२०८३ आश्विन १४ गते बुधबार बिहान महाकाली नदीको बाढीले कञ्चनपुरको दोधारा चाँदनी जोड्ने एसियाकै दोस्रो लामो झोलुङ्गे पुलको तेस्रो पिल्लर भत्काएपछि करिब ४२ हजार बासिन्दाको जनजीवन अस्तव्यस्त बनेको छ। पुलको करिब ७५ मिटर भाग क्षतिग्रस्त भएको छ। एउटा स्पान र बीचको टावर नदीमा खसेपछि आवागमन पूर्णरूपमा बन्द भएको जिल्ला प्रहरी कार्यालय कञ्चनपुरका प्रवक्ता प्रहरी नायब उपरीक्षक (डीएसपी) टेक रावतले जानकारी दिए। पुल भत्किएपछि दोधारा चाँदनीका बासिन्दाले वैकल्पिक मार्गका रूपमा करिब दुई किलोमिटर माथि रहेको चार लेनको पक्की पुल प्रयोग गर्नुपर्ने भएको छ।
दोधारा चाँदनीको चिनारी गुमाएको पीडा
पुल भत्किएपछि स्थानीयमा गहिरो निराशा छाएको छ। दोधारा चाँदनी नगरपालिका–४ का पूर्व वडा सदस्य ७७ वर्षीय भीमबहादुर सिंहले महाकाली किनारमा भत्किएको पुल नियाल्दै भने, “ऐतिहासिक झोलुङ्गे पुलको यो अवस्था देख्दा आँखा नै रसाए। यो देश विदेशमा दोधारा चाँदनीलाई चिनाउने पुल थियो, हामीले एउटा चिनारी गुमायौँ।”
सिंहका अनुसार पुल भत्किएपछि आवातजावत मात्रै होइन, पर्यटकलाई अवलोकन गर्नेदेखि वरपरका व्यवसायी यसको मारमा परेका छन्। दसैँ तिहारको मुखमा पुल भत्किएकाले यसपालि पर्यटक नआउने चिन्ता उनले व्यक्त गरे। दोधारा चाँदनीका स्थानीय टिका भट्टले यो पुल भीमदत्त र दोधारा चाँदनी नगरपालिका जोड्ने मात्र नभई सुदूरपश्चिमकै पर्यटकीय धरोहर भएको बताए।
४२ हजार बासिन्दाको जीवनरेखा: पुलको विरासत
विसं २०५७ मा निर्माण सुरु भई २०६१ मा सम्पन्न भएको यो झोलुङ्गे पुल २०६२ सालदेखि सञ्चालनमा आएको थियो। ९ करोड ४० लाख रुपैयाँ लागतमा निर्मित यो पुलको लम्बाई १४५२.५ मिटर रहेको छ र यसलाई एसियाकै दोस्रो लामो झोलुङ्गे पुल मानिन्छ। पुल बन्नुअघि दोधारा चाँदनीका बासिन्दा भारतीय बाटो (बनवासा पुल) वा महाकाली नदीबाट डुङ्गामा ओहोरदोहोर गर्नुपर्ने बाध्यतामा थिए।
पुल बनेपछि दोधारा चाँदनी देशको मूलधारसँग प्रत्यक्ष जोडिएको थियो। कुनै बेला भौगोलिक रूपले विकट मानिएको यो क्षेत्रमा पुल बनेपछि बिस्तारै विकासका गतिविधि बढेका थिए। हाल यसको करिब दुई किलोमिटर उत्तरतर्फ महाकाली नदीमा चार लेनको पक्की पुल निर्माण भइसकेको छ भने दोधारा चाँदनीमा सुक्खा बन्दरगाह निर्माण कार्य पनि तीव्र गतिमा अघि बढेको छ।
पुनर्निर्माणमा सरकारी प्रतिबद्धता र चुनौती
सुदूरपश्चिम प्रदेशका उद्योग, पर्यटन, वन तथा वातावरण मन्त्री प्रकाश रावलले पुलस्थलको अनुगमन गर्दै यसलाई चाँडो पुनःनिर्माण गरेर प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्यबाट वञ्चित हुनबाट जोगाउनुपर्नेमा जोड दिएका छन्। उनले वन मन्त्रालयबाट पुलको सौन्दर्यकरणका लागि बजेटका लागि गृहकार्य भइरहेकै बेला क्षति पुगेको बताए।
पूर्वसांसद रमेश लेखकले पनि ऐतिहासिक धरोहरका रूपमा विकसित झोलुङ्गे पुलको पुनःनिर्माण चाँडो हुनुपर्नेमा जोड दिए। भीमदत्त नगरपालिका–१३ का वडाध्यक्ष रामबहादुर बोहराले २२ वर्षअघि बनेको पुलको मर्मत सम्भारमा राज्यको ध्यान नपुगेको भन्दै गुनासो गरे। कञ्चनपुरका प्रमुख जिल्ला अधिकारी मदन कोइरालाले सर्वसाधारणलाई घटनास्थलमा नजान आग्रह गरेका छन्।
प्राविधिक अध्ययन र पुनर्निर्माणको मार्गचित्र
पुल भत्किनुको यकिन कारण पत्ता लगाउन सुदूरपश्चिम प्रदेशको यातायात पूर्वाधार निर्देशनालयले प्राविधिक टोली पठाउने तयारी गरेको छ। निर्देशनालयका निर्देशक जगतप्रसाद जोशीले अर्को बर्खाअघि नै मर्मत गरिसक्ने लक्ष्यका साथ चालु आर्थिक वर्षको बजेटमा पुल मर्मतका लागि बजेट छुट्याएर ठेक्का प्रक्रियामा जान सकिने बताएका छन्। यदि मर्मत प्रदेश सरकारको क्षेत्राधिकारभित्र परेमा प्रदेशबाटै प्रक्रिया अघि बढाइनेछ, अन्यथा संघीय सरकारसँग समन्वय गरिनेछ। यद्यपि, पुनर्निर्माणका लागि आवश्यक बजेटको स्रोत र ठोस समयतालिका भने अझै खुलेको छैन।
