अर्थमन्त्री स्वर्णिम वाग्लेले संसदमा सुर्तीजन्य पदार्थमा १० प्रतिशत कर वृद्धि घोषणा गरे। तर, सरकारले जारी गरेको आर्थिक विधेयकमा औसत २ देखि ३ प्रतिशत मात्र कर वृद्धि भएको पाइएपछि सरकारमाथि जनतालाई झुक्याएको आरोप लागेको छ।
अर्थमन्त्रीको १०% करको दाबी र विधेयकको २.५% वास्तविकता
सुर्तीजन्य पदार्थमा अत्यधिक कर वृद्धिको माग गर्दै आएका अभियन्ताहरूले यस विषयमा आपत्ति जनाएका छन्। नेपाल विकास अनुसन्धान परिषद्ले विज्ञप्ति जारी गर्दै अर्थमन्त्रीले संसदमा १० प्रतिशत कर वृद्धि बोले पनि आर्थिक विधेयकमा औसत २ देखि ३ प्रतिशत मात्र समावेश गरिएको भन्दै यसलाई जनतालाई झुक्याउने काम भनेको छ।
परिषद्का सुर्तीजन्य पदार्थ नियन्त्रण सम्बन्धी अनुसन्धान संयोजक डा. जयकुमार गुरुङले अर्थ मन्त्रालय, स्वास्थ्य मन्त्रालय र संसदको शिक्षा तथा स्वास्थ्य समितिमा सुर्तीजन्य पदार्थमा ५० प्रतिशतभन्दा बढी कर वृद्धि गर्न अनुरोध गरिएको र सबै निकायले सहमति जनाएको भए पनि अर्थ मन्त्रालयले झुक्याएको आरोप लगाए। राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीकी स्वास्थ्य विभाग प्रमुख डा. तोसिमा कार्कीले पनि ५० प्रतिशत कर वृद्धिको विषय उठाएकी थिइन्।
आर्थिक विधेयकमा उल्लेखित कर वृद्धि दर
आर्थिक विधेयकमा उल्लेख गरिएका दरअनुसार फिल्टर चुरोटमा औसत अन्तशुल्क ०.३ प्रतिशत, ७० मिमीभन्दा माथिको फिल्टर चुरोटमा ३ रुपैयाँ र ७० देखि ७५ मिमीबीचको फिल्टर चुरोटमा २ रुपैयाँ वृद्धि हुने व्यवस्था छ। यसले गर्दा मूल्यमा खासै फरक नपर्ने परिषदको निष्कर्ष छ।
विश्व स्वास्थ्य संगठनको मापदण्ड र नेपालको नीति
विश्व स्वास्थ्य संगठनको मापदण्ड अनुसार सुर्तीजन्य पदार्थमा ७५ प्रतिशत कर हुनुपर्ने भन्दै अभियन्ताहरूले नेपालमा यसको विपरीत नीति अपनाइएको बताएका छन्। विश्व सुर्तीजन्य पदार्थ रहित दिवसको अवसरमा जनस्वास्थ्य अभियन्ता शन्तलाल मुल्मीले कर वृद्धि नहुनुमा रहस्यमय कारण रहेको औंल्याउँदै सरकारको निर्णयमाथि प्रश्न उठाए। उनले इ–सिगरेट पूर्ण रूपमा प्रतिबन्ध गर्नुपर्ने आवश्यकता पनि औंल्याए।
नियन्त्रणको सट्टा खुलाउने प्रयास?
अधिवक्ता ज्योति बानियाँले सरकारले सुर्तीजन्य पदार्थ नियन्त्रण गर्नुको सट्टा खुला गरिरहेको आरोप लगाउँदै जनकपुर चुरोट कारखानामा लगानी गर्ने घोषणाको पनि आलोचना गरे। वरिष्ठ जनस्वास्थ्य प्रशासक उपेन्द्र ढुंगानाले हालको कर वृद्धिले प्रति खिल्ली चुरोटमा १०–१५ पैसा मात्र वृद्धि हुने भएकाले उपभोक्तामा खासै असर नपर्ने बताए।
युवा पुस्तालाई लक्षित गर्ने सुर्ती उद्योग
वक्ताहरूले सुर्ती कम्पनीहरूले नयाँ रणनीति अपनाई युवा तथा बालबालिकालाई लक्षित गरिरहेको बताए। स्वास्थ्य सेवा विभागका निमित्त प्रमुख डा. अनुज भट्टचनले उद्योगहरूले विज्ञापन र उत्पादन शैली परिवर्तन गरी नयाँ पुस्तालाई आकर्षित गरिरहेको बताए। विश्व स्वास्थ्य संगठन नेपालका प्रतिनिधि ग्याल्वो शेर्पाले विभिन्न स्वादमा उत्पादन भइरहेका इलेक्ट्रोनिक सिगरेटले युवा पुस्तामा लत बढाइरहेको भन्दै यसलाई चुनौतीपूर्ण अवस्था माने।
सुर्तीजन्य पदार्थबाट हुने मृत्यु र रोग
तथ्यांक अनुसार नेपालमा सुर्तीजन्य पदार्थको कारण प्रति वर्ष करिब २९ हजार २०० जनाको मृत्यु हुने गर्दछ भने विश्वभर वार्षिक करिब ८० लाख मानिसको मृत्यु हुने गरेको छ। यसले मुटु रोग, क्यान्सर जस्ता दीर्घरोगका कारण अल्पायुमै मृत्यु हुने दर बढाएको छ।
