नेप्से २६ अंकले घट्यो, बैंकहरूको नाफा बढ्दा पनि बजारमा प्रभाव परेन

मंगलबार धितोपत्र बजारमा गिरावट आएको छ। नेपाल स्टक एक्सचेञ्ज (नेप्से) परिसूचक २६.१६ अंकले घटेर २७७०.४९ अंकमा झरेको छ। अघिल्लो दिन ७.७ अंकले बढेको बजारमा आज भने बिक्री चाप बढेको देखियो। यद्यपि, कारोबार रकम भने अघिल्लो दिनको तुलनामा बढेको छ। यो गिरावटले धेरै लगानीकर्ताहरूको मनमा चिन्ता थपेको छ, विशेष गरी जब बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूले राम्रो नाफा कमाएको खबर आइरहेको छ। नेप्सेको यो उतारचढावले नेपाली अर्थतन्त्रको समग्र स्वास्थ्य र लगानीकर्ताहरूको मनोबलमाथि प्रश्नचिह्न खडा गरेको छ।

नेप्से परिसूचकमा २६ अंकको गिरावट, बैंकिङ नाफाले बजार नटेकाे

• नेप्से परिसूचक: २७७०.४९ अंक (२६.१६ अंकले गिरावट)
• सेन्सेटिभ परिसूचक: ४.३५ अंकले घट्यो
• कुल कारोबार रकम: ६ अर्ब ५३ करोड रुपैयाँ
• कुल कम्पनीको कारोबार: २२३ वटा
• ट्रेडिङ: ५,२६३ वटा
• सबैभन्दा धेरै कारोबार गर्ने कम्पनी: शिवम् सिमेन्ट (३० करोड ९५ लाख रुपैयाँ)
• सबैभन्दा धेरै नाफा कमाउने कम्पनी: प्रभु बैंक (१ अर्ब ५ करोड रुपैयाँ)

यस दिन कुल ६ अर्ब ५३ करोड रुपैयाँ बराबरको सेयर कारोबार भएको छ। यो अघिल्लो दिनको तुलनामा करिब १ अर्ब ७९ करोड रुपैयाँले बढी हो। अघिल्लो दिन ४ अर्ब ७४ करोड रुपैयाँको कारोबार भएको थियो। आज कुल २२३ वटा कम्पनीको सेयर किनबेच भएको छ। यसरी कारोबार रकममा वृद्धि हुनुले बजारमा लगानीकर्ताहरूको सक्रियता भने बढेको संकेत गर्छ, तर यो सक्रियता मूल्यमा सुधार ल्याउन भने पर्याप्त भएन। नेपालको धितोपत्र बजार, जुन प्रायः सानो आकारको छ, यस्ता उतारचढावले बढी प्रभावित हुने गर्दछ।

बैंकहरूको नाफा बढ्दा पनि किन घट्यो बजारको गति?

यस दिनको गिरावटमा बैंक तथा वित्तीय संस्थाका सेयर मूल्यमा आएको कमीले मुख्य भूमिका खेलेको छ। यद्यपि, प्रभु बैंकले १ अर्ब ५ करोड रुपैयाँ नाफा कमाएको रिपोर्ट सार्वजनिक गरे पनि समग्र बैंकिङ उपसमूहको परिसूचक भने २.८२ अंकले घटेको छ। समग्रमा आज १३ वटा उपसमूहमध्ये ट्रेडिङ उपसमूहको परिसूचक बाहेक अन्य सबै उपसमूहको परिसूचकमा गिरावट आएको छ। यसले लगानीकर्ताहरूलाई अचम्मित पारेको छ, किनकि सामान्यतया राम्रो नाफाको खबरले सेयर मूल्यमा सकारात्मक प्रभाव पार्नुपर्ने हो। यसको अर्थ यो हुन सक्छ कि बजारमा अन्य धेरै कारकहरूले प्रभाव पारिरहेका छन्, जसले व्यक्तिगत कम्पनीहरूको राम्रो प्रदर्शनलाई ओझेलमा पारिरहेको छ।

