राजनीतिक विश्लेषक सीके लालले प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह (बालेन) नेतृत्वको सरकारमाथि ‘कार्यसूचीको अभाव’, ‘व्यवस्थापन कमजोरी’ र ‘सम्राट शैली’ भन्दै गरेको टिप्पणी उनको पुरानो विश्लेषणजस्तै ‘ग्राउन्ड रियालिटी’ भन्दा टाढा रहेको पाइएको छ। कान्तिपुरमा प्रकाशित अन्तर्वार्तामा लालले बालेन सरकारको आलोचना गरेका थिए।
निर्वाचनका बेला मधेस र देशभरको राजनीतिलाई ‘जातीय क्लस्टर’ को संकुचित कोठाभित्र थुनेर गरिएको उनको भविष्यवाणी जसरी ब्यालेट बक्सले गलत साबित गरिदिएको थियो, ठिक त्यसरी नै बालेन सरकारमाथिको उनको यो नयाँ टिप्पणी पनि वर्तमान राजनीतिक मनोविज्ञानसँग मेल खाँदैन। मधेसदेखि काठमाडौँसम्मका सचेत नागरिक र विशेषगरी नयाँ पुस्ता (Gen-Z) ले जात, थर र पुरानो राजनीतिक समीकरणलाई लत्याएर प्रत्यक्ष डेलिभरी र परिवर्तनको पक्षमा ऐतिहासिक मत खन्याइदिएका थिए।
जातीय क्लस्टरको असफल गणित
निर्वाचनको पूर्वसन्ध्यामा सीके लालले कुन जात, कुन समुदाय र कुन भूगोलको भोट कता जान्छ भन्दै परम्परागत जातीय क्याल्कुलेटर चलाएर परिणामको दाबी गरेका थिए। तर, मधेसका मतदाताले जात वा परम्परागत दलीय समीकरणभन्दा विकास, सुशासन र प्रत्यक्ष डेलिभरीलाई प्राथमिकता दिए। यसले लालको विश्लेषणात्मक सिद्धान्त त्यतिबेलै असान्दर्भिक साबित भएको थियो।
आज फेरि त्यही असफल चस्मा लगाएर उनी बालेन सरकारको मूल्यांकन गर्न निस्किएका छन्, जसले समाज र मतदाताको बदलिँदो प्राथमिकतालाई बुझ्न नसकेको देखिन्छ। यो परिवर्तन बालेन शाहको उदयमा पनि प्रतिविम्बित भएको छ, जहाँ मतदाताले पुरानो राजनीतिक शैलीलाई अस्वीकार गर्दै नयाँ नेतृत्वलाई अवसर दिएका छन्।
केपी ओली र लालको वैचारिक जडता
लालको विश्लेषण गर्ने ढाँचा र नेकपा एमालेका अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीको राजनीतिक शैलीमा अनौठो समानता देखिएको छ। जसरी केपी ओली आफ्नै आत्मरति, पुराना उखान-टुक्का र परम्परागत दलीय धङधङीबाट बाहिर निस्कन सकेका छैनन्, ठीक त्यसैगरी सीके लाल पनि राजनीतिलाई केवल परम्परागत दलीय संयन्त्र र बौद्धिक गन्थनको दायराबाट मात्र हेर्ने हठमा बाँधिएका छन्।
यी दुवैको बुझाइ आजको समय र आधुनिक राजनीतिक मनोविज्ञानसँग मेल खाँदैन। यसले पुरानो वैचारिक जडताले नयाँ राजनीतिक यथार्थलाई कसरी हेर्छ भन्ने स्पष्ट पार्छ।
‘सम्राट शैली’ कि सिन्डिकेटमाथिको प्रहार?
सीके लालले प्रधानमन्त्री बालेनलाई ‘आजको युगमा सम्राटको शैलीमा शासन चलाउन खोजेको’ आरोप लगाएका छन्। तर यथार्थमा दशकौँदेखि जनतालाई झुटा भाषण र आश्वासनको व्यापार गरेर लुटिरहेका पुराना दलहरूको ‘सिन्डिकेट’ भत्काउनुलाई बौद्धिक वृत्तले ‘सम्राट शैली’ देख्नु विडम्बनापूर्ण छ।
बालेनले माइकिङ गरेर फोस्रा गफ दिएका छैनन्, बरु काम गरेर परिणाम देखाइरहेका छन्। जनताले भाषण गर्ने ‘नेता’ होइन, प्रणाली बसाल्ने ‘डेलिभरी म्यान’ खोजेका हुन्, जुन कुरा परम्परागत विश्लेषकहरूको दिमागमा अटाउन सकेको छैन। यो टिप्पणीले पुरानो राजनीतिक संरचनामाथि बालेनले गरेको प्रहारलाई कसरी हेरिएको छ भन्ने देखाउँछ।
प्राविधिक सोचलाई कमजोरी देख्ने दृष्टि
प्रधानमन्त्रीको इन्जिनियरिङ पृष्ठभूमिलाई लिएर ‘प्राविधिक सोचले मात्र देश चल्दैन’ भन्दै टिप्पणी गर्नु अर्को हास्यास्पद तर्क हो। वर्षौँदेखि सिद्धान्त र भाषण मात्र छाट्ने नेताहरूले देशलाई कुन खाडलमा पुर्याए भन्ने तथ्य लालले बिर्सिएका छन्।
आजको देशलाई योजना, व्यवस्थापन, तथ्यांक र कार्यान्वयन गर्ने प्राविधिक कुशलता चाहिएको छ। सरकारी कार्यालयका ढिलासुस्ती अन्त्य गर्ने, डिजिटल सेवा प्रवाह गर्ने र नीतिगत भ्रष्टाचार रोक्ने बालेन सरकारको कदमलाई ‘अभाव’ भन्नु आफ्नै पूर्वग्रह पुष्टि गर्ने प्रयास मात्र हो। जब समाज र मतदाता पुरानो सोचभन्दा धेरै अगाडि बढिसके, तब अझै पनि २०४६ सालकै दलीय मोडल र जातीय क्लस्टरको तुलो लिएर नयाँ पुस्ताको सरकार नाप्न खोज्नु बौद्धिक दिवालियापनबाहेक केही हुन सक्दैन।
सीके लालका भविष्यवाणीहरू जसरी चुनावी मैदानमा फेल भए, बालेन सरकारप्रतिको उनको यो नकारात्मक टिप्पणी पनि समयक्रमसँगै असान्दर्भिक बन्ने निश्चित छ।
