कीर्तिपुरस्थित राधास्वामी सत्संग व्यास आश्रमको होल्डिङ सेल्टरको गेटबाहिर भेटिएकी एक महिलाको अनुहारमा आक्रोश र निराशा प्रस्ट देखिन्थ्यो। आफ्नो सामान किन्न बाहिर निस्किएकी उनले प्रहरीको निगरानी छल्दै सुनाइन्, “झुपडी भएपनि आफ्नै घर थियो। सेल्टर र घरको बसाइमा आकाश जमिनको फरक हुन्छ।” सरकारले डोजर चलाएर खोला किनारबाट लखेटेका सुकुम्बासीलाई अस्थायी रूपमा राखिएको यो सेल्टरभित्रको अवस्था बाहिरबाट जति शान्त देखिन्छ, भित्रभित्रै त्यहाँ बस्ने परिवारहरूबीच कलह र तनाव बढ्दै गएको उनको भनाइ छ।
ती महिलाका अनुसार, यो होल्डिङ सेल्टरमा श्रीमान्-श्रीमती र दाजुभाइबीचको सम्बन्ध बिग्रँदै गएको छ। उनी भन्छिन्, “आजभन्दा २० वर्ष अगाडी काठमाडौंकै जग्गा सस्तो थियो। तर सुकुम्बासी नापी हुन्छ भनेर श्रीमानले छोड्न नमान्दा आज यो हालत भएको भन्दै झगडा गर्न थालेका छन्।” त्यस्तै, दाजुभाइको कारणले बस्ती नछोड्दा यो अवस्था आएको भन्दै परिवारभित्रै आरोप-प्रत्यारोप चल्न थालेको छ। गरिब भोकले मर्नु नपरोस् भन्ने सामान्य चाहना मात्रै राखेका उनीहरूमाथि टहरामाथि डोजर चलाएर न्यायको उपहास गरिएको गुनासो उनको छ।
सेल्टरभित्रको वातावरणलाई त्यहाँ खटिएका एक सुरक्षाकर्मीले ‘बन्दीगृहजस्तो’ भनेका छन्। परिचय नखुलाउने सर्तमा उनले केहीलाई यहाँ बस्न मन नपरेको र स्वतन्त्र काम गरेर हिँड्ने बानी परेकाहरूलाई जेलमा बसेजस्तो भएको बताए। चुरोट, सुर्ती र रक्सीको लत भएकाहरूका लागि त यो झनै उकुसमुकुसको अवस्था हो किनभने सेल्टरभित्र यस्ता कुनै पनि कुरा सेवन गर्न निषेध गरिएको छ। यस्ता विभिन्न कारणले गर्दा भित्रभित्रै मानिसहरूमा आक्रोश र निराशा बढ्दै गएको छ, जसले परिवारिक झगडालाई थप मलजल गरेको छ।
गोपनीयताको प्रश्न पनि भित्रको तनावको एउटा मुख्य कारण बनेको छ। ती सुरक्षाकर्मीका अनुसार, सेल्टरभित्र मिडियामा बोल्ने वा नबोल्ने विषयमा मानिसहरूबीच झडप भएको छ। एकथरीले मिडियाले सुतिरहेको, लुगा फेरिरहेको अवस्थाका फोटो र भिडियो खिचेपछि गोपनीयता भङ्ग भएको भन्दै आक्रोश व्यक्त गरेका छन्। कतिपय चाहिँ आफूलाई सुकुम्बासी भनेर चिनाउन नरुचाउने समूह पनि सेल्टरभित्र छ, जसले मिडियाको प्रवेशमा रोक लगाउन आग्रह गरेको सुरक्षाकर्मीको भनाइ छ।
मिडियामा बोल्ने र नबोल्ने विषयमा झडप
कीर्तिपुरस्थित होल्डिङ सेल्टरमा मिडियालाई पूर्ण रूपमा निषेध गरिएको छ। सुरुका दिनहरूमा मिडियालाई प्रवेश दिइएपनि पछिल्लो समय सुरक्षाकर्मी तैनाथ गरी पत्रकारसहित अन्य अभियानकर्मी र अधिकारकर्मीलाई समेत रोक लगाइएको छ। प्रहरीले यसलाई काठमाडौं महानगरपालिकाको आदेश भन्दै माथिको निर्देशनमा प्रवेश निषेध गरिएको जानकारी दिएको छ। खबरहबले यसबारे काठमाडौं महानगरपालिकाका प्रवक्ता नवीन मानन्धरसँग बुझ्ने प्रयास गर्दा उनले मेयरको निर्देशन भएकाले आफूले केही गर्न नसक्ने भन्दै फोन काटिदिएका थिए। कार्यवाहक मेयर सुनिता डंगोलसँग पनि पटक पटक सम्पर्क गर्ने प्रयास गरिएपनि उनीसँग फोन सम्पर्क हुन सकेन।
मिडियालाई रोक लगाउनुको पछाडि सेल्टरभित्रका मानिसहरूको गोपनीयताको मागलाई कारण देखाइएको छ। तर, त्यहाँ खटिएका अर्का एक सुरक्षाकर्मीले भने पत्रकारहरूले नै नियम कडा पार्न बाध्य पारेको तर्क गर्छन्। उनले भने, “गोपनीयताको ख्याल नगर्दिने, जो रक्सी खाएर मातेर बसेको छ, उसैको अन्तर्वार्ता लिइदिने। अनाब सनाब बोल्ने मान्छे खोज्ने, जायज कुरा बोल्ने मान्छे नखोज्ने? पत्रकारिताको मानमर्यादा नराखी रिपोर्टिङ गरिएपछि बाध्य भएर मिडियालाई निषेध गर्नुपरेको हो।” उनले आमाले बच्चालाई स्तनपान गराएको भिडियोसमेत मिडियामा आएको भन्दै पत्रकारहरूमाथि आचारसंहिताको प्रश्न उठाए।
यसरी सरकारले अस्थायी आश्रय दिएको भनिएको यो सेल्टरभित्र परिवारिक कलह, गोपनीयताको हनन र आधारभूत आवश्यकताको अभावले गर्दा मानिसहरूमा ठूलो मानसिक तनाव सिर्जना भएको छ। खोला किनारबाट विस्थापित भएर आएका यी परिवारहरूले यहाँ पनि ‘बन्दीगृह’ जस्तै जीवन बिताउनुपर्दा उनीहरूको जीवन झनै कष्टकर बनेको छ।
सेल्टरबाहिर भेटिएकी ती महिलाले आफ्नो समस्या मिडियामा भनिरहँदा अचानक प्रहरीको भ्यान आइपुग्यो। उनी प्रहरीतिर हेरिन् र डराउँदै भनिन्, “पुलिसले मिडियासँग नबोल्न भनेको छ।” त्यसपछि उनी हतारहतार सत्संग आश्रमको गेटभित्र छिरिन्। प्रहरीले गेटबाहिर बसेका पत्रकारलाई हट्न निर्देशन दियो। सुकुम्बासीको व्यवस्थापनमा सरकारले ढिलासुस्ती गरेमा भित्रै ठूलो लडाइँ हुने र परिवार नै छिन्नभिन्न हुने अवस्थामा पुगेको उनको दाबी थियो। यसरी, अस्थायी समाधानको नाममा उनीहरूको जीवन झनै जटिल बन्दै गएको देखिन्छ, जहाँ गोपनीयताको हनन र पारिवारिक विखण्डनको जोखिम बढ्दै गएको छ।
