चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको घडियाल गोही प्रजनन केन्द्रबाट ४५ वर्षमा दुई हजार ३१५ गोही विभिन्न नदीमा छाडिएका छन्। सन् १९८१ देखि सुरु भएको यो कार्यक्रम अन्तर्गत आठ नदीमा गोही छोडिएको छ। राप्ती नदीमा सबैभन्दा बढी एक हजार ५६० गोही छाडिए।
चालु आर्थिक वर्षमा मात्र २२५ गोही नदीमा छाडिए। यसमा १४ भाले र २११ पोथी थिए। सूचना अधिकारी अविनास थापा मगरका अनुसार, नारायणीमा ४१९, सप्तकोशीमा ११५, बबहीमा ११०, कर्णालीमा ४१, कालीगण्डकीमा ३५, शुक्लाफाँटाको चौधारामा २५ र बाँकेको राप्तीमा १० गोही छोडिए।
यस वर्षका गोही सन् २०२१ र २०२२ मा सङ्कलन गरिएका अण्डाबाट कोरलिएका हुन्। हरेक वर्ष गोही छाडे पनि नदीमा भेटिने सङ्ख्या बढ्न सकेको छैन। गत वर्ष राप्ती र नारायणीमा जम्मा ३६६ गोही भेटिए।
प्रजनन केन्द्रमा हाल ५०० गोही छन्। यस वर्ष १९६ अण्डाबाट १४६ बच्चा कोरलिए। घडियाल गोही सङ्कटापन्न सरीसृप हो।
एक समय पाकिस्तान, बङ्गलादेश, भुटान, म्यानमारमा पाइने घडियाल अहिले नेपाल र भारतमा मात्र छन्। सन् १९४० को दशकमा विश्वभर १० हजार गोही थिए। सन् १९७० सम्ममा यो सङ्ख्या दुई प्रतिशतमा झरेपछि संरक्षणमा चासो बढ्यो।
सन् १९७५ मा कसरामा घडियाल प्रजनन केन्द्र स्थापना भएको थियो। त्यतिखेर देशभर एक सयभन्दा कम घडियाल थिए।
थापामगरका अनुसार, नदीमा बढ्दो मानवीय चहलपहल, नदीजन्य पदार्थ उत्खनन र प्रदूषणले गोहीको बासस्थान असुरक्षित छ।
