मध्यपूर्वमा जारी युद्धका कारण इराकले ६० अर्ब अमेरिकी डलरको आर्थिक क्षति बेहोरेको छ, इराकका विदेशमन्त्री फुआद हुसेनले रोममा जानकारी दिएका छन्। इटालीका उपप्रधानमन्त्री तथा विदेशमन्त्री एन्टोनियो तायानीसँगको भेटमा हुसेनले यो क्षतिबारे बताएका हुन्।
इरानले विश्वव्यापी ऊर्जा आपूर्तिका लागि महत्त्वपूर्ण होर्मुज जलमार्गमा अवरोध सिर्जना गरेपछि इराकको तेल उत्पादन र निर्यात प्रभावित भयो। युद्धअघि इराकले दैनिक ४० लाख ब्यारेल तेल उत्पादन गर्दै आएको थियो भने ३५ लाख ब्यारेल निर्यात हुने गरेको थियो। जलमार्गमा अवरोध भएपछि उत्पादन घटाउनु परेको थियो।
तेल निर्यातमा ठूलो गिरावट र सीमित विकल्प
इराकको अधिकांश तेल दक्षिणी क्षेत्रबाट होर्मुज हुँदै निर्यात हुने भएकाले जलमार्गमा अवरोधले ठूलो समस्या निम्त्यायो। भण्डारण क्षमता सीमित हुँदा इराकले सिरिया र टर्कीए हुँदै ट्रक तथा पाइपलाइनमार्फत सीमित मात्रामा तेल निर्यात गर्नुपरेको छ। इराकको कुल सरकारी राजस्वको ९० प्रतिशत हिस्सा तेल निर्यातबाट प्राप्त हुन्छ, जसले आम्दानीमा प्रत्यक्ष असर पारेको छ।
तेल उत्पादनमा आएको गिरावटपछि निर्यातमा केही सुधार देखिए पनि सेप्टेम्बर १ देखि २१, २०२६ सम्म दैनिक २६ लाख ब्यारेल तेल निर्यात भएको इराकको तेल मन्त्रालयले जनाएको छ। यो युद्धपूर्वको दैनिक ३५ लाख ब्यारेल निर्यातको तुलनामा निकै कम हो। सेप्टेम्बर २०२६ मा इराकको कच्चा तेल उत्पादन अगस्ट २०२६ मा ३,७४६ BBL/D/1K बाट बढेर ४,३९९ BBL/D/1K पुगेको थियो।
विदेशी मुद्रा सञ्चितिमा कमी र दिनारको अवमूल्यन
युद्धका कारण इराकको विदेशी मुद्रा सञ्चिति २० अर्ब डलरले घटेको छ भने उपभोक्ता मूल्यसमेत तीव्र रूपमा बढेको छ। आर्थिक संकट नियन्त्रण गर्न इराकको केन्द्रीय बैंकले तीन वर्षभन्दा बढी समयपछि पहिलोपटक अमेरिकी डलरको तुलनामा इराकी दिनारको मूल्य घटाएको छ। अक्टोबर ७, २०२६ मा, इराकको मन्त्रिपरिषद्ले इराकी दिनारको नयाँ विनिमय दर १,५२० दिनार प्रति अमेरिकी डलर तोकेको छ, जुन अघिल्लो आधिकारिक दरभन्दा लगभग १४.५ प्रतिशत कम हो।
इराकको अर्थ मन्त्रालयले १,५०० दिनार प्रति डलरमा खरिद गर्नेछ, जबकि बैंकहरूलाई १,५१० दिनार प्रति डलरमा बेच्नेछ, र अन्तिम उपभोक्ताका लागि १,५२० दिनार प्रति डलरको अधिकतम खुद्रा बिक्री मूल्य तोकिएको छ। यो अवमूल्यन इरान युद्ध र निर्यातमा आएको अवरोधका कारण इराकको तेल राजस्वमा परेको धक्काको वित्तीय प्रतिक्रिया हो। यसले सरकारलाई तेल राजस्वको प्रत्येक डलरका लागि बढी दिनार दिन्छ, तर आयात लागत बढाउँछ र घरपरिवारको क्रयशक्ति घटाउँछ।
नागरिकको थैलीमा असर र दीर्घकालीन रणनीति