यसमा सबैभन्दा बढी हाइड्रोपावर उपसमूहको परिसूचक ३.३८ प्रतिशतले घटेको छ। यसैगरी, विकास बैंक उपसमूह २.४४ प्रतिशत, फाइनान्स उपसमूह २.०३ प्रतिशत, माइक्रोफाइनान्स उपसमूह १.८७ प्रतिशत, निर्जीवन बिमा १.३९ प्रतिशत, उत्पादन तथा प्रशोधन १.३१ प्रतिशत, अन्य उपसमूह १.१५ प्रतिशत, लघुवित्त १.०८ प्रतिशत, जीवन बिमा १.०५ प्रतिशत, म्युचुअल फन्ड ०.८४ प्रतिशत, लगानी ०.४८ प्रतिशत र होटल तथा पर्यटन उपसमूह ०.१५ प्रतिशतले घटेको छ। यो व्यापक गिरावटले देखाउँछ कि समस्या कुनै एक क्षेत्रमा मात्र सीमित छैन, बरु सम्पूर्ण बजार नै दबाबमा छ। नेपालको अर्थतन्त्रमा ऊर्जा क्षेत्रको महत्वलाई हेर्दा, हाइड्रोपावर उपसमूहमा आएको ठूलो गिरावट विशेष चिन्ताजनक छ।

आम लगानीकर्ताको चिन्ता र अर्थतन्त्रको संकेत

बजारमा आएको यो गिरावटले साना लगानीकर्ताहरूमा चिन्ता थपिएको छ। बैंकहरूको नाफा बढेको जस्तो सकारात्मक समाचार आउँदा पनि बजारमा त्यसको प्रभाव नपर्नुले थप आशंका उत्पन्न गराएको छ। यसले समग्र अर्थतन्त्रमा कुनै समस्या छ कि भन्ने प्रश्न उब्जाएको छ। धेरै नेपालीहरूका लागि, सेयर बजारमा लगानी जीवनभरिको बचतको एक महत्वपूर्ण हिस्सा हो, र यसको निरन्तर गिरावटले उनीहरूको वित्तीय भविष्यलाई जोखिममा पार्न सक्छ। यो स्थितिले नेपाल राष्ट्र बैंकको मौद्रिक नीति र सरकारको आर्थिक नीतिको प्रभावकारितामाथि पनि प्रश्न उठाउँछ।

एकजना ब्रोकरका अनुसार, ‘बजारमा तरलताको अभाव र ब्याजदरमा आएको उतारचढावले पनि लगानीकर्तालाई केही हदसम्म असर गरेको छ। यद्यपि, ठूला बैंकहरूको नाफा राम्रो आउनुले आगामी दिनमा बजार सुधारिन सक्ने आशा भने जगाएको छ।’ तरलताको अभाव, अर्थात् बजारमा पैसाको कमी, लगानीकर्ताहरूलाई नयाँ सेयर किन्न वा पुराना बेच्न गाह्रो बनाउँछ। ब्याजदरमा हुने उतारचढावले पनि लगानीकर्ताहरूलाई अन्यत्र लगानी गर्न प्रोत्साहित गर्न सक्छ, जस्तै बैंक निक्षेप। नेपालमा, जहाँ बैंकिङ क्षेत्रले ठूलो भूमिका खेल्छ, ब्याजदरको सानो परिवर्तनले पनि ठूलो प्रभाव पार्न सक्छ।

आगामी साता बजारको दिशा कता?

आगामी दिनमा बजारको दिशा निर्धारणमा मौद्रिक नीति, ब्याजदरको अवस्था र कम्पनीहरूको तेस्रो त्रैमासिक रिपोर्टले महत्वपूर्ण भूमिका खेल्नेछ। हाल बजार २७७० को वरिपरि सपोर्ट लिने प्रयास गरिरहेको छ। यदि यो स्तर भङ्ग भएमा बजारले थप करेक्सनको सामना गर्नुपर्ने हुन सक्छ। नेपालको सेयर बजार ऐतिहासिक रूपमा राजनीतिक अस्थिरता र आर्थिक अनिश्चितताबाट प्रभावित हुँदै आएको छ। यस पटक, विश्वव्यापी आर्थिक मन्दीको सम्भावना र नेपालको आन्तरिक आर्थिक चुनौतीहरूले यसलाई थप जटिल बनाएको छ। नेपाल राष्ट्र बैंकले हालै जारी गरेको मौद्रिक नीतिले तरलता व्यवस्थापन र ब्याजदर स्थिरीकरणमा जोड दिएको छ, जसको प्रभाव आगामी दिनहरूमा देखिनेछ।

यसको अर्थ के हो भने, लगानीकर्ताहरूले अब कम्पनीहरूको वित्तीय विवरणलाई मात्र नभई समग्र आर्थिक वातावरणलाई पनि नजिकबाट नियाल्नुपर्नेछ। तेस्रो त्रैमासिक रिपोर्टहरूले कम्पनीहरूको वास्तविक प्रदर्शन र भविष्यको सम्भावनाको बारेमा थप स्पष्टता प्रदान गर्नेछन्। यदि यी रिपोर्टहरू पनि कमजोर आएमा, बजारमा थप गिरावट आउन सक्छ। अर्कोतर्फ, यदि सरकारले प्रभावकारी आर्थिक सुधारका कदम चालेमा र मौद्रिक नीतिले सकारात्मक प्रभाव पारेमा, बजारले पुनः गति लिन सक्नेछ। २७७० को अंक नेप्सेका लागि एक महत्वपूर्ण मनोवैज्ञानिक र प्राविधिक स्तर हो, र यसको रक्षा गर्न नसक्नुले लगानीकर्ताहरूको आत्मविश्वासमा ठूलो धक्का लाग्न सक्छ।

