भद्रपुरमा प्रहरीले ३८ टन खरबुजाको बिउ (मगज) बरामद गरेपछि यसको आयात प्रक्रियामाथि प्रश्न उठेको छ। व्यवसायी राजेन्द्र थापा मगरले राज्यलाई कर तिरेर, कानुनी प्रक्रिया पूरा गरी गोदाममा राखेको सामान प्रहरीले ताला फुटाएर जफत गरेको भन्दै अन्याय भएको आरोप लगाएका छन्।
जिल्ला प्रहरी कार्यालय झापाको टोलीले भद्रपुर नगरपालिका–३ स्थित भीमलाल सुवेदीको घरमा रहेको गोदाममा छापा मार्दा उक्त सामान बरामद भएको थियो। प्रहरीले सामान अवैध दाबी गर्दै भद्रपुर भन्सार कार्यालयमा बुझाएको छ। मगरले आफूसँग खरिददेखि भन्सारसम्मका सम्पूर्ण अनलाइन बिलबिजक सुरक्षित रहेको दाबी गरेका छन्।
मगरका अनुसार उक्त सामान आयुर्वेदिक औषधि र अन्य प्रयोजनका लागि वैशाख र जेठ महिनामा खरिद गरिएको थियो। उनले प्रहरीलाई सामान जफत गर्नुअघि सम्पर्क गर्न र आवश्यक कागजात देखाउन समय दिन अनुरोध गर्दा पनि सुनुवाइ नभएको बताए।
जिल्ला प्रहरी कार्यालय झापाकी प्रमुख (एसपी) बसुन्धरा खड्काले भने अवैध रूपमा लुकाएर राखेको गोप्य सूचनाको आधारमा छापा मारिएको र शङ्कास्पद लागेपछि बरामद गरी भन्सारमा बुझाइएको बताइन्।
पछिल्लो समय नेपालमा खरबुजा/तरबुजाको बिउ (मगज) आयात ह्वात्तै बढेको छ। भन्सार विभागको तथ्याङ्कअनुसार चालु आर्थिक वर्षको ११ महिनामा मात्रै ३ अर्ब ६ करोड ५३ लाख मूल्यको १८ हजार ८१३ टन मगज आयात भएको छ। यो गत आर्थिक वर्षको तुलनामा निकै ठूलो वृद्धि हो।
विभागका अनुसार सबैभन्दा बढी अफगानिस्तान (६,४४९ टन), नाइजेरिया (५,८११ टन), सुडान (३,४७२ टन) र युएई (२,५५१ टन) बाट मगज आयात भएको छ। गत आर्थिक वर्षमा २५ करोड ७० लाख मूल्यको १,२८६ टन मात्र आयात भएको थियो।
भारतमा खरबुजाको बिउको प्रयोग तरकारीको ग्रेभी बनाउन, मसलाको रूपमा, खाजाका रूपमा (रोस्टेड मेलोन सिड्स) र मिठाईमा हुने गरेको छ। भारतले २०२३ देखि मगजको आयातमा परिमाणात्मक बन्देज लगाएपछि व्यवसायीहरूले नेपाल आयात गरेर अवैध तरिकाले भारत लैजाने गरेको प्रहरीको दाबी छ।
भारतमा वार्षिक ६० देखि ६५ हजार टन मगजको खपत छ, तर घरेलु उत्पादन भने ३५ देखि ४० हजार टन मात्र छ। यसरी भारतले आयातमा कडाइ गरेपछि नेपालका व्यवसायीहरूले यो स्थितिको फाइदा उठाउँदै नेपाल आयात गरी तस्करी मार्फत् भारत पठाउने गरेको देखिन्छ।
भन्सार विभागको तथ्याङ्क विश्लेषण गर्दा नेपालमा आयातित मगजको मूल्य प्रतिकिलो करिब १६० देखि १६५ रुपैयाँ पर्छ। राजस्व र अन्य खर्च जोड्दा पनि व्यवसायीका गोदाममा आइपुग्दा बढीमा २२० रुपैयाँ किलो पर्ने अनुमान छ। यता खुला बजारमा यसको मूल्य प्रतिकिलो ९ सय रुपैयाँसम्म छ भने भारतमा भारु ८ देखि १३ सयसम्म छ।
यसरी नेपालमा आयात गरी भारत तस्करी गर्दा प्रतिकिलो कम्तीमा १ हजार रुपैयाँ नाफा हुने अवस्थाले व्यवसायीहरू यस धन्दामा आकर्षित भएका छन्। यद्यपि, मालधनी मगरले भने उक्त वस्तु नेपालमै औषधिका रूपमा प्रयोग हुने दाबी गरेका छन्।
