दसैं र तिहार नजिकिएसँगै सुनसरीको धरानस्थित कृषि उपज बजारमा खसीबोकाको कारोबार १५ प्रतिशतले बढेको छ, जसले वार्षिक ३ अर्बको व्यापार गर्ने यो बजारमा चहलपहल तीव्र बनाएको छ।
कोशी प्रदेशका पहाडी जिल्ला तथा तराईका विभिन्न स्थानबाट खसीबोका खरिदबिक्रीका लागि व्यापारी तथा किसान धरान आउने गरेका छन्। बजारमा दैनिक उपभोग्य वस्तुका साथै खसीबोकाको किनबेच हुने गरे पनि बिहीबार र शुक्रबार विशेष रूपमा खसीबोकाको बजार लाग्ने गरेको छ।
धरान–१४ का दलबहादुर कथाय विगत १५ वर्षदेखि खसीबोकाको व्यापार गर्दै आएका छन्। उनले घरमै पालेका खसीबोकाका साथै धनकुटा, पाँचथर लगायत पहाडी जिल्लाबाट खरिद गरेर ल्याइएका खसीबोका पनि बिक्री गर्ने गरेको बताए। व्यापारमा कहिले नाफा र कहिले घाटा भए पनि यही व्यवसायबाट घरखर्च चलेको उनको भनाइ छ।
मोरङको कानेपोखरीका व्यवसायी चन्द्र खड्का प्रत्येक साता धरान आएर खसीबोका खरिद गर्छन्। उनी एकपटकमा १०० देखि १५० वटासम्म खसीबोका खरिदबिक्री गर्दै आएका छन्। २३ वर्षदेखि यो व्यवसायमा संलग्न खड्काले धरानबाट खरिद गरेका खसीबोका काठमाडौँ, जनकपुर, लहान, इटहरी, इनरुवा र पोखरालगायतका प्रमुख सहरमा बिक्री गर्ने गरेको जानकारी दिए।
धरान बजारमा ३ अर्बको कारोबार, चाडपर्वमा १० हजार खसीबोका बिक्री
धरान कृषि उपज बजार व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष लक्ष्मण भट्टराईका अनुसार सामान्य अवस्थामा सातामा तीन हजारभन्दा बढी खसीबोका बिक्री हुने गरेका छन्। तर, दसैं, तिहारजस्ता चाडपर्वको समयमा भने हप्तामा १० हजारभन्दा बढी खसीबोका बिक्री हुने गरेको उनको भनाइ छ।
आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा धरान कृषि उपज बजारबाट एक लाख ६० हजार खसीबोका बिक्री हुँदा करिब तीन अर्ब रुपैयाँको कारोबार भएको थियो। गत वर्षको चाडपर्वमा मात्रै ४६ करोड रुपैयाँ बराबरको कारोबार भएको थियो। यस वर्ष यो कारोबार थप वृद्धि हुने अनुमान गरिएको छ। अध्यक्ष भट्टराईका अनुसार बजारमा अघिल्ला वर्षहरूको तुलनामा यस वर्ष खसीबोकाको कारोबार १५ प्रतिशतले वृद्धि भइसकेको छ।
कोशी प्रदेशकै व्यवस्थित खसीबजारका रूपमा स्थापित धरान कृषि उपज बजारले पहाडी जिल्लाका किसानलाई सहज बजार उपलब्ध गराउनुका साथै स्थानीय व्यापार र रोजगारीमा योगदान पुर्याएको छ। यो बजार वि.सं. २०५३ मा स्थापना भई २०५४ देखि सञ्चालनमा आएको हो र यसले कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालयबाट पटकपटक उत्कृष्ट व्यवस्थापन पुरस्कार पनि प्राप्त गरेको छ।
दसैंमा खसीबोका नल्याउने खाद्य कम्पनीको निर्णय, मूल्य नियन्त्रणमा चुनौती
यस वर्ष खाद्य व्यवस्था तथा व्यापार कम्पनी लिमिटेडले दसैंका लागि खसीबोका नल्याउने निर्णय गरेको छ। यसले गर्दा उपभोक्ताको माग पूरा गर्न निजी क्षेत्रसँग समन्वय गरेर आपूर्ति व्यवस्थापन गरिने उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालयका सहसचिव एवम् प्रवक्ता जितेन्द्र बस्नेतले बताएका छन्। बस्नेतका अनुसार चाडपर्वमा बजार अनुगमनमार्फत मूल्य नियन्त्रण गरिनेछ।
नेपाल व्यावसायिक बाख्रा पालक महासङ्घले किसानले उचित मूल्य पाउनुपर्ने र बिचौलियाको अन्त्यका लागि सरकारसँग माग राखेको छ। साथै, भारतलगायतका देशबाट भित्रिने खसीबोकाको स्वास्थ्य परीक्षण एवम् गुणस्तरमा ध्यान दिनुपर्ने माग पनि उठेको छ।
कोशी प्रदेश सरकारले आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को नीति तथा कार्यक्रममा व्यावसायिक पशुपालन, प्रशोधन र बजारीकरणका लागि सहुलियतपूर्ण कर्जा र ब्याज अनुदानको व्यवस्था गर्ने तथा उत्पादनमा आधारित अनुदान कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिने उल्लेख गरेको छ।
हाल बजारमा जिउँदो खसीबोकाको मूल्य प्रतिकिलो ८५० देखि ९०० रुपैयाँसम्म पुगेको छ (मिति २०८३ असोज १३ गते अनुसार)। यद्यपि, धरानमा खसीबोकाको हालको प्रतिकिलो मूल्य स्पष्ट छैन। उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालयका सहसचिव एवम् प्रवक्ता जितेन्द्र बस्नेतले चाडपर्वमा बजार अनुगमनमार्फत मूल्य नियन्त्रण गरिने बताएका छन्, तर किसानले उचित मूल्य नपाउने र बिचौलियाको बिगबिगी रहेको गुनासोलाई सम्बोधन गर्न ठोस कदम चाल्नुपर्ने माग उठेको छ।
