देशभर सुक्खा मौसमका कारण डढेलोका घटनाहरूमा वृद्धि भएको छ। यसको प्रत्यक्ष असरका रूपमा वायु प्रदूषणले काठमाडौंलाई विश्वकै सर्वाधिक प्रदूषित सहरको सूचीमा अग्रस्थानमा पुर्याएको छ।
डढेलोको जोखिम बढ्यो
वन तथा वातावरण मन्त्रालयका अनुसार, पछिल्लो समय देशभरका विभिन्न सामुदायिक र राष्ट्रिय वनहरूमा डढेलोका घटनाहरू उल्लेख्य रूपमा बढेका छन्। विशेषगरी तराई र चुरे क्षेत्रमा सुक्खापन बढेसँगै आगो लाग्ने क्रमले तीव्रता पाएको छ। यसले जैविक विविधतामाथि गम्भीर खतरा उत्पन्न गरेको छ भने स्थानीय समुदायको जनजीवन पनि प्रभावित भएको छ।
डढेलोका कारण वनस्पति सखाप हुने, वन्यजन्तुको बासस्थान नष्ट हुने र माटोको उर्वराशक्तिमा ह्रास आउनेजस्ता समस्याहरू देखिन्छन्। यसका अतिरिक्त, डढेलोबाट निस्कने धुवाँले वायुमण्डलमा विषाक्त कणहरूको मात्रा बढाउँछ, जसको प्रत्यक्ष असर मानव स्वास्थ्यमा पर्दछ।
- देशभर डढेलोका घटनामा वृद्धि
- तराई र चुरे क्षेत्रमा जोखिम उच्च
- जैविक विविधता र वन्यजन्तुको बासस्थानमा खतरा
- स्थानीय समुदायको जनजीवन प्रभावित
काठमाडौंमा वायु प्रदूषणको भयावह अवस्था
डढेलो र अन्य मौसमी कारणहरूले गर्दा वायु प्रदूषणको मात्रा अत्यधिक बढेको छ। विशेषगरी काठमाडौं उपत्यकाको वायु गुणस्तर सूचकांक (AQI) खतरनाक स्तरमा पुगेको छ। विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय वायु गुणस्तर अनुगमन गर्ने संस्थाहरूका अनुसार, काठमाडौं हाल विश्वकै सबैभन्दा बढी वायु प्रदूषण हुने सहरहरूमध्ये एक बनेको छ।
प्रदूषणको यो अवस्थाले बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक र श्वासप्रश्वाससम्बन्धी समस्या भएका व्यक्तिहरूलाई विशेष जोखिममा पारेको छ। चिकित्सकहरूले यस्तो अवस्थामा घरबाहिर ननिस्कन र आवश्यक परेमा मात्र बाहिर निस्कन सुझाव दिएका छन्। बाहिर निस्कँदा मास्कको प्रयोग अनिवार्य गर्नुपर्ने उनीहरूको भनाइ छ।
प्रदूषणका मुख्य कारण
वायु प्रदूषण बढ्नुका पछाडि धेरै कारणहरू छन्। डढेलोबाट निस्कने धुवाँ प्रमुख कारण भए तापनि, सहरमा बढ्दो सवारी साधनको चाप, सडक र निर्माण कार्यहरूबाट उड्ने धुलो, औद्योगिक क्षेत्रहरूबाट निस्कने विषाक्त ग्यास र फोहोर जलाउनेजस्ता क्रियाकलापहरूले पनि यसमा योगदान पुर्याएका छन्।
वन तथा वातावरण मन्त्रालय र स्वास्थ्य मन्त्रालयले संयुक्त रूपमा यस विषयमा अनुगमन गरिरहेका छन्। उनीहरूले वायु प्रदूषण कम गर्नका लागि तत्काल प्रभावकारी कदम चाल्न आवश्यक रहेको बताएका छन्।
- डढेलोको धुवाँ प्रमुख कारण
- सवारी साधनको चाप र सडकको धुलो
- औद्योगिक क्षेत्रका विषाक्त ग्यास
- फोहोर जलाउने क्रियाकलाप
स्वास्थ्यमा गम्भीर असर
वायु प्रदूषणको यो भयावह अवस्थाले मानव स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पार्ने देखिएको छ। दीर्घकालीन रूपमा यसले श्वासप्रश्वाससम्बन्धी रोगहरू जस्तै दम, ब्रोन्काइटिस, फोक्सोको क्यान्सरजस्ता गम्भीर रोगहरू निम्त्याउन सक्छ। यसका साथै, आँखा पोल्ने, टाउको दुख्ने, छालासम्बन्धी समस्याहरू पनि देखा पर्न सक्छन्।
स्वास्थ्य मन्त्रालयले नागरिकहरूलाई यो समयमा विशेष सावधानी अपनाउन आग्रह गरेको छ। घरभित्रको हावा शुद्ध राख्नका लागि एयर प्युरिफायर प्रयोग गर्ने, पानीको मात्रा बढी पिउने र सन्तुलित भोजन गर्नेजस्ता उपायहरू अपनाउन पनि सुझाव दिइएको छ।
अधिकारीहरूको प्रतिक्रिया
वन तथा वातावरण मन्त्रालयका प्रवक्ताले डढेलो नियन्त्रणका लागि देशभरका वन कार्यालयहरूलाई विशेष सतर्कता अपनाउन निर्देशन दिइएको बताएका छन्। उनले सुक्खा मौसमलाई मध्यनजर गर्दै थप सावधानी अपनाउनुपर्नेमा जोड दिए।
स्वास्थ्य मन्त्रालयका अधिकारीहरूले वायु प्रदूषणको जोखिमबारे नागरिकलाई सचेत गराउँदै आवश्यक स्वास्थ्य सेवा उपलब्ध गराउन मातहतका निकायहरूलाई निर्देशन दिएको जानकारी दिए। उनीहरूले यस समस्याको दीर्घकालीन समाधानका लागि सरकारले विशेष योजना ल्याउनुपर्ने आवश्यकता औंल्याए।
स्थिति कहिले सामान्य होला?
मौसमविद्हरूका अनुसार, केही दिनभित्रै मनसुन सुरु हुने सम्भावना छ। मनसुन सुरु भएपछि वायुमण्डलमा पानीका कणहरूको मात्रा बढ्ने र धुलो तथा विषाक्त कणहरू जमिनमा खस्ने भएकाले प्रदूषणको स्तरमा कमी आउने अपेक्षा गरिएको छ। यद्यपि, डढेलो नियन्त्रण र प्रदूषण न्यूनीकरणका लागि तत्काल ठोस कदम नचालिएसम्म स्थिति सामान्य हुन गाह्रो छ।
