नेपालमा तेस्रोलिंगी समुदायका लागि रोजगारीको ढोका प्रायः बन्द छ। सरकारी सेवा वा निजी क्षेत्रमा उनीहरूलाई अवसर मिल्न मुस्किल छ। जतिले रोजगारी पाएका छन्, उनीहरूले आफ्नो पहिचान लुकाएर काम गर्नुपर्ने बाध्यता छ। यसले उनीहरूको जीवनयापनमा मात्रै नभई मानसिक स्वास्थ्यमा समेत गम्भीर असर पारेको छ।
रोजगारीको सीमितता र पहिचानको द्वन्द्व
- सरकारी र निजी क्षेत्रमा तेस्रोलिंगीका लागि रोजगारीका अवसरहरू अत्यन्त सीमित छन्।
- रोजगार भएकाहरूले आफ्नो पहिचान लुकाएर काम गर्न बाध्य छन्।
- बेरोजगारीले गर्दा धेरै तेस्रोलिंगी यौनकर्ममा संलग्न हुन बाध्य भएका छन्।
- सामाजिक अपहेलना र विभेदले उनीहरूमा डिप्रेसनजस्ता मानसिक समस्या बढेको छ।
- समुदायको सशक्तिकरणका लागि विशेष नीतिगत सम्बोधनको आवश्यकता छ।
सामाजिक र आर्थिक चुनौती
तेस्रोलिंगी समुदायले समाजमा पाइलैपिच्छे विभेद र अपहेलनाको सामना गर्नुपर्छ। शिक्षा र स्वास्थ्यजस्ता आधारभूत सेवामा समेत उनीहरूको पहुँच सहज छैन। रोजगारीको अवसर नहुँदा धेरैजसो हिंसा र शोषणमा पर्ने गरेका छन्। कतिपयले जीविका चलाउन यौनकर्ममा लाग्न बाध्य भएको पीडादायी अनुभव सुनाउँछन्।
यौनकर्ममा संलग्न हुन बाध्य भएकाहरूले पनि समाजमा घृणा र तिरस्कारको सामना गर्नुपर्छ। यसले उनीहरूको आत्मसम्मानमा ठेस पुर्याउँछ र मानसिक रूपमा कमजोर बनाउँछ। धेरैजसोमा डिप्रेसन, चिन्ता र अन्य मानसिक स्वास्थ्य समस्याहरू देखिन्छन्। यसको प्रभाव उनीहरूको व्यक्तिगत जीवन र सामाजिक सम्बन्धमा समेत पर्छ।
सरकारी र संस्थागत प्रयासको प्रभावकारिता
सरकारले तेस्रोलिंगी समुदायको अधिकारका लागि केही कानुनी व्यवस्था गरे पनि त्यसको प्रभावकारी कार्यान्वयन हुन सकेको छैन। रोजगारी सिर्जना र सामाजिक समावेशीकरणका लागि ठोस कदम चाल्न जरुरी छ। विभिन्न गैरसरकारी संस्थाहरूले यस समुदायको उत्थानका लागि काम गरिरहेका छन्, तर उनीहरूको प्रयास पर्याप्त छैन।
यौनकर्ममा संलग्न व्यक्तिहरूलाई सम्मानजनक रोजगारीमा ल्याउनका लागि विशेष कार्यक्रम ल्याउनुपर्ने माग उठेको छ। उनीहरूलाई सीपमूलक तालिम दिई स्वरोजगारका अवसरहरू प्रदान गर्नुपर्छ। यसका साथै, समाजमा उनीहरूप्रतिको नकारात्मक धारणा बदल्न जनचेतनाका कार्यक्रमहरू पनि आवश्यक छन्।
सामुदायिक आवाज र अपेक्षा
“हामी पनि अरु जस्तै सामान्य जीवन जिउन चाहन्छौं,” एक तेस्रोलिंगी अधिकारकर्मीले भने, “तर समाजले हामीलाई स्वीकार गर्दैन। काम गर्ने ठाउँमा पनि हामीलाई हेर्ने नजर फरक हुन्छ। यसले हामीलाई कति पीडा हुन्छ, सायद कसैले बुझ्दैन।” उनीहरूलाई राज्यले हेर्नुपर्ने उनीहरूको भनाइ छ।
यो समुदायलाई समाजको मूलधारमा ल्याउनका लागि राज्य, समाज र व्यक्ति सबैको सकारात्मक भूमिका आवश्यक छ। उनीहरूलाई समान अवसर र सम्मान प्रदान गरिएमा उनीहरू पनि राष्ट्र निर्माणमा महत्वपूर्ण योगदान दिन सक्छन्।
