होर्मुज जलसन्धिमा इरानको नियन्त्रण प्रयासले विश्व अर्थतन्त्रमा खतरनाक नजिर बस्ने चेतावनी अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले दिएका छन्। फिलिपिन्सको मनिलामा सुरु भएको आसियान विदेशमन्त्रीहरूको बैठकमा बोल्दै उनले अन्तर्राष्ट्रिय जलमार्गमा शुल्क असुल्ने वा शुल्क नतिरे जहाजमाथि आक्रमण गर्ने प्रवृत्ति अस्वीकार्य भएको बताए।
‘मध्यपूर्वमा यस्तो नजिर स्थापित भए विश्वका अन्य भागमा पनि दोहोरिन सक्छ,’ रुबियोले भने। उनले इरानले शान्ति सम्झौताका प्रतिबद्धताबाट पछि हटेको आरोप दोहोर्याए। तेहरानले अमेरिका र अन्य पक्षसँग वार्ताको प्रयास गरिरहेको उनले बताए।
आसियान बैठकमा अमेरिका, चीन, रुस, बेलायतका कूटनीतिज्ञ सहभागी छन्। मध्यपूर्वको द्वन्द्व, ऊर्जा सुरक्षा र क्षेत्रीय स्थिरतामा छलफल भइरहेको छ। रुसी विदेशमन्त्री सर्गेई लाभरोभले अमेरिका–इरान तनावको शीघ्र समाधान आवश्यक रहेको बताए। ‘यो अवस्था अन्त्य हुनुपर्छ। यसले विश्व अर्थतन्त्रलाई असर गरिरहेको छ,’ उनले भने।
अस्ट्रेलियाकी विदेशमन्त्री पेनी वोङले मध्यपूर्वमा चर्किएको द्वन्द्वप्रति चिन्ता व्यक्त गरिन्। ‘हामी युद्धविराम र वार्ता चाहन्छौँ। होर्मुज जलसन्धि खुला रहोस् भन्ने हाम्रो चाहना छ,’ उनले भनिन्।
मध्यपूर्वबाट हुने ऊर्जा आयातमा उच्च निर्भरताका कारण दक्षिणपूर्वी एसिया इरान युद्धबाट उत्पन्न ऊर्जा सङ्कटको जोखिममा छ। अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा एजेन्सी (आइइए) का अनुसार सन् २०२५ मा एसियाली बजारले होर्मुज जलसन्धि हुँदै विश्वव्यापी कच्चा तेलको करिब ८० प्रतिशत र तरलीकृत प्राकृतिक ग्यास (एलएनजी) को झन्डै ९० प्रतिशत आयात गरेका थिए।
रुबियोले अमेरिका, अस्ट्रेलिया, भारत र जापान सम्मिलित क्वाड समूहका विदेशमन्त्रीहरूसँग पनि भेटवार्ता गरे। वक्तव्यमा क्षेत्रीय समुद्री सुरक्षा र अन्तर्राष्ट्रिय नियममा आधारित व्यवस्थाप्रतिको प्रतिबद्धता दोहोर्याइएको छ। जापानी विदेशमन्त्री तोशिमित्सु मोटेगीले बल प्रयोग गरी यथास्थिति परिवर्तन गर्ने प्रयासको विरोध गरे।
अस्ट्रेलियाकी विदेशमन्त्री वोङले पनि अस्थिरता निम्त्याउने जोखिमपूर्ण गतिविधिप्रति चासो व्यक्त गरिन्। दक्षिण चीन सागरमा चीनको बढ्दो गतिविधिलाई लिएर क्षेत्रीय मुलुकहरूले चिन्ता व्यक्त गर्दै आएका छन्। आसियान विदेशमन्त्रीहरूले विवादित जलक्षेत्रमा तनाव कम गर्न चीनसँगको वार्तालाई स्वागत गरेका छन्।
रुबियोले बिहीबार रुसी विदेशमन्त्री लाभरोभसँग भेटवार्ता गर्नेछन्। युक्रेन युद्ध अन्त्यका सम्भावनाबारे छलफल हुनेछ। उनले अमेरिका द्वन्द्व समाधानमा भूमिका निर्वाह गर्न तयार रहेको बताए।
रुबियोले भारतीय विदेशमन्त्री सुब्रह्मण्यम जयशङ्करसँग पनि भेटवार्ता गरे। भेटमा क्षेत्रीय सुरक्षा, इरान युद्ध र अमेरिका–भारत व्यापार सम्बन्धबारे छलफल भयो। रुबियोले चिनियाँ विदेशमन्त्री वाङ यीसँग पनि छुट्टै भेटवार्ता गरेका छन्।
