प्रधानमन्त्री बालेन शाह र भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले सोमबार मोतीहारी–अम्लेखगञ्ज पेट्रोलियम पाइपलाइनको दोस्रो चरण संयुक्त रूपमा उद्घाटन गर्दैछन्। दुई वर्षअघि नै निर्माण सम्पन्न भएको यो परियोजनाको उद्घाटनले नेपालको ऊर्जा सुरक्षा र आपूर्ति व्यवस्थामा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ।
प्रधानमन्त्री शाह नोभेम्बर २२, २०२६ देखि भारत भ्रमणमा छन्। उनको भ्रमणका क्रममा नोभेम्बर २३, २०२६ मा भारतीय प्रधानमन्त्री मोदीसँग प्रतिनिधिमण्डलस्तरीय वार्ता हुनेछ र सोही क्रममा दुई देशका प्रधानमन्त्रीले संयुक्त रूपमा पाइपलाइन उद्घाटन गर्ने तय भएको हो।
पृष्ठभूमि
- तत्कालीन प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली र भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले २०७६ भदौ २४ गते (सन् २०१९ सेप्टेम्बर १०) मा मोतीहारी–अम्लेखगञ्ज पेट्रोलियम पाइपलाइनको पहिलो चरणको संयुक्त उद्घाटन गरेका थिए।
- पेट्रोलियम पाइपलाइनको दोस्रो चरणको कार्य सम्पन्न भएसँगै २०८१ फागुन महिनादेखि पाइपलाइनमार्फत पेट्रोल र मट्टितेल आयातको प्रक्रिया सुरु भएको छ।
- २०८० जेठ १८ गते (सन् २०२३ जुन १) मा तत्कालीन प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहालको भारत भ्रमणका क्रममा पेट्रोलियम पाइपलाइन विस्तारसम्बन्धी सम्झौतामा हस्ताक्षर भएको थियो।
मोतीहारी–अम्लेखगञ्ज पेट्रोलियम पाइपलाइनका दुवै चरणको पूर्वाधार निर्माणका लागि भारतीय आयल निगमले करिब पाँच अर्ब रुपैयाँ अनुदान सहयोग प्रदान गरेको छ। दोस्रो चरणअन्तर्गत भण्डारण क्षमता बढाउने र पूर्वाधार निर्माण गर्ने कार्यमा भारतीय आयल कर्पोरेसनले ६० करोड रुपैयाँ तथा नेपाल आयल निगमले एक अर्ब ५४ करोड रुपैयाँ लगानी गरेका छन्। यो पाइपलाइन सञ्चालनमा आएपछि नेपाल आयल निगमले इन्धन खर्च र ढुवानी भाडाबापत वार्षिक एक अर्ब ८० करोड रुपैयाँ बचत गरेको छ।
ढुवानी लागतमा ठूलो बचत
पाइपलाइनबाट तेल आयात सुरु भएपछि तेलको अवैध चोरी र चुहावट हुने समस्या समाधान भएको छ। विगतमा बरौनीदेखि अम्लेखगञ्जसम्म पेट्रोल ढुवानी गर्दा प्रतिलिटर तीन रुपैयाँ खर्च हुने गरेकोमा हाल ५० पैसा मात्रै खर्च हुने गरेको नेपाल आयल निगमले जनाएको छ।
नेपाल आयल निगम प्रादेशिक डिपो अम्लेखगञ्जका प्रमुख अशोक साहका अनुसार, दुवै देशका प्रधानमन्त्रीले सोमबार बिहान १० बजेपछि संयुक्त रूपमा पाइपलाइन उद्घाटन गर्ने कार्यक्रम तय भएको छ। साहले भने, ‘अम्लेखगञ्ज–मोतीहारी पेट्रोलियम आयोजनाको दोस्रो चरणको कार्य सम्पन्न भई सोमबार उद्घाटन गर्ने कार्यक्रम तय भएको छ, यो ह्यान्डओभर मात्रै हो।सोही अवसरमा अम्लेखगञ्ज डिपोमा स्थापित शिलालेखको पनि अनावरण गरिनेछ।
अम्लेखगञ्ज डिपोको क्षमता वृद्धि
मोतीहारी–अम्लेखगञ्ज पेट्रोलियम पाइपलाइनको दोस्रो चरणअन्तर्गत अम्लेखगञ्ज डिपोमा डिजेल र पेट्रोल राख्नका लागि चारवटा नयाँ ट्याङ्की निर्माण गरिएका छन्। यसका साथै, दुईवटा साना ट्रान्समिक्स ट्याङ्की, पीएमसीसी भवन, ट्याङ्कर जाँच गर्ने गार्ड हाउस, कन्ट्रोल रुम र स्वचालित लोडिङ बे हाउस पनि निर्माण भएका छन्। यी पूर्वाधारले अम्लेखगञ्ज डिपोको भण्डारण क्षमता बढाएको छ, जसले गर्दा नेपालको कुल पेट्रोलियम भण्डारण क्षमता १०२,२८१ किलोलिटर पुगेको छ, जुन औसत १६ दिनको माग धान्न पर्याप्त छ।
मधेश प्रदेशमा रहेको अम्लेखगञ्ज डिपोले देशभरि हुने कुल पेट्रोलियम पदार्थको मागको ७५ प्रतिशत धान्दै आएको छ। पाइपलाइनको सञ्चालनले वीरगञ्ज नाका र सुख्खा बन्दरगाहमा हुने सडक जाम कम गर्न पनि मद्दत पुर्याएको छ। यसले मधेश प्रदेशसहित देशभरका २० जिल्लामा पेट्रोलियम पदार्थको सहज आपूर्ति सुनिश्चित गरेको छ।
नयाँ पाइपलाइन परियोजनाको शिलान्यास
प्रधानमन्त्री बालेन शाहको भारत भ्रमणका क्रममा भारतको सिलिगुडीदेखि झापाको चारआलीसम्म नयाँ पेट्रोलियम पाइपलाइन परियोजनाको संयुक्त शिलान्यास हुने कार्यक्रम रहेको जनाइएको छ। यसका साथै, अम्लेखगञ्ज–लोथर पाइपलाइन विस्तार परियोजनालाई पनि अगाडि बढाउने सहमति भएको छ। यी परियोजनाहरू ५४ महिनाभित्र सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखिएको छ।
अब के हुन्छ
नोभेम्बर २३, २०२६ मा दुवै देशका प्रधानमन्त्रीले संयुक्त रूपमा मोतीहारी–अम्लेखगञ्ज पाइपलाइन उद्घाटन गर्ने र सिलिगुडीदेखि झापाको चारआलीसम्म नयाँ पाइपलाइन परियोजनाको शिलान्यास गर्ने कार्यक्रम तय भएको छ।