ओमनमा घरेलु कामदार हस्तिमाया लिम्बूको दुवै मिर्गौलाले काम गर्न छाड्यो। दैनिक ११ बजेसम्म काम र अस्वस्थ खानपानले उनको स्वास्थ्य बिग्रियो। नेपाल फर्किएर कोरोना महामारीबीच डायलासिस गर्दागर्दै स्वास्थ्य जटिल बन्यो। बहिनीले मिर्गौला दिन तयार भए पनि पित्तथैलीको शल्यक्रियाले प्रत्यारोपण ढिला भयो। हालसम्म ६० लाखभन्दा बढी खर्च भइसकेको छ।
काठमाडौंमा भारी बोक्ने रामबहादुर तामाङ डेरामा बस्दा बजारको चिल्लो, तारेको र जंकफुडमा निर्भर भए। यसले उनको मिर्गौला फेल भयो। केही वर्ष डायलासिस गरेपछि दुई वर्षअघि छोराले मिर्गौला दान गरे। घरजग्गा बेचेर उपचार गर्नुपर्यो।
जनस्वास्थ्यविद् डा. केदार बरालका अनुसार जीवनशैलीका परिवर्तनले नसर्ने रोग बढाएको छ। केही दशकअघिसम्म सरुवा रोग प्रमुख भए पनि अहिले नेपालमा मृत्युका १० प्रमुख रोगमध्ये ८ वटा नसर्ने छन्। ‘बर्डेन अफ डिजिज’को तथ्यांक अनुसार नसर्ने रोगले वार्षिक १ लाख ९३ हजारभन्दा बढीको मृत्यु हुन्छ।
मुटु तथा रक्तनली सम्बन्धी रोगले वार्षिक ४६ हजार ३९९ नेपालीको ज्यान लिन्छ। यसपछि दीर्घ श्वासप्रश्वास रोग (४० हजार ७९२), क्यान्सर (२१ हजार ६५३), फोक्सो संक्रमण तथा क्षयरोग (१६ हजार २३९), पाचन प्रणालीसम्बन्धी रोग (११ हजार ४०६), मातृ तथा शिशु समस्या (१० हजार ५३), मधुमेह तथा मिर्गौला रोग (८ हजार ५०३), दुर्घटना (८ हजार ११९), आन्द्रा संक्रमण (६ हजार ९५९) र मानसिक समस्या (४ हजार ४४६) प्रमुख छन्।
विज्ञहरूका अनुसार बदलिँदो खानपान र आधुनिक जीवनशैली नसर्ने रोगको मुख्य कारण हो। नेपालमा करिब ७१ प्रतिशत मृत्यु नसर्ने रोगकै कारण हुन्छ। उच्च रक्तचाप, मुटु तथा रक्तनलीका रोग, मधुमेह, क्यान्सर, दम र मिर्गौला सम्बन्धी समस्या प्रमुख चुनौती हुन्।
चिकित्सा समाजशास्त्री प्रा.डा. मधुसूदन सुवेदीका अनुसार शारीरिक श्रममा कमी, व्यायामको अभाव र बढ्दो मोटोपनले नसर्ने रोग बढाएको छ। बजारमा पाइने चिल्लो, प्रशोधित र ‘फास्ट फुड’को प्रयोगले मुटु, मधुमेह, क्यान्सरजस्ता समस्या निम्त्याइरहेको छ।
वरिष्ठ मुटुरोग विशेषज्ञ डा. राजेन्द्र कोजुका अनुसार बजारका धेरैजसो खानेकुरामा चिल्लो पदार्थ र प्रिजर्भेटिभको मात्रा अत्यधिक हुन्छ। तेलमा तारेका र फ्रोजन परिकारले शरीरमा ट्रान्सफ्याट बढाउँछ। यसले कोलेस्ट्रोल, उच्च रक्तचाप, मधुमेह र मोटोपनजस्ता समस्या निम्ताई मुटु, मिर्गौला र मस्तिष्कसम्बन्धी रोगको जोखिम बढाउँछ। बिस्कुट, कुकिज, समोसा, चिप्स, केक, पिज्जा, मोमो जस्ता परिकारले मुटु र रक्तनलीलाई दीर्घकालमा मौन विषजस्तै असर गर्छ।
नसर्ने रोगका कारण विपन्न नागरिकको उपचार खर्च पाँच वर्षमा दोब्बरले बढेको छ। आर्थिक वर्ष २०७७/७८ मा विपन्न नागरिक औषधि उपचार कार्यक्रम अन्तर्गत २९ हजार ४९८ जनाले सेवा लिएकामा २०८१/८२ मा यो संख्या बढेर ५३ हजार ५७७ पुगेको छ। सोही अवधिमा सरकारको खर्च भार २ अर्ब १४ करोडबाट बढेर ४ अर्ब ४२ करोड पुगेको छ। हाल यो सेवा स्वास्थ्य बीमा बोर्ड अन्तर्गत सञ्चालन भइरहेको छ।
