इरानले आफ्नो प्रशोधित युरेनियमको एक ग्राम पनि विदेश नपठाउने अडान लिएको छ। अमेरिकाले विश्वास दिलाउने ठोस कदम नचालेसम्म र आफ्ना सर्तहरू पूरा नगरेसम्म वार्तामा नबस्ने तेहरानले स्पष्ट पारेको छ।
इरानको राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्का सचिव मोहसिन रजाईले अमेरिकाले इरानको विश्वास जित्न ठोस कदम चाल्नुपर्ने बताएका छन्। इरानको संसद्का सभामुख मोहम्मद बाघेर गालिबाफले पनि अमेरिकाले इरानका सात सर्त पूरा नगरेसम्म विश्वासको वातावरण बन्न नसक्ने उल्लेख गरे।
इरानका मुख्य सर्त र आणविक कार्यक्रमको अवरोध
इरानका प्रमुख मागमा आफ्ना बन्दरगाहमा लगाइएको अमेरिकी नाकाबन्दी हटाउने, तेल निर्यातमाथिका प्रतिबन्ध फुकुवा गर्ने र क्षेत्रका सबै मोर्चामा जारी युद्ध रोक्ने विषय छन्। इरानका सर्वोच्च नेता मुजतबा खामेनेईले आणविक हतियार बनाउन प्रयोग हुन सक्ने स्तरसम्म नजिक पुगेको प्रशोधित युरेनियम देशबाहिर पठाउन नहुने धारणा राख्दै आएका छन्।
इरानको आणविक कार्यक्रम अमेरिका र इरानबीच सहमति जुटाउने प्रमुख अवरोध बनेको छ। अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्सले यसै महिनाको सुरुवातमा इरानले युरेनियम प्रशोधन गर्ने आफ्नो क्षमता उल्लेख्य रूपमा घटाउनुपर्ने बताएका थिए। युरेनियम प्रशोधनबाट आणविक ऊर्जा उत्पादन गर्न सकिन्छ, तर उच्च स्तरमा प्रशोधित युरेनियम आणविक हतियार निर्माणमा पनि प्रयोग हुन सक्छ।
६० प्रतिशतसम्म युरेनियम प्रशोधनले बढाएको चिन्ता
इरानले युरेनियमलाई ६० प्रतिशतसम्म प्रशोधन गरिसकेको विषयलाई अमेरिका, इजरायल र केही पश्चिमा देशले चिन्ताको विषय मान्दै आएका छन्। आणविक हतियारमा प्रयोग हुने युरेनियम सामान्यतया करिब ९० प्रतिशतसम्म प्रशोधित हुन्छ।
इरानले आणविक हतियार निर्माण गर्न खोजेको आरोप अस्वीकार गर्दै आफ्नो आणविक कार्यक्रम शान्तिपूर्ण प्रयोजनका लागि भएको दाबी गर्दै आएको छ। सन् २०१५ मा भएको आणविक सम्झौताअनुसार इरानलाई ३.६७ प्रतिशत शुद्ध युरेनियम मात्र सम्वर्धनको अनुमति दिइएको थियो। सन् २०१८ मा अमेरिका उक्त आणविक सम्झौताबाट बाहिरिएको थियो।
पाकिस्तानको मध्यस्थतामा वार्ता प्रयास
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले अक्टोबर १५ मा न्यूजम्याक्ससँगको अन्तर्वार्तामा इरानलाई आणविक हतियार प्राप्त गर्न नदिने बताएका थिए। उनले इरानको आणविक कार्यक्रमसँग सम्बन्धित पहाडमुनि बनाइएको संरचनालाई लक्षित गर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्ने संकेत पनि दिएका थिए। तर, इरानविरुद्धको युद्धमा अमेरिकाले आणविक बम प्रयोग नगर्ने उनको भनाइ थियो।
यसैबीच, अमेरिका र इरानबीच वार्ता पुनः सुरु गराउन पाकिस्तान सक्रिय भएको छ। पाकिस्तानी सेनाप्रमुख फिल्ड मार्सल आसिम मुनिरले मंगलबार तेहरानमा इरानी राष्ट्रपति मसुद पेजेस्कियान र संसद्का सभामुख गालिबाफसँग भेट गरेका छन्। इरानी सञ्चारमाध्यमका अनुसार भेटमा क्षेत्रीय अवस्थासँगै वार्ता अघि बढाउने प्रयासबारे छलफल भएको थियो।
यसअघि पाकिस्तानको मध्यस्थतामा अमेरिका र इरानबीच जुन २०२६ मा अस्थायी युद्धविराम सहमति भएको थियो। तर, केही सातामै पुनः युद्ध सुरु भएपछि उक्त सहमति भंग भएको थियो। अमेरिका र इजरायलले फेब्रुअरी २८, २०२५ मा इरानविरुद्ध सैन्य कारबाही सुरु गरेका थिए। त्यसको जवाफमा इरानले इजरायल र अमेरिकी सैन्य अखडा रहेका खाडी क्षेत्रका देशमा आक्रमण गरेको थियो।
सर्त पूरा भए वार्ताको सम्भावना
अमेरिकाले इरानको आणविक क्षमता कमजोर पार्नु आफ्नो उद्देश्य भएको बताउँदै आएको छ। इरानले भने आणविक प्रविधि प्रयोग गर्न पाउनु आफ्नो अधिकार भएको दाबी गर्दै आएको छ। इरानले अघि सारेका सर्तहरू अमेरिकाले पूरा गरेमा छैटौँ दिनमा ‘स्ट्रेट अफ होर्मुज’ पुनः खोलिने र सातौँ दिनमा वार्ता पुनः सुरु हुने इरानका परराष्ट्रमन्त्री अब्बास अराघचीले बताएका छन्।
