आयात ४०१.५१ अर्ब रुपैयाँ रहेकोमा पेट्रोलियम पदार्थको आयातले १६.३१ प्रतिशत हिस्सा ओगटेको छ। सोही अवधिमा व्यापार घाटा २६.०२ प्रतिशतले बढेर ३२४.९३ अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय मूल्य र निगमको घाटा
नेपाल राष्ट्र बैंकका अनुसार, मध्य-सेप्टेम्बर २०२६ सम्ममा उपभोक्ता मूल्य मुद्रास्फीति ६.३ प्रतिशतले बढेको छ, जुन राष्ट्र बैंकको आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को ५.५ प्रतिशतको लक्ष्यभन्दा माथि छ। अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य सेप्टेम्बर २०२६ मा प्रति ब्यारेल १२७.८० अमेरिकी डलर पुगेको छ, जुन सेप्टेम्बर २०२५ मा ६९.७ अमेरिकी डलर प्रति ब्यारेल थियो।
नेपाल आयल निगमले अक्टोबर १, २०२६ देखि लागू हुने गरी पेट्रोलियम पदार्थको खुद्रा मूल्य यथावत राख्ने निर्णय गरेको छ, यद्यपि भारतीय आयल कर्पोरेशन (आईओसी) बाट खरिद मूल्य बढेको छ। निगमले हालको अवस्थामा पाक्षिक ३.२० अर्ब रुपैयाँ घाटा हुने अनुमान गरेको छ।
वीरगञ्ज भन्सार कार्यालयका प्रमुख भन्सार प्रशासक कृष्णप्रसाद मैनालीले चाडपर्वको सिजन र भन्सार प्रक्रियालाई छिटो बनाउने उपायहरूले मासिक राजस्व लक्ष्य पूरा गर्न सहयोग पुर्याएको बताएका छन्।
अब के हुन्छ
नेपाल आयल निगमले आगामी १५ दिनका लागि (अक्टोबर २ देखि अक्टोबर १६, २०२६ सम्म) ३.२०३८ अर्ब रुपैयाँ घाटा हुने अनुमान गरेको छ। निगमले आर्थिक वर्षको सुरुदेखि असोज मसान्तसम्म कुल ७.४६ अर्ब रुपैयाँको खुद घाटा हुने अनुमान गरेको छ।