इराकी दिनारको अवमूल्यनले आयातित वस्तुहरूको मूल्य बढाउनेछ, जसले गर्दा उपभोक्ता मूल्यमा थप वृद्धि हुनेछ। तेल बिक्रीबाट प्राप्त विदेशी मुद्रामा निर्भर इराकले आयात, मुद्रा स्थिरता तथा सरकारी कर्मचारी र अवकाशप्राप्त व्यक्तिको तलब व्यवस्थापन गर्दै आएको छ। दिनारको मूल्य घट्दा यी सबै क्षेत्रमा असर पर्नेछ, जसले आम नागरिकको दैनिक जीवनयापन महँगो बनाउनेछ। इराकको केन्द्रीय बैंकको तथ्याङ्क तथा अनुसन्धान विभागका निर्देशक समीर नेमाका अनुसार, अक्टोबर १४, २०२६ मा, इराकको विदेशी मुद्रा सञ्चिति लगभग ८५ अर्ब डलर पुगेको छ, जसले इराकको एक वर्षको आयात धान्न सक्छ।
आर्थिक निर्भरता घटाउन इराकले सन् २०३७ सम्म गैरतेल राजस्वको हिस्सा १० प्रतिशतबाट बढाएर ४५ प्रतिशत पुर्याउने लक्ष्य राखेको छ। यसका लागि कृषि, यातायात र पूर्वाधार जस्ता गैर-तेल क्षेत्रहरूमा ध्यान केन्द्रित गर्ने योजना बनाएको छ। १७ बिलियन डलरको ‘विकास मार्ग’ परियोजना, जसले अरब खाडीलाई युरोपसँग जोड्छ, तेल बाहेक इराकको आम्दानी विविधीकरण गर्न डिजाइन गरिएको हो। इराकले आफ्नो ऊर्जा क्षेत्रलाई आधुनिकीकरण गर्न, विशेष गरी ग्यास उत्पादनमा लगानी गरिरहेको छ, ऊर्जा सुरक्षा बढाउन र आयातमा निर्भरता कम गर्न।
अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा बजार र आगामी चुनौती
मध्यपूर्वको युद्ध र होर्मुज जलमार्गमा अवरोधले अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा बजारमा पनि प्रभाव पारेको छ। अक्टोबर १४, २०२६ मा, इरानले होर्मुज जलमार्गमा जहाजहरूमाथि आक्रमण गरेको खबरपछि तेलको मूल्य बढेको छ। युरोपेली ग्यासको मूल्य चार वर्षकै उच्च नजिक पुगेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा एजेन्सी (IEA) ले सन् २०२६ मा विश्वव्यापी तेलको माग २.६ मिलियन ब्यारेल प्रति दिनले घट्ने प्रक्षेपण गरेको छ।
IEA ले सेप्टेम्बर २०२६ मा विश्वव्यापी तेल आपूर्ति १०२.३ मिलियन ब्यारेल प्रति दिन पुगेको जनाएको छ, जुन अगस्टको तुलनामा २.५ मिलियन ब्यारेल प्रति दिनले बढी हो। डिजेलको अभाव सन् २०२७ सम्म जारी रहने सम्भावना रहेको IEA ले बताएको छ, जसले विश्वव्यापी आपूर्ति श्रृंखलामा थप चुनौती थप्नेछ। इराकले आफ्नो निर्यात क्षमतालाई प्रति दिन ५ मिलियन ब्यारेल पुर्याउने योजना बनाएको छ, रणनीतिक पाइपलाइनहरू पूरा भएपछि। होर्मुज जलमार्गलाई बाइपास गर्न टर्कीको सेहान र सिरियाको बानियाससँग जोड्ने पाइपलाइन परियोजनाहरू पनि अगाडि बढाउँदैछ। इराकको सन् २०२७ को संघीय बजेट अक्टोबर १५, २०२६ मा संसदमा पेश हुनेछ, जहाँ यसले इराकी कानूनमा IQD विनिमय दरलाई औपचारिक रूपमा संहिताबद्ध गर्नेछ।
