विश्व बजारमा खाद्य वस्तुको मूल्य सन् २०२२ को अन्त्ययताकै उच्च बिन्दुमा पुगेको छ। संयुक्त राष्ट्रसंघको खाद्य तथा कृषि संगठन (एफएओ) का अनुसार अगस्टमा खाद्य मूल्य सूचकांक १३३.३ अंक पुगेको छ। यो जुलाईको तुलनामा १.९ प्रतिशत र गत वर्षको तुलनामा २.५ प्रतिशत बढी हो।
एफएओका अनुसार पाँचवटै प्रमुख वस्तु समूहमा मूल्य वृद्धि देखिएको छ। चरम मौसम, भूराजनीतिक तनाव तथा व्यापार र ढुवानी प्रणालीमा देखिएका अवरोधले कृषि उत्पादनको आपूर्ति जोखिम बढाएको छ। संयुक्त राष्ट्रसंघका महासचिवका प्रवक्ता स्टेफान दुजारिकले प्रतिकूल मौसमजन्य जोखिमले खाद्य मूल्य बढाएको बताए।
चिनीको मूल्यमा सबैभन्दा ठूलो वृद्धि
अगस्टमा चिनीको मूल्य सूचकांक ११.९ प्रतिशतले बढेर सन् २०२५ को जुनयताकै उच्च स्तरमा पुगेको छ। सन् २०२६/२७ को उत्पादन मौसममा विश्वव्यापी चिनी आपूर्तिबारे बढेको चिन्ताले मूल्य बढाएको एफएओले जनाएको छ। युरोपेली संघ र एसियामा अत्यधिक गर्मी, ब्राजिलमा उत्पादन घट्ने सम्भावना र भारतको आयात नीतिले मूल्य वृद्धिमा योगदान गरेको छ।
अन्नबालीको मूल्य सूचकांक २.२ प्रतिशतले बढेर सन् २०२४ को मेयताकै उच्च स्तरमा पुगेको छ। गहुँको मूल्य २.६ प्रतिशत बढेको छ। कृष्णसागर क्षेत्रबाट हुने निर्यात अवरोध, युरोपमा गर्मी र सुख्खा तथा अमेरिकी डलर कमजोर हुनुले गहुँको मूल्य बढाएको छ। मकैको मूल्य २.५ प्रतिशत बढेको छ। अमेरिका र युरोपेली संघमा उत्पादन घट्ने चिन्ता, इथानोल र पशु आहार उद्योगको माग तथा युक्रेनबाट हुने निर्यात अवरोधले मकैको मूल्य बढाएको छ।
वनस्पति तेलको मूल्य सूचकांक लगातार तेस्रो महिना ०.६ प्रतिशतले बढेको छ। यो सन् २०२२ को जुनयताकै उच्च स्तर हो। मासुको मूल्य १ प्रतिशत र दुग्धजन्य पदार्थको मूल्य २.३ प्रतिशतले बढेको छ। दुग्धजन्य पदार्थको मूल्य चार महिनापछि पहिलोपटक वृद्धि भएको हो।
उत्पादन उच्च रहे पनि जोखिम कायमै
खाद्य वस्तुको मूल्य बढे पनि अगस्टको एफएओ खाद्य मूल्य सूचकांक सन् २०२२ को मार्चमा कायम भएको कीर्तिमानी स्तरभन्दा १६.८ प्रतिशत कम छ। एफएओले सन् २०२६ को विश्वव्यापी अन्न उत्पादनको अनुमान जुलाईको तुलनामा ३४ लाख टनले घटाएको छ। यद्यपि कुल उत्पादन भने ऐतिहासिक रूपमा उच्च रहने अनुमान छ।
सन् २०२६ मा विश्वको अन्न उत्पादन २.९८ अर्ब मेट्रिक टन पुग्ने अनुमान छ। यो अहिलेसम्मकै दोस्रो ठूलो उत्पादन भए पनि गत वर्षको तुलनामा २ प्रतिशत कम हो। सन् २०२६/२७ को अन्त्यसम्म विश्वव्यापी अन्न मौज्दात ९४७.२० मिलियन टन पुग्ने प्रक्षेपण गरिएको छ। यो यसअघिको अनुमानभन्दा १.१ प्रतिशत कम हो।
जलवायु परिवर्तनजन्य जोखिम, क्षेत्रीय द्वन्द्व तथा व्यापार र ढुवानीमा देखिएका अवरोधले विश्व खाद्य बजारमा अनिश्चितता बढाएको छ। विश्वव्यापी कृषि उत्पादन उच्च रहने अनुमान भए पनि आपूर्ति शृंखलामा आउने अवरोध, प्रतिकूल मौसम र भूराजनीतिक तनावले आगामी दिनमा खाद्य वस्तुको मूल्यमा थप दबाब सिर्जना गर्न सक्ने देखिएको छ।
