- मुख्य कुराहरू:
- माटोमा कार्बनको मात्रा घट्नुले कृषि उत्पादनमा प्रत्यक्ष नकारात्मक असर पार्छ।
- खाद्य संकट र पारिस्थितिक असन्तुलनको जोखिम बढ्दै गएको छ।
- नयाँ सरकारले माटोको स्वास्थ्य सुधारका लागि ठोस योजना बनाउनुपर्ने चुनौती छ।
- विशेषगरी मधेशका किसानहरू माटोको उर्वराशक्ति घट्दा बढी प्रभावित छन्।
- स्वस्थ माटोले मात्र दिगो कृषि र खाद्य सुरक्षा सुनिश्चित गर्न सक्छ।
नेपालको कृषि क्षेत्र, विशेषगरी मधेश प्रदेशमा, माटोको घट्दो उर्वराशक्तिको समस्याबाट गुज्रिरहेको छ। माटोमा कार्बनको मात्रा निरन्तर घट्दै जानुले किसानहरूका लागि ठूलो चिन्ताको विषय बनेको छ।
माटोबाट कार्बन हराउँदै जानुले प्रत्यक्ष रूपमा उत्पादन तथा उत्पादकत्वमा नकारात्मक प्रभाव पारी खाद्य संकट निम्त्याउन सक्छ। यसले किसानको जीविकोपार्जनमा सीधा असर पुऱ्याउँछ।
यसका साथै, पारिस्थितिक पद्धतिमा असन्तुलन पैदा गराउँछ, जसको दीर्घकालीन असर वातावरण र मानव स्वास्थ्यमा पनि देखिन सक्छ। नयाँ सरकारका लागि यो एउटा गम्भीर चुनौती हो।
कृषि वैज्ञानिकहरूका अनुसार, स्वस्थ माटोमा पर्याप्त कार्बन हुनुपर्छ। यसले माटोको पानी धारण क्षमता बढाउँछ र पोषक तत्वहरूको उपलब्धता सुनिश्चित गर्छ।
तर, रासायनिक मलको अत्यधिक प्रयोग र परम्परागत खेती प्रणालीका कारण माटोको प्राकृतिक संरचना बिग्रँदै गएको छ। मधेशका धेरै खेतहरूमा यो समस्या प्रष्ट देखिन्छ।
नयाँ सरकारले माटोको स्वास्थ्य सुधारका लागि तत्काल कदम चाल्नुपर्ने आवश्यकता छ। यसमा जैविक खेतीलाई प्रोत्साहन गर्ने र किसानहरूलाई माटो संरक्षणका उपायहरू सिकाउने कार्यक्रमहरू समावेश हुनुपर्छ।
यदि यस चुनौतीलाई सम्बोधन गरिएन भने, आगामी दिनमा खाद्य सुरक्षाको अवस्था अझै जटिल बन्न सक्ने विज्ञहरू बताउँछन्। किसानको हित र देशको खाद्य आत्मनिर्भरताका लागि यो विषय प्राथमिकतामा पर्नुपर्छ।