लगानीकर्ताको आत्मविश्वासमा धक्का, अर्थतन्त्रको भविष्यमा प्रश्न

प्रभु बैंक जस्ता ठूला संस्थागत लगानीकर्ताहरूले राम्रो नाफा कमाएको खबरले बजारमा केही सकारात्मक ऊर्जा ल्याउनुपर्ने हो, तर यसको विपरीत भएको छ। यसले बजारमा सञ्चालित ठूला खेलाडीहरू (institutional investors) भन्दा साना लगानीकर्ताहरूको प्रभाव बढी रहेको संकेत गर्दछ, जसले छोटो अवधिको हल्ला वा नकारात्मक समाचारमा बढी प्रतिक्रिया दिन्छन्। यो प्रवृत्ति नेपालको सेयर बजारमा नयाँ होइन, तर यसले बजारको स्थिरतामाथि प्रश्नचिह्न खडा गर्दछ। यसको प्रत्यक्ष असर आम नेपाली नागरिकको वित्तीय स्वास्थ्यमा पर्नेछ, जसले आफ्नो भविष्य सुरक्षित गर्नका लागि सेयर बजारमा लगानी गरेका हुन्छन्।

नेपालको इतिहासमा, सेयर बजारले विभिन्न चरणहरू पार गरेको छ, कहिले तीव्र वृद्धि त कहिले ठूलो गिरावट। सन् १९९० को दशकमा सुरु भएको यो बजारले २०७० को दशकमा ठूलो उचाइ लिएको थियो, तर त्यसपछि आएको भूकम्प र अन्य आर्थिक कारणले यसलाई प्रभावित गर्‍यो। हालको गिरावटले विगतका केही नकारात्मक अनुभवहरूलाई पुनः जगाइदिएको छ। यस अवस्थामा, नियामक निकायहरूले बजारको स्थिरता कायम राख्न र लगानीकर्ताहरूको विश्वास पुनःस्थापित गर्नका लागि सक्रिय भूमिका खेल्नुपर्ने आवश्यकता छ। यसमा पारदर्शी नियमन, बजारको अनुगमन र लगानीकर्ता शिक्षा जस्ता कुराहरू समावेश छन्।

आगामी साताका लागि बजारको संकेत

आगामी साताहरूमा, नेप्सेको २७७० को स्तरको रक्षा गर्ने क्षमता महत्त्वपूर्ण हुनेछ। यदि यो स्तर कायम रह्यो भने, बजारले केही सुधारको संकेत दिन सक्छ, जसले लगानीकर्ताहरूलाई थप आत्मविश्वास प्रदान गर्नेछ। तर, यदि यो स्तर भङ्ग भयो भने, बजारले थप करेक्सनको सामना गर्नुपर्ने सम्भावना छ, जसले लगानीकर्ताहरूलाई थप चिन्तित बनाउनेछ। यसको साथै, नेपाल राष्ट्र बैंकले आगामी मौद्रिक नीतिको समीक्षामा लिने कदमहरू, जस्तै ब्याजदरमा गरिने समायोजन, तरलता व्यवस्थापनका लागि गरिने उपायहरू, र बैंकहरूको कर्जा विस्तारमा गरिने नियन्त्रण वा प्रोत्साहनले पनि बजारको दिशालाई ठूलो मात्रामा प्रभावित गर्नेछ।

यसका अतिरिक्त, कम्पनीहरूको तेस्रो त्रैमासिक वित्तीय प्रतिवेदनहरूले पनि बजारको भावनालाई आकार दिनेछन्। यदि धेरै जसो कम्पनीहरूले राम्रो प्रदर्शन देखाएमा, यसले बजारमा सकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ। यसको विपरीत, यदि धेरै कम्पनीहरूको नाफामा गिरावट आयो वा उनीहरूले घाटा बेहोरे भने, यसले बजारमा थप दबाब सिर्जना गर्नेछ। समग्रमा, आगामी साताहरू नेपाली धितोपत्र बजारका लागि एक निर्णायक चरण हुनेछ, जसले यसको दीर्घकालीन दिशा निर्धारण गर्नेछ र यसले नेपाली अर्थतन्त्रको स्वास्थ्यमाथि पनि प्रकाश पार्नेछ।