त्रिपक्षीय वार्ता पुनः सुरु गर्न रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले ‘सैद्धान्तिक रूपमा’ सहमति जनाएको केही घण्टामै रुसी सेनाले बिहीबार राति युक्रेनको राजधानी किभमा भीषण ब्यालेस्टिक क्षेप्यास्त्र प्रहार गरेको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पका विशेष दूत स्टिभ विटकफसँग सेन्ट पिटर्सबर्गमा भएको भेटवार्तापछि पुटिनले यो सहमति जनाएका थिए।
यस आक्रमणमा कम्तीमा चार युक्रेनी नागरिकको मृत्यु भएको छ भने दर्जनौँ घाइते भएका छन्। रुसी रक्षा मन्त्रालयले युक्रेनले मस्को र अन्य सहरलाई लक्षित गरी प्रहार गरेका ८०० भन्दा बढी ड्रोन आफ्नो हवाई रक्षा प्रणालीले खसालेको दाबी गरेको छ।
किभमा २१ क्षेप्यास्त्र, १२ क्षेत्र प्रभावित
रुसी हवाई आक्रमणबाट युक्रेनका १२ वटा क्षेत्र प्रभावित भएका छन्। पाँच बालबालिकासहित दर्जनौँ नागरिक घाइते भएका छन्। उत्तरपूर्वी खार्किभ क्षेत्रको लोजोभास्थित एक बजारमा भएको रुसी आक्रमणमा ५० र ६० वर्ष उमेरका दुई महिलाको मृत्यु भएको छ।
राजधानी किभमा तीन चरणमा गरी २१ वटा ब्यालेस्टिक क्षेप्यास्त्र प्रहार गरिएको थियो। आक्रमणबाट आवासीय भवन, ऊर्जा पूर्वाधार, रेलवे स्टेसन, किभको मेट्रो प्रणाली, सपिङ मल र व्यापारिक प्रतिष्ठानमा व्यापक क्षति पुगेको छ। किभमा पनि एक जनाको मृत्यु भएको छ। युक्रेनको जनरल स्टाफका अनुसार, अक्टोबर २१, २०२६ मा रुसी सेनाले २,२५० जना सैनिक गुमाएको छ, जुन पूर्ण-स्तरीय युद्ध सुरु भएयताकै सबैभन्दा बढी दैनिक क्षति हो।
शान्ति वार्तामा बढ्दो जटिलता
अमेरिकी विशेष दूत स्टिभ विटकफले सेन्ट पिटर्सबर्गमा रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनसँग भेटवार्ता गरेपछि त्रिपक्षीय वार्ता पुनः सुरु गर्न ‘सैद्धान्तिक रूपमा’ सहमति जनाएका थिए। विटकफले मंगलबार नर्वेमा युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीसँग भेटवार्ता गरेपछि शान्ति प्रयासमा ‘नयाँ गति’ प्राप्त भएको बताएका थिए।
तर, वार्ताको सहमतिलगत्तै भएको यो भीषण आक्रमणले शान्ति प्रक्रियामा थप जटिलता ल्याएको छ। युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीले पछिल्लो बमबारीले घटनाक्रमप्रति मस्कोको रवैयामा कुनै वास्तविक परिवर्तन नआएको पुष्टि गरेको बताएका छन्। अमेरिकी विशेष दूत विटकफको अभिव्यक्तिप्रति युक्रेन र अमेरिकाभित्रै आलोचना भएको छ। विशेषगरी युक्रेनमा भाडाका सैनिकका रूपमा लडेको आरोपमा जेल परेका एक अवकाशप्राप्त अमेरिकी शिक्षकलाई रिहाको आदेश दिएको भन्दै उनले पुटिनलाई ‘मानवतावादी’ भनेर प्रशंसा गरेपछि यो आलोचना बढेको हो।
यसअघि, तीनै देशका प्रतिनिधिहरूले विस्तृत वार्ताको आधार तयार पार्न गत जनवरी र फेब्रुअरीमा संयुक्त अरब इमिरेट्स (यूएई) र स्विट्जरल्यान्डमा चरणबद्ध रूपमा प्राविधिक वार्ता गरेका थिए। तर, युद्धबन्दी आदानप्रदानबाहेक अन्य विषयमा खासै प्रगति हुन सकेको थिएन। युक्रेनी राष्ट्रपति जेलेन्स्कीले शीर्ष नेताहरूबीचको प्रत्यक्ष भेटवार्ताले मात्र यो गतिरोध अन्त्य गर्न सक्ने बताएका छन्।
नेपालमा युद्धको अप्रत्यक्ष असर
रुस-युक्रेन युद्धमा नेपालको प्रत्यक्ष संलग्नता नभए पनि यसले विश्वव्यापी आपूर्ति प्रणालीमा अवरोध ल्याएको छ। यसले इन्धन, खाद्यान्न र मल लगायतका अत्यावश्यक वस्तुहरूको मूल्य वृद्धि गराएको छ, जसको असर नेपालको अर्थतन्त्रमा पनि परेको छ। यसले नेपालमा मुद्रास्फीति बढाएको छ र आर्थिक वृद्धिमा सुस्तता ल्याएको छ। युद्धका कारण वैदेशिक रोजगारीबाट आउने रेमिट्यान्समा पनि कमी आएको छ, जुन नेपालको अर्थतन्त्रको महत्त्वपूर्ण हिस्सा हो।
नेपालले यस युद्धमा ठूलो मानवीय क्षति पनि बेहोरेको छ। मे १३, २०२५ सम्ममा रुस-युक्रेन युद्धमा ज्यान गुमाउने नेपालीको संख्या ७३ पुगेको छ। यसले युद्धको अप्रत्यक्ष मानवीय लागतलाई स्पष्ट पारेको छ।
वार्ताको मिति र जी-२० शिखर सम्मेलनको अनिश्चितता
त्रिपक्षीय वार्ताको मिति भने अझै तय भइसकेको छैन। रुसी राष्ट्रपतिका विदेश मामिला सल्लाहकार युरी उशाकोभले रुस, युक्रेन र अमेरिकाबीचको त्रिपक्षीय वार्ता नोभेम्बर १० पछि पुनः सुरु गर्न सकिने बताएका छन्। युक्रेनी राष्ट्रपति जेलेन्स्कीले भने वार्ता सकेसम्म चाँडो, नोभेम्बरको सुरुमा नै आयोजना गरिनुपर्ने बताएका छन्।
यसैबीच, क्रेमलिनका प्रवक्ता दमित्री पेस्कोभले बिहीबार राष्ट्रपति पुटिनलाई आगामी डिसेम्बर १४-१५, २०२६ मा फ्लोरिडाको मियामीस्थित ट्रम्प नेशनल डोरल मियामीमा आयोजना हुने जी–२० शिखर सम्मेलनमा सहभागी हुन निमन्त्रणा प्राप्त भएको जानकारी दिए। तर, उनी सहभागी हुने वा नहुने भन्ने निर्णय नभएको पेस्कोभले बताएका छन्। रुस र युक्रेनबीच युद्ध अन्त्य गर्ने सर्तलाई लिएर अझै गहिरो मतभेद कायम रहेकाले शान्ति प्रक्रिया अझै अनिश्चित छ।
