अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले रुस र युक्रेनबीचको युद्ध अन्त्य गर्ने शान्ति सम्झौता निर्णायक चरणमा पुगेको घोषणा गरेका छन्। उनले वार्ता संवेदनशील अवस्थामा रहेकाले रुसमाथि थप प्रतिबन्ध लगाउँदा कूटनीतिक प्रयास प्रभावित हुन सक्ने चेतावनी दिएका छन्।
ट्रम्पले बुधबार ह्वाइट हाउसबाट दक्षिण क्यारोलिना प्रस्थान गर्नुअघि पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै सम्झौताको सम्भावना बढेका बेला प्रतिबन्ध लगाउनु उचित नहुने बताए। आवश्यक परे रुसमाथि प्रतिबन्ध लगाउने अधिकार आफूसँग रहेको उनको भनाइ थियो।
जेलेन्स्कीको वार्ता प्रस्ताव र सुरक्षा प्रत्याभूति
युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमर जेलेन्स्कीले युद्ध अन्त्य गर्ने पहलस्वरूप वर्तमान अग्रपङ्क्तिमा लडाइँ रोक्न र कूटनीतिक वार्ता अघि बढाउन युक्रेन तयार रहेको बताएका छन्। फक्स न्युजसँगको कुराकानीमा उनले युद्धविरामपछि अमेरिका र युरोपेली राष्ट्रहरूबाट सुरक्षा प्रत्याभूति खोजिने स्पष्ट पारे।
डोनबास क्षेत्र त्यागेर युद्ध अन्त्य गर्ने सम्भावनाबारे सोधिएको प्रश्नमा राष्ट्रपति जेलेन्स्कीले रुसले युद्धमैदानमा विजय हासिल गरिरहेको दाबी अस्वीकार गरे। उनले वर्तमान युद्धक्षेत्रको अवस्थालाई आधार बनाएर वार्ता सुरु गर्नुपर्ने र त्यसबाट व्यापक शान्ति योजना अघि बढाउन सकिने बताए। रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले पनि अक्टोबर २१, २०२६ मा युक्रेन युद्ध अन्त्य गर्न वाशिंगटन र किभसँग त्रिपक्षीय वार्ता पुनः सुरु गर्न सैद्धान्तिक रूपमा सहमत भएका छन्।
भूभागको अवस्था र आगामी भेटवार्ता
अक्टोबर १९, २०२६ सम्मको तथ्याङ्क अनुसार, रुसले युक्रेनको थप ३ वर्ग माइल भूभाग कब्जा गरेको छ भने युक्रेनले आफ्नो ३० वर्ग माइल भूभाग फिर्ता लिएको छ। रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनका सहयोगी युरी उशाकोभले अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्प र पुटिनबीच चीनमा हुने आगामी एसिया–प्रशान्त आर्थिक सहयोग (एपेक) शिखर सम्मेलनका क्रममा प्रत्यक्ष भेटवार्ता हुन सक्ने बताएका छन्। यो शिखर सम्मेलन नोभेम्बर १८-१९, २०२६ मा चीनको शेन्जेनमा हुनेछ।
अमेरिकी विशेष दूत स्टीव विटकफले अक्टोबर २१, २०२६ मा सेन्ट पिटर्सबर्गमा पुटिनसँग भेट गरेका थिए। उनले पुटिनसँगको वार्ता ‘रचनात्मक’ रहेको तर ‘अझै महत्त्वपूर्ण काम बाँकी रहेको’ बताएका छन्। रुसले नोभेम्बर १० पछि वार्ता पुनः सुरु गर्न सैद्धान्तिक सहमति जनाएको छ।
जारी हमला र मानवीय क्षति
युद्धका बीचमा पनि दुवै पक्षबाट आक्रमण जारी छन्। रुसले अक्टोबर ५ मा खार्किभमा ६ जना, अक्टोबर ७ मा प्रिलुकीमा २२ जना र अक्टोबर ८ मा क्रामाटोर्स्कमा कम्तीमा ३२ जना सर्वसाधारणको ज्यान लिएको थियो। अक्टोबर २१, २०२६ मा किभमा रुसी हमलामा १५ जना घाइते भएका थिए।
यसैबीच, अक्टोबर ८ मा युक्रेनले यान्डेक्स डाटा सेन्टरमा ड्रोन आक्रमण गर्दा सासोभोमा रहेको कम्पनीको डाटा सेन्टर निष्क्रिय भएको थियो। अक्टोबर २१, २०२६ मा युक्रेनले मस्कोतर्फ सयौं ड्रोन पठाएको थियो। युद्धका कारण युक्रेनमा कम्तीमा ११३.५ बिलियन डलरको क्षति भएको छ र पुनर्निर्माणका लागि २०० बिलियन डलरभन्दा बढी लाग्न सक्छ।
नेपालमा युद्धको आर्थिक प्रभाव
रुस-युक्रेन युद्धले नेपालजस्तो भूपरिवेष्ठित राष्ट्रमा पनि गहिरो प्रभाव पारेको छ। सन् २०२२ को फेब्रुअरी २४ मा रुस-युक्रेन संकटले नेपालको आर्थिक वृद्धिदर कमजोर बनाउने र मुद्रास्फीति बढाउने बताइएको थियो। यसले खाद्यान्न र कच्चा तेलको मूल्यमा तीव्र वृद्धि ल्याउन सक्ने अनुमान गरिएको थियो, जसको असर अहिले पनि नेपाली उपभोक्ताले भोगिरहेका छन्।
आगामी वार्ता र चुनौती
रुस र युक्रेनबीचको त्रिपक्षीय वार्ता नोभेम्बर १० पछि पुनः सुरु हुन सक्छ। आगामी एपेक शिखर सम्मेलनमा ट्रम्प र पुटिनबीचको सम्भावित भेटवार्ताले शान्ति प्रक्रियामा नयाँ आयाम थप्न सक्छ। यद्यपि, शान्ति वार्ताको विशिष्ट मिति, स्थान र सहभागीहरूको संरचना अझै तय भएको छैन। अमेरिकी विशेष दूत स्टीव विटकफका अनुसार अमेरिका, युक्रेन र रुसबीच प्राविधिक स्तरमा छलफल जारी रहनेछ।
