काठमाडौंको थापाथलीस्थित बागमती नदी किनारमा रहेको अव्यवस्थित बस्ती शनिबार बिहानदेखि डोजर लगाएर खाली गरिएको छ। करिब ८ बजेबाट सुरु भएको डोजर अपरेसनले नदी किनारमा वर्षौंदेखि बसेका सुकुम्बासीहरूको टहरा भत्काएको छ। महानगरपालिका प्रहरीका अनुसार, अधिकांश बासिन्दाहरू आफैँले कोठा खोजेर वा आफन्तकोमा सरेका छन्। तर, आफू घरबारविहीन भएको बताउने १३ परिवारका सदस्यहरूलाई भने सुन्दरीघाटस्थित राधास्वामी सत्संगमा सारिएको छ। यस्तै, परिवार भेला नभएका ८ जनालाई दशरथ रंगशालामा आश्रय दिइएको छ, जहाँ उनीहरू परिवार नआउञ्जेलसम्म बस्नेछन्।
प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहले शनिबार र आइतबारभित्र काठमाडौं उपत्यकाका नदी किनारमा अवैध ढंगले बनाइएका सबै घरटहरा हटाउन निर्देशन दिएका थिए। सोही निर्देशनको कार्यान्वयन स्वरूप काठमाडौं महानगरपालिका र जिल्ला प्रशासन कार्यालयले यो एक्सन लिएको हो। महानगरपालिका प्रहरीले बस्ती खाली गर्नुअघि आफैँ स्थानान्तरण हुन चाहनेलाई सहयोग गरेको बताएको छ।
बस्ती खाली गराउने प्रक्रिया
थापाथलीको अव्यवस्थित बस्ती खाली गर्ने कार्य शनिबार बिहानैबाट सुरु भएको थियो। स्थानीय प्रशासन र काठमाडौं महानगरपालिकाको संयुक्त टोलीले डोजर प्रयोग गरी टहराहरू भत्काएको हो। यसक्रममा, आफूलाई घरवारविहीन दाबी गर्ने १३ परिवारलाई तत्कालका लागि सुन्दरीघाटस्थित राधास्वामी सत्संगमा लगिएको छ। यी परिवारहरूको दीर्घकालीन व्यवस्थापनबारे भने थप निर्णय हुन बाँकी छ।
त्यसैगरी, परिवारको सदस्य संख्या पूर्ण नभएका वा तत्काल अन्यत्र जान नसकेका ८ जना व्यक्तिहरूलाई दशरथ रंगशालामा राखिएको छ। उनीहरूले आफ्नो परिवारका सदस्यहरू आएपछि मात्रै अन्यत्र जाने बताएका छन्। महानगरपालिकाले उनीहरूलाई आवश्यक न्यूनतम सुविधाको व्यवस्था गरेको छ।
नदी किनारको अव्यवस्थित बस्ती
बागमती नदी किनारमा रहेको यो बस्ती लामो समयदेखि अव्यवस्थित थियो। विभिन्न समयमा यसलाई हटाउने प्रयास भए पनि पूर्णरूपमा कार्यान्वयन हुन सकेको थिएन। नदीको सार्वजनिक जग्गा मिचेर बनाइएका टहराहरूले नदी प्रणालीमा अवरोध पुर्याएको र सहरी सौन्दर्यमा समेत कमी ल्याएको भन्दै यसलाई हटाउनुपर्ने आवाज उठ्दै आएको थियो।
प्रधानमन्त्रीको निर्देशनपछि स्थानीय सरकारले यसलाई उच्च प्राथमिकता दिएको देखिन्छ। नदी किनारका अवैध संरचनाहरू हटाउने अभियानले उपत्यकाको सौन्दर्यीकरण र नदी प्रणालीको संरक्षणमा टेवा पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ। यद्यपि, विस्थापित भएका परिवारहरूको उचित बसोबासको व्यवस्थापन कसरी हुन्छ भन्ने प्रश्न भने अनुत्तरित छ।
विस्थापित परिवारको वर्तमान अवस्था
सुन्दरीघाटस्थित राधास्वामी सत्संगमा सारिएका १३ परिवारका सदस्यहरू हाल अस्थायी आश्रयमा छन्। उनीहरूलाई खाना र न्यूनतम बसोबासको व्यवस्था गरिएको छ। तर, उनीहरूको भविष्य के हुने भन्नेमा अनिश्चितता छ। कतिपयले आफूहरूलाई उचित विकल्प नदिई हटाएको गुनासो गरेका छन्।
दशरथ रंगशालामा बसिरहेका ८ जनाको अवस्था पनि उस्तै छ। उनीहरूले आफ्नो परिवारका सदस्यहरूको पर्खाइमा बसेको बताएका छन्। यस घटनाले काठमाडौं उपत्यकामा सुकुम्बासी समस्याको गम्भीरतालाई पुनः उजागर गरेको छ।
सरकारको कदम र आगामी चुनौती
प्रधानमन्त्रीको निर्देशनपछि काठमाडौं महानगरपालिका र जिल्ला प्रशासन कार्यालयले नदी किनारका अवैध संरचना हटाउने कार्यलाई तीव्रता दिएको छ। यो कदमले सहरी सुशासन र विकासका लागि सकारात्मक सन्देश दिएको छ। तर, यससँगै विस्थापित हुने नागरिकहरूको व्यवस्थापन गर्नु सरकारका लागि ठूलो चुनौती हुनेछ।
यस्ता बस्तीहरूमा बसोबास गर्नेहरूको वास्तविक आर्थिक र सामाजिक अवस्थाको अध्ययन गरी दीर्घकालीन समाधान खोज्नुपर्ने देखिन्छ। केवल डोजर चलाएर हटाउने कार्यले समस्याको जरो उखेल्न सक्दैन।
