देशका तराईका जिल्ला तथा भित्री मधेश क्षेत्रमा तातो दिन र तातो लहर (हट वेभ) को सम्भावना देखिएको छ। जल तथा मौसम विज्ञान विभागले शुक्रबार विशेष बुलेटिन जारी गरि पछिल्ला केही दिनदेखि मधेश प्रदेशसहित बागमती, गण्डकी, लुम्बिनी, कर्णाली र सुदूरपश्चिम प्रदेशका तराई तथा होचो भू-भागमा अत्यधिक गर्मीको प्रभाव देखिएको जनाएको छ। विभागले आगामी तीन दिनसम्म यस्तो अवस्था कायम रहने भन्दै विशेष सतर्कता अपनाउन अपिल गरेको छ।
तराईमा बढ्दो गर्मीको चिन्ता
पछिल्लो समय तराईका जिल्लाहरूमा तापक्रम निरन्तर बढ्दो क्रममा छ। विशेषगरी मधेश प्रदेशका जिल्लाहरू जस्तै सप्तरी, सिराहा, धनुषा, महोत्तरी, सर्लाही, रौतहट, बारा र पर्सामा गर्मीको प्रभाव अत्यधिक देखिएको छ। यसका साथै, बागमती प्रदेशका तराईका जिल्लाहरू (सिन्धुली, रामेछाप, सिन्धुपाल्चोक, काभ्रेपलाञ्चोक, चितवन, मकवानपुर) र लुम्बिनी प्रदेशका तराईका जिल्लाहरू (नवलपरासी पश्चिम, रूपन्देही, कपिलवस्तु, दाङ, बाँके, बर्दिया), गण्डकी प्रदेशका केही होचो भू-भाग, कर्णाली प्रदेशका तराईका जिल्लाहरू (सुर्खेत, कैलाली, कञ्चनपुर) र सुदूरपश्चिम प्रदेशका तराईका जिल्लाहरूमा पनि अत्यधिक गर्मीको अनुभव भइरहेको छ। विभागले यो अवस्थाले जनजीवनमा प्रत्यक्ष असर पार्ने बताएको छ।
स्वास्थ्यमा पर्न सक्ने असर
अत्यधिक गर्मीका कारण विभिन्न स्वास्थ्य समस्याहरू निम्त्याउन सक्ने चेतावनी दिइएको छ। जल तथा मौसम विज्ञान विभागले जारी गरेको बुलेटिनमा तातो लहरका कारण विशेषगरी बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक, गर्भवती तथा सुत्केरी महिला, दीर्घरोगीहरू र शारीरिक रूपमा कमजोर रहेका व्यक्तिहरूलाई बढी जोखिम हुने उल्लेख छ। गर्मीले गर्दा निर्जलीकरण (डिहाइड्रेसन), पेटसम्बन्धी समस्या, श्वासप्रश्वासमा कठिनाई, हृदयघात र熱घात (हीट स्ट्रोक) जस्ता गम्भीर स्वास्थ्य समस्याहरू देखा पर्न सक्ने सम्भावना छ। यसर्थ, यो समयमा विशेष सावधानी अपनाउनु पर्ने आवश्यकता छ।
- निर्जलीकरणबाट बच्न प्रशस्त मात्रामा पानी पिउने।
- गर्मीको समयमा बाहिर निस्कँदा छाता, टोपी वा पातलो कपडाको प्रयोग गर्ने।
- दिउँसोको चर्को घाममा बाहिर ननिस्कने वा अत्यावश्यक काम नपरी घर बाहिर नजाने।
- शरीरलाई चिसो राख्न सकेसम्म हल्का र सुती कपडा लगाउने।
- दीर्घरोगीहरूले आफ्नो स्वास्थ्य अवस्थामा विशेष ध्यान दिने र चिकित्सकको सल्लाह लिने।
किसान र मजदुर वर्गमा बढी प्रभाव
तराईका अधिकांश जिल्लाहरू कृषिमा निर्भर छन्। यसरी अचानक बढेको गर्मीले खेतबारीमा काम गर्ने किसानहरू र दैनिक ज्याला मजदुरी गर्ने मजदुर वर्गलाई प्रत्यक्ष असर पार्नेछ। दिउँसोको चर्को घाममा काम गर्न गाह्रो हुने र कामको समय घटाउनुपर्ने अवस्था आउन सक्छ, जसले गर्दा उनीहरूको दैनिक आयमा समेत कमी आउन सक्ने चिन्ता व्यक्त गरिएको छ। यसबाहेक, पशुधनलाई समेत गर्मीले असर गर्न सक्ने भएकाले विशेष हेरचाहको आवश्यकता पर्नेछ। पानीको स्रोत सुक्ने सम्भावनाले सिँचाइमा समेत समस्या आउन सक्ने कृषि विज्ञहरूले बताएका छन्।
सरकारको अपिल र सतर्कता
जल तथा मौसम विज्ञान विभागले आगामी तीन दिनसम्म तराईका अधिकांश जिल्लाहरूमा अधिकतम तापक्रम ३५ देखि ४० डिग्री सेल्सियससम्म पुग्न सक्ने अनुमान गरेको छ। यसैगरी, भित्री मधेशका केही स्थानहरूमा तापक्रम ४० डिग्री सेल्सियसभन्दा बढी हुन सक्ने सम्भावना छ। विभागले यस अवधिभर नागरिकहरूलाई अत्यावश्यक काममा बाहेक घर बाहिर ननिस्कन, पानी प्रशस्त पिउन र स्वास्थ्यमा विशेष ध्यान दिन अपिल गरेको छ। स्थानीय सरकारहरूलाई पनि आवश्यक स्वास्थ्य सेवा र सचेतना कार्यक्रम सञ्चालन गर्न निर्देशन दिइएको छ। यसरी अचानक आउने तातो लहरको सामना गर्नका लागि पूर्वतयारी र सचेतना नै सबैभन्दा प्रभावकारी उपाय हुने विभागले जनाएको छ।