नारायणहिटी दरबार हत्याकाण्डको सत्यतथ्य छानबिन गरी सार्वजनिक गर्न राजा वीरेन्द्र शान्ति प्रतिष्ठानले माग गरेको छ। प्रतिष्ठानले घटनाको निष्पक्ष छानबिन नहुनु राज्यको गम्भीर कमजोरी रहेको दाबी गरेको छ।
दरबार हत्याकाण्डको २५ वर्ष: सत्य खोज्ने प्रयास किन असफल?
२०५८ साल जेठ १९ गतेको दरबार हत्याकाण्डको २५ वर्ष बितिसक्दा पनि यसको रहस्य कायम छ। नेपाली इतिहासकै सबैभन्दा अकल्पनीय घटनाका रूपमा रहेको यस घटनाको उच्चस्तरीय छानबिन समितिको प्रतिवेदनले पनि संशय मेटाउन सकेको छैन। नागरिक न्यूजका अनुसार, यसबीचमा बनेका सरकारले सत्यतथ्य बाहिर ल्याउने वाचा गरे पनि जनतालाई आश्वस्त पार्न सकेनन्। राप्रपालगायत दलले अझै अनुसन्धानको आवाज उठाइरहेका छन्।
छानबिन समितिको निष्कर्ष र प्रमाण के भन्छन्?
तत्कालीन प्रधानन्यायाधीश केशवप्रसाद उपाध्यायको अध्यक्षतामा गठित उच्चस्तरीय छानबिन समितिले घटनास्थलको सूक्ष्म निरीक्षण, प्रत्यक्षदर्शीहरूको बयान र भौतिक प्रमाण संकलन गरी प्रतिवेदन तयार पारेको थियो। प्रतिवेदनमा घटनास्थलको विभत्स भौतिक अवस्था र सदस्यहरूको बयान विस्तृत छ।
घटनालगत्तै तत्कालीन अधिराजकुमार ज्ञानेन्द्र शाहले देशवासीका नाममा शाही घोषणा जारी गरेका थिए। युवराज दीपेन्द्र गम्भीर घाइते थिए। उनलाई घटनापछि राजा घोषित गरियो र ज्ञानेन्द्रलाई कार्यवाहक राजाको जिम्मेवारी दिइयो। जेठ २२ गते दीपेन्द्रको उपचारकै क्रममा निधन भयो।
सोही घोषणाअनुसार, प्रधानन्यायाधीश उपाध्यायको अध्यक्षतामा, सभामुख तारानाथ रानाभाट र तत्कालीन विपक्षी दलका नेता माधवकुमार नेपाल सदस्य रहेको छानबिन समिति गठन भएको थियो। तर, माधव नेपालले राजीनामा दिएका थिए।
घटनास्थलको विभत्सता र हतियारको विवरण
समितिले त्रिभुवन सदनको बिलियर्ड कोठा, भान्सा, कौसी र वरपरको चौरको निरीक्षण गर्दा घटनास्थल युद्धमैदान जस्तो देखेको थियो। घटनास्थलबाट एम-१६ ए-२ राइफल, एचके एमपी-५के सब-मेशिन गन, ग्लक पिस्तोल, १२ बोरको बन्दुक लगायतका हतियार बरामद भएका थिए।
बिलियर्ड कोठा, चौर र भवनको गेटभित्रबाट ठूलो संख्यामा गोलीका खोका भेटिए। त्रिभुवन सदनको भर्याङको खुड्किलामा बडामहारानी ऐश्वर्यको दाँत र बंगाराका टुक्राहरू, रगत, साडीको क्लिप र पोतेका टुक्राहरू छरपस्ट थिए। भित्ताहरूमा गिदी र रगत उछिट्टिएको थियो। बिलियर्ड बोर्ड नजिकै चुरोटका बट्टा, डा. राजीव शाहीको चेक कोट, राजा वीरेन्द्र र कुमार धीरेन्द्र शाहको टोपी र चश्मा रगत लतपतिएको अवस्थामा फेला परेका थिए।
प्रत्यक्षदर्शीहरूको बयान: दीपेन्द्रको भूमिका
शाहजादा पारस शाहका अनुसार, युवराज दीपेन्द्र अत्यधिक नशामा थिए। विवाहको विषयमा विवाद भएपछि दीपेन्द्र सैनिक पोशाकमा हातमा हतियार लिएर राजा वीरेन्द्रमाथि गोली चलाएका थिए। उनलाई रोक्न खोज्दा धीरेन्द्र शाहमाथि पनि गोली प्रहार भएको थियो। पारसले हिमानी, सिताष्मा, दिलासा र प्रेरणा लगायतका बुहारी-बहिनीहरूलाई सोफा पछाडि लुकाएर ज्यान बचाएको बताए।
राजा वीरेन्द्रकी बहिनी शोभा शाहीका अनुसार, दीपेन्द्रले गोली चलाउन थालेपछि सुरुमा ठट्टा जस्तो लागेको थियो। राजा ढलेपछि उनी दीपेन्द्रको हतियार थुतेर म्यागेजिन निकालेकी थिइन्। अर्का घाइते कुमार गोरखले पटाका पड्किएको जस्तो आवाज सुनेको र दीपेन्द्रबाहेक कसैको हातमा हतियार नदेखेको बयान दिए।
दीपेन्द्रले घाइतेहरूलाई ताकी-ताकी हानेको र सोही क्रममा आफू र श्रीमती अधिराजकुमारी श्रुतिलाई गोली लागेको बताइएको छ। रवि शमशेरका अनुसार, राजा वीरेन्द्र बिलियर्ड टेबल नजिक कुरा गरिरहेका बेला सैनिक पोशाकमा आएका दीपेन्द्रले पहिलो गोली राजाको घाँटी र पेटमा हानेका थिए।
दीपेन्द्रको मृत्यु र घटनाको निष्कर्ष
घटनालगत्तै युवराज दीपेन्द्रका ए.डी.सी.ले आफैँलाई गोली हाने भन्दै चिच्याएको पारसको बयानमा उल्लेख छ। दीपेन्द्रको शरीर चौरको दक्षिण-पश्चिम कुनामा पोखरीछेउ फेला परेको थियो। उनको कम्ब्याट टोपी पानीमा तैरिरहेको र एउटा ग्लक पेस्तोल पानीमुनि डुबेको भेटिएको थियो।
समितिको निष्कर्ष थियो: लागू पदार्थ (ह्यासिस मिश्रित चुरोट) र रक्सीले मातेका दीपेन्द्रले विवाह सम्बन्धी विवादको झोकमा यो घटना घटाए र पछि आफैंलाई गोली हाने। तर २५ वर्षपछि पनि यो निष्कर्षमाथि विभिन्न आशंका र रहस्य कायम छन्।
