अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानको धेरैजसो सैन्य शक्ति ध्वस्त पारिएको भए पनि ‘पिक्याक्स माउन्टेन’ नामक संदिग्ध आणविक स्थल लगायत एक वा दुई लक्ष्यमा अझै कारबाही गर्न बाँकी रहेको शनिबार बताएका छन्। उनले ती लक्ष्यमा १० मिनेटभित्र कारबाही गर्न सकिने दाबी गरेका छन्।
ट्रम्पको यो भनाइ इरानका सर्वोच्च नेता मोज्तबा खामेनीले अमेरिका र इजरायललाई नयाँ आक्रमण नगर्न चेतावनी दिएको केही समयपछि आएको हो। यसले मध्यपूर्वमा जारी तनावलाई गहिरो बनाएको छ।
पृष्ठभूमि
- सन् २०२३ को गाजा युद्ध र २०२५ को ट्वेल्भ-डे वारपछि, संयुक्त राज्य अमेरिका र इजरायलले फेब्रुअरी २८, २०२६ देखि इरान र यसका क्षेत्रीय सहयोगीहरूसँग युद्ध गरिरहेका छन्।
- फेब्रुअरी २८, २०२६ मा अमेरिका र इजरायलले इरानमा सयौं हवाई हमला गरे, जसमा सर्वोच्च नेता अली खामेनी र अन्य धेरै इरानी अधिकारीहरूको हत्या भयो।
- इरानले सन् २०२० मा नतान्ज नजिकैको विस्फोटपछि पिक्याक्स माउन्टेनमा भूमिगत सुविधा निर्माण गर्न थालेको थियो, जसलाई आणविक कार्यक्रमसँग सम्बन्धित मानिन्छ।
- अप्रिल ८, २०२६ मा एक सशर्त युद्धविराम घोषणा गरिएको थियो, तर दुवै पक्षले त्यसपछि कथित उल्लङ्घनमा हमला आदानप्रदान गरेका छन्।
ट्रम्पको चेतावनी र इरानको आणविक कार्यक्रम
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानको सैन्य र आणविक कार्यक्रम ध्वस्त पारिएको दाबी गर्दै पिक्याक्स माउन्टेनलाई संदिग्ध आणविक साइटको रूपमा उल्लेख गरेका छन्। संयुक्त राष्ट्रसंघीय आणविक निगरानी संस्था (IAEA) ले अक्टोबर ९, २०२६ मा पिक्याक्स माउन्टेन कम्प्लेक्स वरपर नयाँ गतिविधिको संकेत पत्ता लगाएको थियो, जहाँ निरीक्षकहरूलाई कहिल्यै प्रवेश दिइएको छैन। सेन्टर फर स्ट्राटेजिक एन्ड इन्टरनेशनल स्टडीज (CSIS) का विश्लेषकहरूले सेप्टेम्बर ९, २०२६ मा यस साइटमा निर्माण कार्यमा वृद्धि भएको बताएका थिए।
इरानी सरकारले भने पिक्याक्स माउन्टेनमा कुनै आणविक कार्य नभएको दाबी गर्दै आएको छ। ट्रम्पले इरानसँगको वार्ता ‘राम्रो चलिरहेको’ बताए पनि उनीहरू ‘धेरै भरपर्दो नभएको’ टिप्पणी गरेका छन्।
कूटनीतिक पहल र जवाफी चेतावनी
अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले शनिबार ट्रम्पले इरानमाथि नयाँ हमलाको निर्णय नगरेको र अमेरिका कूटनीतिक समाधानका लागि खुला रहेको स्पष्ट पारेका छन्। इरानका सुरक्षा प्रमुख मोहसेन रेजाईले अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्सको पत्रको भाषा ‘पूर्ण रूपमा परिवर्तन भएको’ भन्दै त्यसलाई सकारात्मक विकास भनेका छन्।
इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराक्चीले वाशिंगटनको वार्ता पुनः सुरु गर्ने पछिल्लो प्रयासलाई स्वागत गरेका छन्, तर तेहरान अमेरिकी अधिकारीहरूसँग प्रत्यक्ष वार्ताका लागि अझै तयार नभएको बताएका छन्। इरानका सर्वोच्च नेता मोज्तबा खामेनीले सैन्य कमान्डरहरूलाई ‘कुनै पनि स्तर वा प्रकारको खतराको तत्काल, प्रभावकारी र भौगोलिक रूपमा अप्रतिबन्धित प्रतिक्रिया’ दिन आदेश दिएका छन्। उनले कमान्डरहरूलाई इरानको लक्ष्य सूची अद्यावधिक गर्न पनि आदेश दिएका छन् जसमा ‘अमेरिकी-जियोनिस्ट शत्रुसँग सम्बन्धित सबै प्रकारका मूर्त र अमूर्त सम्पत्तिहरू’ समावेश छन्।
आगामी राजनीतिक घटनाक्रम
अमेरिकी मध्यावधि चुनाव नोभेम्बर ३, २०२६ मा हुने तय भएको छ। ट्रम्पले अमेरिकी मध्यावधि चुनावपछि नयाँ सैन्य कारबाहीको सम्भावना रहेको संकेत गरेका छन्। इजरायलमा अक्टोबर २७, २०२६ मा भएको आम चुनावको आधिकारिक नतिजा नोभेम्बर ४, २०२६ मा सार्वजनिक हुनेछ, जसले यस क्षेत्रको राजनीतिक समीकरणमा थप प्रभाव पार्न सक्छ। इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराक्चीले अमेरिकाले इरानका सर्तहरू स्वीकार गरेपछि मात्र प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष वार्ता गर्ने निर्णय गरिने बताएका छन्।
