भारतले मे १ (वैशाख १८) देखि नयाँ ‘स्ट्यान्डर्ड अपरेटिङ प्रोसिजर’ (एसओपी) लागू गरेपछि नेपाली चिया निर्यात ठप्प भएको छ।
- प्रत्येक ट्रक र खेपको छुट्टाछुट्टै प्रयोगशाला परीक्षण अनिवार्य गरिएको छ।
- नयाँ परीक्षण शुल्क: प्रति नमुना ११,१२० भारतीय रुपैयाँ (करिब १८ हजार नेपाली रुपैयाँ)।
- परीक्षण रिपोर्ट आउन लाग्ने समय: न्यूनतम १४ दिन।
- पुनः परीक्षण शुल्क: १५,००० भारतीय रुपैयाँ (करिब २४ हजार नेपाली रुपैयाँ) + जीएसटी।
- नेपालको अर्थोडक्स चियाको करिब ९०% र सीटीसी चियाको ५०% बजार भारत हो।
- यसअघि एउटा नमुना रिपोर्टले १५ दिनसम्म वा १० वटा ट्रकलाई मान्यता दिने व्यवस्था थियो।
भारतीय चिया बोर्डको नयाँ एसओपी: प्रत्येक ट्रकको छुट्टाछुट्टै परीक्षण
भारतीय चिया बोर्डले मे १ देखि लागू हुने गरी ‘स्ट्यान्डर्ड अपरेटिङ प्रोसिजर’ (एसओपी) जारी गरेसँगै नेपाली चिया निर्यातमा यो संकट उत्पन्न भएको हो। भारतमा आयात हुने चियामा मिसावटको जोखिम बढेको भन्दै त्यहाँको संसदीय समितिले कडा निगरानी गर्न सिफारिस गरेपछि यो कदम चालिएको भारतीय पक्षले जनाएको छ। यसअघि एउटा नमुना परीक्षण रिपोर्टले १५ दिनसम्म वा १० वटा ट्रकलाई मान्यता दिने गरिएकोमा, अब प्रत्येक ट्रकको छुट्टाछुट्टै परीक्षण अनिवार्य गरिएको छ।
प्रति ट्रक ११,१२० भारु शुल्क र १४ दिन परीक्षणले लागत वृद्धि
प्रति ट्रक ११ हजार १ सय २० भारतीय रुपैयाँ (करिब १८ हजार नेपाली रुपैयाँ) शुल्क तिरेर नमुना परीक्षण गर्नुपर्ने र त्यसको रिपोर्ट आउन कम्तीमा दुई साता कुर्नुपर्ने झन्झटिलो व्यवस्थाले लागत अत्यधिक बढाएको छ। चिया बोकेका ट्रकहरू १४ दिनसम्म भारतीय भूमिमा होल्ड गर्दा चियाको गुणस्तरमा ह्रास आउने र भारतीय क्रेताहरू पनि चिया किन्न निरुत्साहित भएका छन्।
नेपाल चिया उत्पादक संघका वरिष्ठ उपाध्यक्ष शिवकुमार गुप्ताका अनुसार भारतले चिया रोक्ने औपचारिक घोषणा नगरे पनि व्यावहारिक रूपमा निर्यातलाई असम्भव तुल्याइदिएको छ। उनले यसलाई ‘अघोषित नाकाबन्दी’ को संज्ञा दिएका छन्। गुप्ताका अनुसार अहिले कुनै पनि व्यवसायीले माल लोड गरेका छैनन्, जसले नेपाली चियाको बजार भाउसमेत प्रभावित बनाएको छ।
बोर्डको प्रतिवेदन र कूटनीतिक पहलको आवश्यकता
राष्ट्रिय चिया तथा कफी विकास बोर्डले भारतको नयाँ नियमले पारेको गम्भीर असरबारे सरोकारवालासँग छलफल गरी लिखित प्रतिवेदन सम्बन्धित मन्त्रालयमा बुझाइसकेको छ। बोर्डका कृषि विकास अधिकृत इन्द्रप्रसाद अधिकारीका अनुसार यो दुई देशका सरकारबीच (जीटुजी) सुल्झाउनुपर्ने गम्भीर विषय हो, जसमा कूटनीतिक पहल हुँदैछ। नेपाल चिया उत्पादक संघका वरिष्ठ उपाध्यक्ष शिवकुमार गुप्ताले नेपाली चिया गुणस्तरीय भए पनि बोर्डरमा ट्रक रोकेर हप्तौं रिपोर्ट कुर्नु व्यावहारिक नभएको भन्दै नेपालकै ल्याब रिपोर्टलाई मान्यता दिने वा पुरानै व्यवस्था कायम गर्नुपर्ने माग गरेका छन्।
