मध्यपूर्वमा युद्ध चर्किने आशंकाबीच इरानले अधिकांश अमेरिकी सैन्य अखडाहरू निष्क्रिय पारिएको दाबी गर्दै पुनः आक्रमण भए पहिलेभन्दा कडा जवाफ दिने चेतावनी दिएको छ। यसैबीच, चीन र रुसले कूटनीतिक सक्रियता बढाएका छन्।
इजरायलका प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहुले पनि आवश्यक परे जुनसुकै बेला शत्रुमाथि प्रहार गर्न तयार रहेको बताएका छन्। यी घटनाक्रमले क्षेत्रीय तनाव थप बढाएको छ।
चीनको शान्ति पहल: इरानसँग सहकार्यमा जोड
चीनका प्रधानमन्त्री ली छ्याङले अक्टोबर १९, २०२६ मा ताजिकिस्तानको राजधानी दुशान्बेमा सांघाई सहयोग संगठन (एससीओ) को बैठकका क्रममा इरानका प्रथम उपराष्ट्रपति मोहम्मद रेजा आरिफसँग भेट गरेका छन्। लीले सबै देशको सार्वभौमसत्ता र सुरक्षाको सम्मान हुनुपर्नेमा जोड दिए। चिनियाँ सरकारी सञ्चारमाध्यम सिन्ह्वाका अनुसार, चीन इरानसँग विभिन्न क्षेत्रमा आदानप्रदान र सहकार्य अघि बढाउन तयार रहेको लीले बताए।
ली छ्याङले सम्बन्धित सबै पक्षलाई शान्तिको बाटो रोज्न, संवाद र वार्ता पुनः सुरु गर्न तथा राजनीतिक एवम् कूटनीतिक माध्यमबाट मतभेद समाधान गर्न आग्रह गरेका छन्। चीनले मध्यपूर्वमा चाँडो शान्ति पुनःस्थापना गर्नुपर्नेमा जोड दिँदै कूटनीतिक पहललाई प्राथमिकतामा राखेको छ।
रुसको मध्यस्थता: लावरोभ तेहरानमा
रुसका विदेशमन्त्री सर्गेई लावरोभ मध्यपूर्वमा युद्ध सुरु भएपछि पहिलोपटक अक्टोबर १९, २०२६ मा इरानको तेहरान पुगेका छन्। रुसी समाचार एजेन्सीहरूलाई उद्धृत गर्दै एएफपीले जनाएअनुसार, लावरोभले इरानी राष्ट्रपति मसुद पेजेस्कियान र विदेशमन्त्री अब्बास अराघ्चीसँग भेट गर्ने कार्यक्रम छ।
मस्कोले मध्यस्थकर्ताको भूमिका निर्वाह गर्न खोजिरहेका बेला लावरोभको तेहरान भ्रमणलाई महत्त्वपूर्ण रूपमा हेरिएको छ। चीनले संवाद र वार्तामा जोड दिइरहेका बेला रुसको उच्चस्तरीय कूटनीतिक सक्रियताले पनि मध्यपूर्वको संकट समाधानमा दुवै शक्तिराष्ट्रको चासो देखाएको छ।
इरानको दाबी: अमेरिकी अखडा निष्क्रिय
इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोर्प्स (आईआरजीसी) का प्रवक्ता ब्रिगेडियर जनरल होसेन मोहिब्बीले मध्यपूर्वका अधिकांश अमेरिकी सैन्य अखडाहरू निष्क्रिय बनाइएको दाबी गरेका छन्। इरानको सरकारी प्रसारण संस्था प्रेस टीभीका अनुसार, उनले ती अखडाहरूबाट इरानमाथि पुनः आक्रमण गर्न सक्ने अवस्था नरहेको बताएका छन्।
मोहिब्बीले अमेरिका अघिल्लो युद्धमा आफ्नो सम्पूर्ण सैन्य शक्तिका साथ प्रवेश गरेको र थप उपलब्धि हासिल नहुने नयाँ युद्ध सुरु गर्ने अवस्थामा अहिले नरहेको दाबी गरे। उनले मध्यपूर्वमा रहेका अधिकांश अमेरिकी सैन्य अखडा निष्क्रिय भएको, अमेरिकी सेना थकित बनेको र इरानबाट सयौँ किलोमिटर पछाडि हटेको उल्लेख गरेका छन्। मोहिब्बीले इरानमाथि पुनः आक्रमण भए त्यसको जवाफ पहिलेभन्दा धेरै शक्तिशाली हुने चेतावनी दिएका छन्।
इजरायलको जवाफी चेतावनी: नेतान्याहुको धम्की
इरानले कडा चेतावनी दिइरहेका बेला इजरायलका प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहुले पनि आफ्ना शत्रुमाथि आवश्यक परेको क्षणमै प्रहार गर्न इजरायल तयार रहेको बताएका छन्। एएफपीका अनुसार, एक सैन्य अखडाबाट भिडियो सन्देश जारी गर्दै नेतान्याहुले इजरायलको सैन्य क्षमता नजिकबाट देखेको उल्लेख गरे।
नेतान्याहुले शत्रुहरूलाई इजरायलको परीक्षा नलिन र अहिलेसम्म भोगेका प्रहारभन्दा अझ कडा प्रहार सहनुपर्ने चेतावनी दिएका छन्। इजरायलमा हुन लागेको निर्वाचनभन्दा ८ दिनअघि आएको उनको यो अभिव्यक्ति इरानलाई लक्षित चेतावनीका रूपमा आएको एएफपीले जनाएको छ।
कूटनीति र सैन्य टकरावको अनिश्चित भविष्य
मध्यपूर्वमा अहिले दुई विपरीत संकेत देखिएका छन्। चीन र रुस कूटनीतिक संवाद तथा मध्यस्थतामार्फत संकट समाधान गर्ने दिशामा सक्रिय देखिएका छन्। तर, इरान र इजरायलका नेताहरूका पछिल्ला अभिव्यक्तिले दुवै पक्ष सैन्य विकल्पबाट पछि हटिसकेका छैनन् भन्ने देखाउँछन्।
चीनले सबै पक्षलाई वार्तामा फर्किन आग्रह गरेको छ भने रुसले इरानी नेतृत्वसँग प्रत्यक्ष संवाद अघि बढाउन खोजेको छ। अर्कोतर्फ, इरानले अमेरिकी सैन्य क्षमतामाथि प्रश्न उठाउँदै कडा प्रतिकारको चेतावनी दिएको छ भने इजरायलले पनि आवश्यक परे तत्काल आक्रमण गर्ने नीति दोहोर्याएको छ। रुसका विदेशमन्त्री सर्गेई लावरोभले इरानका राष्ट्रपति मसुद पेजेस्कियान र विदेशमन्त्री अब्बास अराघ्चीसँग भेट गर्ने कार्यक्रम छ।
